QueſtioXVIII
¶Ad. iij. dd̓. ꝙ ꝟtus ⁊ vitiū. laus ⁊ vituperiū nō debentur ip̄is actibꝰ nutritiue vel generatiue potētie q̄ ſunt digeſtio ⁊ formatio corꝑis hūani. ſꝫ actibꝰ ſenſitiue ꝑtis ordiuatis ad actus generatiue vel nutritiue. puta in concipiſcendo delectationem cibi ⁊ venereoꝝ. ⁊ vtendo ẜm ꝙoportet. vel non ẜm ꝙ oportet.Ad nonum ſic procediturUidet̉ ꝙ mēbra corꝑis nō obediāt rōi qͣꝫtū ad actꝰ ſuos.ꝯſtat .n. ꝙ mēbra corꝑis magis diſtāt a rōne qͣꝫ vires aīevegetabil̓. ſꝫ vires aīe vegetabil̓ nō obediūt rōi vt dictū ēergo multominus mēbra corꝑis. ¶ Pre. cor ē pͥncipiuꝫmotus aīal̓. ſꝫ motus cordis nō ſubdit̉ imperio rōis. dicitem̄ Greg. nicenus. ꝙ pulſatiuū nō ē ꝑſuaſibile rōe. gͦ motus mēbroꝝ corꝑaliū nō ſubiacet imperio rōnis. ¶ Pre.Augꝰ. dic̄ xiiij. de ciui. dei. ꝙ motꝰ mēbroꝝ genitaliū aliqn̄ importunꝰ ē nullo poſcēte. aliqn̄ autē deſtituit inhiantē. ⁊ cū in anīo ꝯcupīa ferueat friget in corꝑe. gͦ motꝰ mēbroꝝ nō obediūt rōi. ¶ Sꝫ ꝯͣ ē qd̓ Augꝰ. dic̄. viij. ꝯfeſſi.Imꝑat animus vt moueat̉ manꝰ. ⁊ tāta ē facultas vt vixa ſeruitio diſcernat̉ imperiū. ¶ Rn̄. dd̓ ꝙ mēbra corporis ſunt organa q̄dā potētiaꝝ aīe. vn̄ eo mō qͦ potētie aīe ſehn̄t ad hoc ꝙ obediāt rōi. hoc mō ſe hn̄t etiā corꝑis membra. qꝛ igit̉ vires ſenſitiue ſubdunt̉ imꝑio rōis. nō aūt vires naturales. ideo oēs motꝰ mēbroꝝ q̄ mouent̉ a potentijs ſenſitiuis ſubdunt̉ imꝑio rōis. motꝰ autē mēbroꝝeꝯſequunt̉ vires naturales nō ſubdunt̉ imperio rōnis.Ad .i. ergo dd̓ ꝙ mēbra n̄ mouēt ſe ip̄a. ſꝫ mouent̉ ꝑ potētias aīe. qͦꝝ q̄dā ſunt rōi viciniores qͣꝫ vires aīe vegetabilis. ¶ Ad. ij. dd̓. ꝙ in his que ad intellectum ⁊ voluntatēpertinent primum inuenit̉ id qd̓ eſt ẜm naturā ex qͦ aliaderiuant̉. vt a cognitione principioꝝ naturaliter notoruꝫnotat̉ cognitio concluſionum. ⁊ a voluntate finis naturaliter deſiderati deriuat̉ electio eoꝝ que ſunt ad finē. ita etiam in corꝑalibꝰ motibꝰ principium ē ẜm naturā. principium autem corꝑal̓ motus ē a motu cordis. vn̄ motuscordis ẜm natura eſt ⁊ nō ẜm volūtatē ꝯſequit̉ .n. ſicut ꝑſe accidens vitam. que eſt ex vnione corꝑis ⁊ aīe. ſicut motus grauium ⁊ leuium ꝯſequit̉ formā ſubſtātialem ip̄oꝝ.vn̄ ⁊ a generāte moueri dicunt̉ ẜm ph̓m in. viij. phi. ⁊ ꝓpter hoc motus iſte vital̓ d̓r. vn̄ Greg. nicenus dicit. ꝙ ſic̄generatiuum ⁊ nutritiuum non obedit rōi. ita nec pulſatiuum quod eſt vitale. pulſatiuum autē appellat motū cordis. qui manifeſtat̉ per venas pulſatiles. ¶ Ad. iij. dd̓. ꝙſicut Augꝰ. dicit in. xiiij. de ci. dei. hoc ꝙ motus genitaliūmembroꝝ rōi non obedit eſt ex pena peccati. vt .ſ. aīa ſue īobediētie ad deū in illo precipue mēbro penā inobediētiepatiat̉. per qd̓ pctm̄ originale ad poſteros traducit̉. ſed qꝛper pctm̄ primi parentis. vt infra dicet̉. natura eſt ſibi relicta ſubtracto ſuꝑnaturali dono qd̓ homini diuinitꝰ eratcollatum. ideo ꝯſiderāda eſt rō natural̓. qͣre motus hmōimēbroꝝ ſpāliter rōi non obedit. cuius cāꝫ aſſignat Areſt.in li. de cauſis motus aīaliū. dicēs inuoluntarios eſſe motus cordis ⁊ mēbri pudēdi. ſ qꝛ ex ali qͣ apprehenſiōe hmōimēbra commouent̉. inqͣꝫtū .ſ. intellectus ⁊ fantaſia repn̄tāt aliqͣ ex quibꝰ ꝯſequunt̉ paſſiones aīe. ad qͣs conſequitur motus hoꝝ membroꝝ. non tn̄ mouet̉ ẜm iuſſum rōisaut intellectus. qꝛ .ſ. ad motū hoꝝ mēbroꝝ requirit̉ aliqͣ alteratio natural̓ .ſ. caliditatis ⁊ frigiditatis. q̄ qͥdē alterationō ſubiacet imꝑio rōis. ſpāliter autem hoc accidit in hisduobꝰ mēbris. qꝛ vtrunqꝫ iſtoꝝ mēbroꝝ eſt qͣi qd̓dā animal ſeꝑatū inqͣꝫtū eſt principiū vite. principiū autē eſt ꝟ-
tute totū. cor n. principium eſt ſenſuū. ⁊ ex mēbro genitali ꝟtus erit ſeminal̓. q̄ eſt ꝟtute totū aīal. ⁊ ideo hn̄t proprios motus naturaliter. qꝛ principia oportet eſſe naturalia. vt dictum eſt.Queſtio. XVIII.Oſt hoc ꝯſiderāduꝫeſt de bonitate ⁊ malicia hūanoꝝ actuum. Etprimo quō actio hūana ſit bona vel mala. Secundo de his qͥ ꝯſequunt̉ ad bonitatē vel maliciā hūanoꝝactuū. puta meritū vel demeritū. pctm̄ ⁊ culpa. Circa primū occurrit triplex ꝯſideratio. Prima ē de bonitate ⁊ malicia hūanoꝝ actuū in generali. Scd̓a de bonitate ⁊ malicia interioꝝ actuū. Tertia de bonitate ⁊ malicia exteriorūactuū. Circa primū q̄runt̉. xi. Primo vtꝝ oīs actio ſit actio bona. vel aliqͣ ſit mala. Scd̓o vtꝝ actio hoīs habeat ꝙſit bona vel mala ex obiecto. Tertio viꝝ hoc habeat ex circuſtātia. Quarto vtꝝ hoc habeat ex fine. Quinto vtꝝ aliqͣactio hoīs ſit bona vel mala in ſua ſpē. Sexto vtꝝ actꝰ habeat ſpēꝫ boni vel mali ex fine. Septīo vtꝝ ſpēs qͥ eſt ex fine ꝯtineat̉ ſub ſpē q̄ ē ex obiecto ſic̄ ſub genere. aut ecōuerſo. Octauo viꝝ ſit aliqͥs actus indifferēs ẜm ſuā ſpeciemNono vrꝝ aliqͥs actꝰ ſit indifferēs ẜm indiuiduū. Decīovtꝝ aliqͣ circūſtātia ꝯſtituat actū moralē in ſpē boni vl̓ mali. Undecimo vꝝ oīs circumſtātia augēs bonitatē vl̓ maliciā ꝯſtituat actu moralē in ſpē boni vel mali.Ad primum ſic ꝓcediturUidet̉ ꝙ oīs actio hoīs ſit bona ⁊ nulla ſit mala. dicit em̄Diony. iiij. ca. de di. no. ꝙ malū nō agit niſi ꝟtute boni.ſꝫ ꝟtute boni n̄ ſit malū. ergo nulla actio ē mala. ¶ Pre.nihil agit niſi ẜm ꝙ ē actu. nō ē autē aliqͥd malū ẜm ꝙ effactu. ſed ẜm ꝙ potētia priuat̉ actu. inqͣꝫtū autē potētia ꝑficit̉ ꝑ actum eſt bonum. vt d̓r in. ix. metaphi. nihil gͦ agitinqͣꝫtum ē malum. ſꝫ ſolū inqͣꝫtū ē bonū. oīs ergo actio ēbona ⁊ nulla mala. ¶ Pre. malū nō pōt eſſe cā niſi ꝑ accidēs. vt pꝫ ꝑ Diony. iiij. ca. de di. no. ſꝫ oīs actōnis ē aliqͥs ꝑ ſe effectus. nulla ergo actio ē mala. ſꝫ oīs actio eſt bona. ¶ Sꝫ ꝯͣ eſt qd̓ dn̄s dic̄ Iohā. iij. Oīs qui male agitodit lucem. eſt ergo aliqͣ actio hoīs mala. ¶ Rn̄. dd̓. ꝙ debono ⁊ malo in actionibus oportet loqui ſicut de bono ⁊malo in rebus. eo ꝙ vnaqueqꝫ res talem actionem ꝓduc̄qualis eſt ip̄a. In rebus autem vnumquodqꝫ tātum habet de bono. qͣꝫtum habet de eſſe. bonum .n. ⁊ ens conuertunt̉. vt in primo dictum eſt. ſolus autem deus habet totam plenitudinem ſui eſſe ẜm aliqͥd vnuꝫ ⁊ ſimplex. vnaqueqꝫ res vero hꝫ plenitudinem eſſendi ſibi ꝯuenientemẜm diuerſa. Un̄ in aliquibus contingit ꝙ qͣꝫtum ad aliquid hn̄t eſſe. ⁊ tn̄ eis aliquid deficit ad plenitudinē eſſendi eis debitā. ſic̄ ad plenitudinē eſſe humani requiritur ꝙſit qd̓dam compoſitum ex aīa ⁊ corpore. hn̄s oēs potētias⁊ inſtrumenta cognitionis ⁊ motus. vn̄ ſi aliqͥd hoꝝ deficiat alicui hoī deficit ei aliquid de plenitudine ſui eſſe qͣꝫtum igit̉ hꝫ de eſſe. tātum hꝫ de bonitate. inqͣꝫtum ꝟo aliquid ei deficit de plenitudine eſſendi. intātum deficit a bonitate. ⁊ d̓r malum. ſicut homo cecus habet de bonitate ꝙviuit. ⁊ malum eſt ei ꝙ caret viſu. ſi vero nihil haberet deentitate vel bonitate. neqꝫ malum neqꝫ honum dici poſſet. ſed quia de ratione boni eſt ipſa plenitudo eſſendi. ſiqͥdem alicui aliquid defuerit de debita eſſendi plenitudine n̄ dicet̉ ſimpl̓r bonū. ſed ẜm qͥd. inqͣꝫtū eſt ens. poterittn̄ dici ſimpliciter ens. ⁊ ẜm qͥd nō ens. vt ī pͥmo dictū ē.