QueſtioVIII
id ꝙ eſt ad finē. ſicut gubernatoria ars imꝑat nauifactiue.vt in. ij. ph̓icorū dicit̉ bonū aūt ī cōi qd̓ hꝫ ratiōeꝫ finis ēobiectuꝫ volūtatis. ⁊ ideo ex hac ꝑte volūtas mouet aliaspotētias aīe ad ſuos actus. vtimur .n. alijs potētijs cū volumꝰ. nā fines et ꝑ fectiones oīuꝫ aliaꝝ potētiaꝝ ꝯprehēdunt̉ ſub obiecto volūtatis ſicut quēdā ꝑticularia bonaſemꝑ aūt ars vel potentia ad quam ꝑtinet finis vl̓is. mouet ad agendū artem vel potētiā ad quā ꝑtinet finis ꝑticularis ſub illo vl̓i ꝯprehenſus. ſicut dux exercitus qui intendit bonū cōe .ſ. ordinē tociuſ exercitꝰ. mouet ſuo imꝑioaliquē ex tribunis qui intenditordinē vniꝰ aciei. ſꝫ obiectū mouet determinando actū ad modū prīcipij formalisa quo in rebꝰ naturalibꝰ actō ſpecificat̉. ſic̄ calefactio a calore. Primū aūt principiū formale eſt ens ⁊ verū vl̓e. qd̓ē obiectū intellectꝰ. ⁊ id̓o iſto mō motionis ītellectꝰ mouet voluntateꝫ ſicut p̄ſentās ei obiectū ſuū. ¶ Ad i. ergodd̓. ꝙ ex illa auctoritate nō habet̉ ꝙ intellectus non moueat ſed ꝙ nō moueat ex neceſſitate. ¶ Ad. ij. dd̓ ꝙ ſicutimaginatio forme ſine extimatiōe ꝯuenientis vl̓ nociui n̄mouet appetitū ſēſitiuū. ita nec apprehēſio veri ſine rōneboni nec apperibilis. vn̄ ītellectus ſpeculatiuns non mouet. ſed intellectus practicus. vt dicitur. in iij. de anima¶ Ad. iij. dd̓. ꝙ voluntas mouet intellectum quantumad exercitiū actus. qꝛ ⁊ ip̄m verū qḋ ē ꝑfectō intellectꝰ cōtinet̉ ſub vl̓ i. bono vt quoddā bonū ꝑticulare. ſed qͣꝫtū addeterminatiōeꝫ actus q̄ eſt ex ꝑte obiecti. intellectus mouet voluntatē. qꝛ ⁊ ip̄m bonū apprehēditur ẜm quandaꝫſpālem rationeꝫ comp̄henſaꝫ ſub vl̓i rōne veri. ⁊ ſic patetꝙ non eſt idem mouens ⁊ motū ſecundum idem.Ad ſecūdum ſic procedit̉Uidetur ꝙ voluntas appetitu ſenſitiuo moueri nō poſſit. mouens .n. ⁊ agens eſt p̄ſtantius patiente. vt Augꝰ.dicit. xij. ſuꝑ Gen̄. ad lr̄am. ſed appetitus ſenſitiuꝰ eſt inferior voluntate. q̄ eſt appetitus intellectiuꝰ. ſicut ſēſusē inferior intellectu. gͦ appetitus ſenſitiuꝰ nō mouet intellectum. ¶ Pre. nulla virtus ꝑticularis pōt facere effectū vl̓eꝫ. ſꝫ appetitus ſenſitiuꝰ ē virtꝰ ꝑticularis. ꝯſequiturn. ꝑticularē ſenſus apprehēſinneꝫ. ergo nō pōt cauſare motum volūtatis qui ē vl̓is. velut ꝯſequens apprehēſioneꝫvl̓eꝫ ītellectꝰ. ¶ Pre. vt ꝓbatur in. viij. ph̓icoꝝ. mouēs n̄mouetur ab eo qd̓ mouet vt ſit motio reciproca. ſꝫ voluntas mouet appetituꝫ ſenſitiuū in quantum appetitus ſenſitiuus obedit rōni. ergo appetitus ſenſitiuꝰ nō mouet voluntatem. ¶ Sꝫ ꝯtra ē qd̓ dicit̉ Iacobi. iij. Unuſquiſqꝫtemptat̉ a ꝯcupiſcentia ſua abſtractus ⁊ illectus non autabſtraheret̉ quis a ꝯcupiſcētia niſi voluntas eius moueret̉ ab appetitu ſenſitiuo. in quo appetitu eſt ꝯcupiſcēti aergo appetitꝰ ſenſitiuꝰ mouet voluntatē. ¶ Rn̄. dd̓. ꝙ ſic̄ſuꝑͣ dictū ē. id qd̓ apprehēditur ſub rōe boni ⁊ ꝯuenientꝭmouet volūtate ꝑ modū ob̓i. ꝙ aūt aliqͥd videat̉ bonū ⁊ꝯueniēs ex duobꝰ ꝯtīgit .ſ. ex ꝯditōe eius qd̓ ꝓponit̉. ⁊ eiꝰcui ꝓponit̉. vn̄ ꝯueniēs .n. ẜꝫ relationē dicit̉ ex vtroqꝫ extremoꝝ depēdet et inde ē ꝙ iuſtus diuerſimode diſpoſitꝰnō eodē mō accipit aliqͦd vi ꝯueniēs. ⁊ vt n̄ ꝯueniēs. vn̄vt ph̓us dicit in iij. ethicoꝝ Qualis vnuſqͥſqꝫ eſt. talis finis videt̉ ei. Manifeſtū ē aūt ꝙ ẜm paſſionem appetituſſenſitiui īmutat̉ hō ad aliquā diſpoſitionē. vn̄ ẜm ꝙ hōeſt in paſſione aliqua videt̉ ſibi aliqͥd ꝯueniens qd̓ nō videt̉ extra paſſionē exn̄ti. ſic̄ irato videt̉ bonū qḋ nō videt̉quieto. ⁊ ꝑ hunc modū ex ꝑte obiecti appetitus ſenſitiuꝰmouet voluntateꝫ. ¶ Ad .i. ergo dd̓. ꝙ nihil prohibet id
quod ē ſimpliciter ⁊ ẜm ſe p̄ſtātius quo ad aliqͥd eē debilius. voluntas igit̉ ſimpliciter p̄ſtātior ē qͣꝫ appetitꝰ ſenſitiuꝰ. ſꝫ quo ad iſtū in quo paſſio dn̄at̉. inqͣꝫtum ſubiacetpaſſioni p̄eminet appetitus ſenſitiuꝰ. ¶ Ad. ij. dd̓. ꝙ actuſ⁊ electiones hoīuꝫ ſūt circa ſingularia. vn̄ ex hocip̄o ꝙ appetitus ſenſitiuꝰ ē virtꝰ ꝑticu laris. hꝫ magnaꝫ virtutē adhoc ꝙ ꝑ ip̄m ſic diſponat̉ hō. vt ei aliquid videatur ſic vl̓aliter circa ſingularia. ¶ Ad iij. dd̓. ꝙ ſicut ph̓us dic̄ ini. politicoꝝ. Rō in qua eſt volūtas mouet ſuo imꝑio iraſcibilē ⁊ ꝯcupiſcibile. nō qͥdē de ſpotico principatu ſic̄ mouet̉ ſeruꝰ a dn̄o. ſed principatu regali ſeu politico. ſic̄ liberi hoīes regunt̉ a gubernāte. qͥ tamē pn̄t contramouerevn̄ ⁊ iraſcibilis ⁊ cōcupiſcibilis pn̄t ī cōtrariū mouere advolūtatē. ⁊ ſic nihil ꝓhibet volūtatē aliqn̄ ab eis moueri.Ad tertiuꝫ ſic procedit̉Uidetur ꝙ volūtas nō moueat ſeipſaꝫ. omne enī mouēsin quantum huiuſmōi eſt in actu. qd̓ autem mouetur eſtin potentia. nam motus eſt aciꝰ exiſtentis īpotētia in qͣntum huiuſmodi. ſed nō ē idem inpotentia ⁊ in actu reſpectu eiuſdem. gͦ nihil mouet ſeip̄m. neqꝫ ergo voluntas ſeip̄am mouere pōt. ¶ Pre. mobile mouetur ad pn̄tiaꝫ mouentis. ſed voluntas ſemper ſibi ē pn̄s. ſi ergo ſeip̄am moueret. ſemꝑ moueretur. qd̓ patet eē falſū. ¶Pre. voluntas mouetur ab ī tellectu. vt dictū eſt. ſi igit volūtas mouet ſeip̄am ſequitur ꝙ idem ſimul moueatur a duobusmotoribus immediate. qd̓ videtur in conueniens. nō ergo voluntas mouet ſe ip̄am. ¶ Sed ꝯtra eſt. quia voluntas dn̄a eſt ſui actus. et in ipſa eſt velle ⁊ nō velle. qd̓ nōeſſet ſi non haberet in poteſtate mouere ſeipſam ad volendū. ergo ipſa mouet ſeipſaꝫ. ¶ Rn̄. dd̓. ꝙ ſicut ſupra dictum eſt. ad voluntatem ꝑtinet mouere alias potentias exrōne finis qui eſt voluntatis obiectum. ſed ſicut dictū ēhoc modo ſe habet finis in appetibilibus ſicut principiūintelligibilibꝰ. Manifeſtum eſt autem ꝙ intellectus perhoc ꝙ cognoſcit principium reducit ſe ipſum de potentiain actum quantum ad cognitionem concluſionum. ⁊ hocmodo mouet ſeipſum. ⁊ ſimiliter volūtas per hoc ꝙ vultfinem mouet ſeipſam ad volendum ea que ſunt ad finemAd primum ergo dīcendum ꝙ voluntas non ſecundum idem mouet ⁊ mouetur. vnde nec ſecundum idemeſt in actu ⁊ in potentia. ſed in quantum actu vult finemreducit ſe de potentia in actum reſpectu eorum que ſuntad finem. vt ſcilicet actu ea velit. ¶ Ad ſecundum dicendum. ꝙ potentia voluntatis ſemper actu eſt ſibi preſenſſed actus voluntatis quo vult finem. aliquando non ſemper eſt in ipſa voluntate. per hunc autem modum mouet ſeipſam vnde non ſequitur ꝙ ſemper ſe ipſam moueat. ¶ Ad. iij. dd̓. ꝙ nō eodē mō volūtas mouet̉ ab ītellectu ⁊ a ſeip̄a. ſꝫ ab ītellectu qͥdē mouet̉ ẜm rōnē obiectia ſeipſa ꝟo qͣꝫtū ad exercitiū actus ẜm rōnem finis.Ad quartum ſic procedit̉Uidetur ꝙ voluntas non moueatur ab aliquo exteriorimotus enim voluntatis ē voluntariꝰ. ſꝫ de ratione volūtarij ē ꝙ ſit a principio intrinſeco. ſicut ē de ratione naturalis. non ergo motus voluntatis eſt ab aliquo extrinſeco. ¶ Preterea voluntas violentiam pati non poteſt. vtſupra oſtenſū eſt. ſꝫ violentū eſt cuius principiū eſt extraergo volūtas nō pōt ab aliqͦ exieriori moueri. ¶ Pre. ꝙſufficiēt̉ mouet̉ ab vno motore n̄ īdiget moueri ab alio ſꝫ.volūtas ſufficiēt̉ mouet ſe ip̄aꝫ. n̄ gͦ mouet̉ ab aliqͦ ext̄iori