Que ſtioVIII

dentia ꝯꝑant̉ ad vnū ſubiectū abſqꝫ aliqͦ ordine. ſicut albū ⁊ muſi cū ad ſorrē. Alio mō cū aliqͦ ordine. puta qꝛ ſubiectū recipit vnū accn̄s alio mediāte. ſicut corpus recipitcolorē mediāte ſuꝑficie. ⁊ ſic vnū accn̄s d̓r etiā alteri ineſſe. dicimus .n. colorē eē in ſuꝑficie. vtroqꝫ aūt mō circūſtātie ſe hn̄t ad actus. nā aliq̄ circūſtātie ordinate ad actuꝫꝑtinēt ad agentē nō mediāte actu. puta locus ⁊ ꝯditio ꝑſone. aliq̄ ꝟo mediāte ip̄o actu ſicut modus agēdi.Ad ſecundū ſic procedit̉.Uidet̉ ꝙ circumſtātie hūanoꝝ actuū nō ſint ꝯſiderandea theologo. nō .n. ꝯſiderant̉ a theologo actꝰ hūani niſi ẜmꝙ ſunt aliqͣles. .i. boni vel mali. ſꝫ circūſtātie nō vidēt̉ poſſe facere actus aliqͣles. qꝛ nihil qͣlificat̉ formalit̉ loquendo ah eo qḋ ē extra ip̄m. ſꝫ ab eo qd̓ in ip̄o ē. ergo circūſtātie actuū nō ſunt a theologo ꝯſiderāde. ¶ Pre. circūſtantie ſunt accn̄tia actuū. ſꝫ vni infinita accidūt. ⁊ iō vt d̓r invi. metaph. nulia ars vel ſcīa ē circa ens ꝑ accn̄s niſi ſolaſophiſtica. ergo theologus non hꝫ ꝯſiderare circūſtantiashūa noꝝ actuū. ¶ Pre. circumſtātiaꝝ ꝯſideratio ꝑtīet adrhetore. rhxtorica aūt nō ē ꝑs theologie. ergo ꝯſideratio circunſtātiaꝝ nō ꝑtinet ad theologū. ¶ Sꝫ ꝯͣ. ignorātia circunſtātiaꝝ cāt inuoluntariū. vt Damaſ. ⁊ Grego. nicenꝰdicunt. ſed inuoluntariū excuſat a culpa. cui ꝯſideratio ꝑtinet ad theologū gͦ ⁊ conſideratio circūſtātiaꝝ ad theologū ꝑtinet. ¶ Rn̄. dd̓. ꝙ circumſtātie ꝑtinent ad conſiderationē theologi triplici rōe. Primo quidē. qꝛ theologusconſiderat actus hūanos ſcd̓m ꝙ ꝑ eos hō ad beatitudinēordinat̉. oē aūt quod ordinat̉ ad finem oportet eſſe ꝓportionatū fini. actus aūt ꝓportionant̉ fini ſcd̓m cōmenſurationē quādam q̄ fit ꝑ debitas circumſtātias. vn̄ conſideratio circumſtātiaꝝ ad theologū ꝑtinet. Scd̓o. qꝛ theologus conſiderat actus hūanos ſcd̓m ꝙ in eis inuenit̉ bonū⁊ malū. melius ⁊ peius. ⁊ hoc diuerſificat̉ ſcd̓m circūſt ātias. vt in fra patebit. Tertio. qꝛ theologus cōſiderat actushūanos ſcd̓m ꝙ ſunt meritorij vel demeritorij qd̓ conuenit actibꝰ hūanis. ad quod requirit̉ ꝙ ſint voluntarij. actꝰaūt hūanus iudicat̉ voluntarius vel inuoluntarius ẜmcognitōeꝫ vel ignorātiam circumſtātiaꝝ vt dictum ē. ⁊ iōconſideratio circumſtātiaꝝ ꝑtinet ad theologū. ¶ Ad. i.ergo dd̓. ꝙ bꝰnum ordinatū ad finē d̓r vtile quod importat relationem quandam. vn̄ ph̓s dicit in .i. ethi. ꝙ ad aliquid bonum eſt vtile. in his aūt que ad aliquid dicunturdenominat̉ aliquid non ſolum ab eo quod ineſt. ſed etiāab eo quod extrinſecus adiacet. vt pꝫ in dextro ⁊ ſiniſtro.equali ⁊ inequali ⁊ ſil̓ibus. ⁊ ideo cum bonitas actuū ſitinqͣꝫtum ſunt vtiles ad finem. nihil ꝓhibet eos bonos velmalos dici ẜm ꝓportionem ad aliqua que exterius adiacent. ¶ Ad. ij. dd̓. ꝙ accidentia que omnino ꝑ accidēs ſehn̄t relinquunt̉ ab omni arte ꝓpter eoꝝ incertitudinem ⁊infinitatē. ſed talia accidentia nō hn̄t rōnem circumſtātieqꝛ vt dictū ē. ſic circumſtātie ſunt extra actū ꝙ tn̄ actumaliqͦ mō contingūt ordinare ad ip̄m. accidētia aūt ꝑ ſe cadūt ſub arte. ¶ Ad. iij. dd̓. ꝙ cōſideratio circumſtātiaꝝ:tinet ad moralē ⁊ politicū ⁊ ad rhetorē. Ad moralē quidēꝓut ẜm eas inuenit̉ vel p̄termittit̉ mediū ꝟtutis in hūanis actibꝰ ⁊ paſſionibꝰ. Ad politicū aūt ⁊ rhetorē ẜm ꝙ excircumſtātijs actus reddunt̉ laudabiles vel vituꝑabilesexcuſabiles vel accuſabiles. diuerſimode tn̄. nā quod theior ꝑſuadet politicus ditudicat. ad theologum aūt cui oēsalie artes deſeruiūt ꝑtinēt oībꝰ modis p̄dictis. Nā ip̄e hꝫꝯſideratōes de actibus ꝟtuoſis ⁊ vitioſis cū morali. ⁊ cō

ſderat actus ẜm ꝙ merent̉ penā vel p̄mium cum rhetore ⁊ politico.Ad tertiū ſic proceditur.Uidet̉ ꝙ incōueniēter circumſtātie nūerent̉. in. iij. ethi.circūſtātia .n. actus d̓r quod exterius ſe hꝫ ad actu. hmōiaūt ſunt tp̄s ⁊ locus ergo ſole due ſunt circumſtātie .ſ. qn̄⁊ vbi. ¶ Pre. ex circumſtātijs accipit̉ quid bene vel malefiat. ſed hoc ꝑtinet ad modū actus. gͦ oēs circūſtātie includunt̉ ſub vna q̄ ē modus agēdi. ¶ Pre. circumſtātie nōſunt de ſubſtātia actus. ſꝫ ad ſubſtātiā actus ꝑtinere vidētur cauſe ip̄ius actus. ergo nulla circumſtātia dꝫ ſumi exſubſtātia ip̄ius actus. ſic ergo neqꝫ quis. neqꝫ ꝓpter quidneqꝫ circa q̄d ſunt circumſtātie. nā quis ꝑtinet ad cāꝫ efficientē. ꝓpter quid ad finalē. circa quid ad materialem ¶Sꝫ cōtra ē auctoritas ph̓i in. x. ethi. ¶ Rn̄. dd̓. ꝙ Tulliꝰin ſua rhetorica aſſignat ſeptē circūſtātias q̄ hoc ꝟſu continent̉. Quis quid. vbi. quibꝰ auxilijs. cur. quō. qn̄. Cōſiderādum ē .n. in actibus qͥs fecit. quibus auxilijs vel inſtrumētis fecerit. qͥd fecerit. vbi fecerit. cur fecerit. quō fecerit. ⁊ qn̄ fecerit. ſꝫ Areſt. in. iij. ethi. addit aliā .ſ. circa qͥdq̄ a Tullio ꝯp̄hendit̉ ſub qͥd. ⁊ rō hꝰ annūeratōis ſic accipi pōt. nā circūſiātia d̓r qͣi extra ſubſtātiā actus exn̄s. itatn̄ ꝙ aliqͦ mō attingit ip̄m. ꝯtīgit aūt hoc fieri tripl̓r. Unomō inqͣꝫtū attingit ip̄m actū. Alio mō inqͣꝫtū attīgit cāmactus. Tertio mō inqͣꝫtū attingit effectū. ip̄m aūt actū attingit. vel ꝑ modū meſure ſicut tp̄s ⁊ locus. vel ꝑ moduꝫqͣlitatis actus ſic̄ modus agēdi. ex ꝑte aūt effectus. vt cumꝯſiderat̉ quid aliquis fecerit. ex ꝑte ꝟo cāe actus qͣꝫtū adcāꝫ finalē accipit̉ ꝓpt̓ quid. ex ꝑte aūt cāe materialis ſiueobiecti accipit̉ circa quid. ex ꝑte ꝟo cāe agētis principal̓accipit̉ quis egerit. ex ꝑte ꝟo cāe agētis inſtr̄alis. accipit̉quibus auxilijs. ¶ Ad .i. ergo dd̓. ꝙ tp̄s ⁊ locus circumſtāt actū ꝑ modū mēſure. ſꝫ alia circūſtāt actū inqͣꝫtū atūīūt ip̄m qͦcūqꝫ alio mō extra ſubſtantiā eius exn̄tes.Ad. ij. dd̓. ꝙ iſte modus qͥ ē bn̄ vel male nō ponit̉ circumſtātia. ſꝫ conſequēs ad oēs circūſtātias. ſꝫ ſpālis circumſtātia ponit̉ modus qui ꝑtinet ad qͣlitate actus. puta ꝙaliquis ambulet velocit̉ vel tarde. ⁊ ꝙ aliquis ꝑcutit fortiter vel remiſſe. ⁊ ſic de alijs. ¶ Ad. iij. dd̓. ꝙ illa conditōcāe ex qͣ ſubſtātia actus dependet nō d̓r circumſtātia ſꝫ aliqͣ cōditio adiuncta. ſicut in obiecto nō d̓r circūſtātia furtiꝙ ſit alienū. hoc .n. p̄tinet ad ſubſtātiā furti. ſꝫ ꝙ ſit magnū vel ꝑuū. ⁊ ſil̓r ē de alijs circumſtātijs q̄ accipiunt̉ ex ꝑte aliaꝝ cāꝝ nō .n. finis qui dat ſpēm actus ē circūſtātia.ſed aliquis finis adiūctus. ſicut ꝙ fortis fortiter agat ꝓter bonum fortitudinis nō eſt circumſtantia. ſed ſi fortiter agat ꝓpter liberationem ciuitatis vel populi xp̄iani vl̓aliquid hmōi. intelligit̉ etiam ex ꝑte eius quod eſt quid.nam ꝙ aliquis ꝑfundens aliquem aqua abluat ip̄m nōeſt circumſtantia ablutionis. ſed ꝙ abluendo infrigidetvel calefaciat ⁊ ſanet vel noceat. hec ē circumſtātia.Ad quartum ſic procedit̉Uidet̉ ꝙ non ſint principales circumſtantie ꝓpter quid⁊ ea in quibus eſt operatio. vt d̓r in. iij. ethi. ea .n. in quibus eſt operatio vident̉ eſſe locus ⁊ tempus. que non vident̉ eſſe principalia inter circumſtantias. cum ſint maxime extrinſeca ab actu. ea ergo in quibus eſt operatio nonſunt principaliſſime circumſtātiaꝝ. ¶ Pre. finis ē extrinſecus rei. nō ergo videt̉ eſſe principaliſſima circūſtātiaꝝ.¶ Pre. principaliſſimū in vnoqͦqꝫ ē cā eius ⁊ forma. ſed