Que ſtioVIII

Ecd̓o de actibus qui ſunt voluntarij. qͣſi ab ip̄a volūtateeliciti vt immediate voluntatis exn̄tes Tertio d̓ actibus qͥſunt voluntarij qͣſi a volūtate imꝑati. qui ſunt ip̄ius voluntatis mediātibus alijs porētijs. Et qꝛ actus voluntarij hn̄t qͣſdam circūſtātias ẜm qͣs diiudicant̉. Primo ꝯſiderādum ē de voluntario ⁊ inuoluntario. ⁊ ꝯſequēter decircumſtātijs ip̄oꝝ actuū in quibus voluntariū ⁊ inuoluntariū inuenit̉. Circa primum q̄runt̉ octo. Primo vtꝝin hūanis actibꝰ inueniat̉ voluntariū. Scd̓o vtꝝ inueniatur in aīalibus brutis. Tertio viꝝ voluntariū poſſit eſſeabſqꝫ omni actu. Quarto vtꝝ violētia voluntati poſſit inferri. Quinto vtꝝ violentia cauſet inuoluntariū. Sextovtꝝ metus cauſet inuoluntariū. Septimo vtꝝ ꝯcupiſcētia inuoluntarium cauſet. Octauo vtꝝ ignorātia.Ad primum ſic ꝓcediturUidet̉ ꝙ in hūanis actibus nō inueniat̉ voluntariū. voluntariū .n. ē cuius principiū eſt in ip̄o vt pꝫ ꝑ Grego. nicenū ⁊ Damaſ. ⁊ Areſto. ſed pͥncipiū hūanoꝝ actuū nonē in ip̄o ſed ē extra. nā appetitus hoīs mouet̉ ad agendumab appetibili qd̓ eſt extra. qd̓ eſt ſicut mouēs nō motum.vt d̓r in. iij. de aīa. ergo in hūanis actibus nō inuenit̉ voluntarium. ¶ Pre. ph̓s in. viij. phiẜ. ꝓbat ꝙ nō inuenit̉in aīalibus aliquis actus nouus qui nō p̄ueniat̉ ab aliomotu exteriori. ſed oēs actus hoīs ſunt noui. nullus .n. actus hoīs eternus ē. ergo principium omnium humanoꝝactuū ē ab extra. non igit̉ in eis inuenit̉ voluntarium.Pre. qui voluntarie agit ꝑ ſe agere pōt. ſed hoc homī nōꝯuenit. d̓r. n. Ioh. xv. Sine me nihil poteſtis facere. ergovoluntarium in humanis actibus nō inuenit̉. ¶ Sꝫ cōtra eſt qd̓ dicit Damaſ. in. ij. li. ꝙ voluntariū eſt actus qͦeſt oꝑatio rōnalis. tales autē ſunt actus hūani. ergo in actibus humanis inuenit̉ voluntariū. ¶ Rn̄. dd̓. ꝙ oportet in actibus hūanis voluntariū eſſe. ad cuius euidētiācōſiderādum eſt ꝙ quorundā actuū pͥncipium ē in agente ſeu in eo qd̓ mouet̉. qͦrundam autē motuū vel actuumpͥncipium ē extra. cum .n. lapis mouet̉ ſurſum. pͥncipiumhuius motionis ē extra lapidē. ſed cum mouet̉ deorſum.principiū huius motionis ē in ip̄o lapide. Eoꝝ autē q̄ aprincipio intrinſeco mouent̉ q̄dam mouēt ſeip̄a. q̄damautē nō. cum .n. omne agens ſeu motum agat ſeu moueat̉ꝓpter finē. vt ſupͣ habitū ē. illa ꝑfecte mouent̉ a principiointrinſeco in quibꝰ ē aliqd̓ intrinſecū p̄ncipiū. nō ſolū vmoueant̉ ſed vt moueant̉ in finē. ad hoc autē ꝙ fiat aliqͥdꝓpter finē requiritur cognitio finis aliqͣlis. qd̓cūqꝫ igiturſic agit vel mouet̉ a p̄ncipio intrinſeco qd̓ hꝫ aliquā noticiā finis. hꝫ in ſeip̄o principiū ſui actus nō ſolū vt agat ſꝫetiā vt agat ꝓpter fine. qd̓ autē nullā noticiā finis hꝫ ⁊ ſi feo ſit principiū actionis vel motus. nō tn̄ eius qd̓ ē agerevel moueri ꝓpter finē ē principiū in ip̄o. ſꝫ in alio a qͦ ei imprimit̉ principium ſue motionis in fine. vn̄ hmōi nō dicunt̉ mouere ſeip̄a. ſꝫ ab alijs moueri. Que ꝟo hn̄t noticiā finis dicunt̉ ſeip̄a mouere. qꝛ in eis ē principiū nō ſolum vt agāt. ſꝫ etiā vt agāt ꝓpter finē. ⁊ iō cum vtrunqꝫ ſitab intrinſeco principio .ſ. ꝙ agunt ⁊ ꝙ ꝓpter finē agūt. horum motus ⁊ actus dicunt̉ voluntarij. hoc autē importatnomē voluntarij ꝙ motꝰ ⁊ actus ſit a ꝓpria inclinatōe. ⁊inde ē ꝙ voluntarium d̓r eſſe ẜm diffinitionē Aꝝ. ⁊ Grego. niceni. ⁊ Damaſ. nō ſolum cꝰ principium ē intra. ſedcum additione ſcīe. vn̄ cum hō maxīe cognoſcat finē ſuioꝑis ⁊ moueat ſe ip̄m in eius actibꝰ maxīe voluntariū inuenit̉. ¶ Ad i. ergo dd̓. ꝙ nō oē principium ē principiū

primum. lꝫ ergo de rōe voluntarij ſit ꝙ principium eiusſit intra. nō tn̄ ē cōtra rōnē voluntarij ꝙ principium intrinſecum cauſet̉ vel moueat̉ ab exteriori principio qꝛ nōē de rōe voluntarij ꝙ principium intrīſecum ſit principiūprimū. Sꝫ tn̄ ſciēdū ꝙ ꝯtingit aliqd̓ principiū motꝰ eſſeprimū in genere qd̓ tn̄ nō ē primū ſimpl̓r. ſicut in generealterabiliū primū alterās ē corpus celeſte. qd̓ tn̄ nō ē primum moues ſimpl̓r. ſꝫ mouet̉ motu locali a ſuꝑiori mouēte. ſic igit̉ principiū intrinſecū volūtarij actus qd̓ ē viscognoſcitiua ⁊ appetitīa ē principiuꝫ in genere appetitiuimotus qͣꝫuis moueat̉ ab aliqͦ exteriori ẜm alias ſpēs motus. ¶ Ad. ij. dd̓. ꝙ motus aīalis nouus p̄uenit̉ qͥdē abaliqͦ exteriori motu qͣꝫtū ad duo. Uno mō inqͣꝫtū ꝑmotum exteriorē pn̄tatur ſenſui aīal̓ aliqd̓ ſenſibile. qd̓ apprehenſum mouet appetitū. ſicut leo vidēs ceruū ꝑ eius motum appropinquātē incipit moueri ad ipſum. Alio mō inqͣꝫtum ꝑ exteriorē motū incipit aliqͣliter īmutari naturaliimmutatione corpus aīalis. puta ꝑ frigus vel calorē. corpore autē immutato ꝑ motū exterioris corꝑis. immutat̉etiā ꝑ accidēs appetitus ſenſitiuus qͦ ē ꝟtus organi corporei ſic ut cum ex aliqͣ alteratione corꝑis ꝯmouet̉ appetitꝰad ꝯcupiſcentiā alicꝰ rei. ſed hoc non ē contra rōnē voluntarij vt dictū eſt. hmōi .n. motiones ab exteriori principioſunt alterius generis. ¶ Ad. iij. dd̓. ꝙ d̓s mouet hoīeꝫ adagēdum. non ſolum ſicut ꝓponēs ſenſui appetibile vel ſicut immutās corpus. ſed etiā ſicut mouēs ipſam voluntatē. qꝛ omnis motus tā voluntatis qͣꝫ nature ab eo ꝓcedit ſicutia primo mouente. ⁊ ſicut non ē contra rationē nature ꝙ motus nature ſit a deo ſicut a primo mouēte inqͣꝫtum natura eſt quoddam inſtrumētum dei mouētis. itanon eſt contra rationem actus voluntarij ꝙ ſit a deo inqͣꝫtum voluntas a deo mouetur. eſt tn̄ communit̉ de rationenaturalis ⁊ voluntarij motus ꝙ ſint a prīcipio intrīſeco.Ad ſecundū ſic procedit̉.Uidet̉ ꝙ voluntarium non ſit in brutis aīalibꝰ. voluntarium .n. a voluntate d̓r. voluntas autē cum ſit in ratione.vt d̓r in. iij. de aīa. non poteſt eſſe in brutis aīmalibꝰ. ergoneqꝫ voluntarium eius inuenit̉. ¶ Pre. ẜm hoc ꝙ actꝰhumani ſunt voluntarij homo d̓r eſſe dn̄s ſuoꝝ actuum.ſed bruta aīalia non hn̄t dn̄ium ſui actus. non .n. agunt ſꝫmagis aguntur. vt Damaſc. dicit. ergo in brutis aīalibꝰnon ē voluntarium. ¶ Pre. Damaſ. dicit ꝙ actus volūtarios ſeqͥtur laus vel vituperium. ſed actibus brutorumanimalium non debetur neqꝫ laus neqꝫ vituperium. ergoin eis non ē voluntarium ¶ Sed contra eſt qd̓ dic̄ ph̓s iniij. ethi. ꝙ pueri ⁊ bruta animalia communicāt voluntario. ⁊ ide dicunt Grego. nicenus ⁊ Damaſc. ¶ Rn̄. dd̓.ꝙ ſicut dictum eſt. ad rationē voluntarij reqͥritur ꝙ principium actus ſit intra cum aliqͣ cognitione finis. Eſt autem duplex ꝯgnitio finis. ꝑfecta .ſ. ⁊ imꝑfecta. Perfecta qͥdem finis cognitio eſt qn̄ nō ſolum apprehenditur res q̄ ēfinis. ſed etiam cognoſcitur ratio finis ⁊ ꝓportio eius qd̓ordinatur ad finē ip̄m. ⁊ tal̓ cognitio finis competit ſoli rōnali nature. Imperfecta autem cognitio finis ē q̄ in ſolafinis apprehenſione conſiſtit ſine hoc ꝙ cognoſcatur ratiofinis ⁊ ꝓportio actus ad finem. ⁊ talis cognitio finis reꝑitur in brutis animalibus per ſenſum ⁊ eſtimationē naturalem. ꝑfectā igitur cognitionē finis ſeqͥtur voluntariumẜm rōnē ꝑfectā. ꝓut .ſ. apprehēſo fine aliqͥs pōt deliberansde fine ⁊ de his q̄ ſunt ad finē moueri in fine vel nō moueri. imꝑfectā autē rationē finis ſeqͥtur voluntariū ẜm rōnē