apien. Ca. XIII¶ Glo. ordi.Nico. de lyra

a ⁊ de his q̨̄ vident̉ bona nō potu­ pa § obſtanti cecitate peccati.berunt ītelligere eū qͥ ē. Neqꝫ oꝑibus attendētes agnouerunt qͥsᵍeſſet artifex: ſed aut ignē: aut ſpiritū: aut citatuꝫ aerem: aut gyrū ͦͦſtellarū: aut nimiā aquaꝫ: aut ſolem: et lunam: rectores orbis terrarū deos putauerūt. Quorū et ⁊ſi ſpecie delectati deos putaue­ orunt: ſciant quāto his dn̄ator eo hqui tanta ſpecioſa fecit.rum ſpēcioſior eſt. Speciei enī generator hęc omnia cōſtituit. Autſi virtutē et oꝑa eoꝝ mirati ſuntintelligant ab illis: qm̄ qui hęcfecit fortior eſt illis. A magnitudine enim ſpeciei ⁊ creaturę cog-noſcibiliter poterit creator horūc videri. Sed tamen adhuc in his eminor ē q̨̄rela. Et hi enī fortaſſe?erāt deū q̨̄rētes: ⁊ volētes īuenire. Etenī cū in oꝑibꝰ illiꝰ ꝯuerſen­ stur: inquirunt et ꝑſuaſū habent: hqm̄ bona ſunt q̨̄ vident̉. Iterumaūt nec his debet ignoſci. Si enītantū potuiſſent ſcire vt poſſent ineſtimare ſęculum: quō huiꝰ dn̄m nd nō facilius inuenerūt? Infęlices §aūt ſunt: ⁊ inter mortuos ſpes il qloꝝ eſt: qͥ appellauerūt deos oꝑa ra ſ hereſes vel idola. Iſenſum. Iſermonē.manuum hoīm: aurum ⁊ argen-a F cōpoſitionē argumentorum.tum artis inuentionē: et ſil̓itudines aīalium: aut lapideꝫ inutilēa Ibrutorum.a I vel artificis.eopus manꝰ antiquę. Aut ſi quis?

timor dn̄i. Intellectꝰ bonꝰ oībus facientibus euꝫ.a De his operibꝰ .ſ. bonis poterūt cognoſcere bonū artificē qͥ ꝓprie eſt: qꝛ īmutabilis: ⁊ ſemꝑ ideꝫ:ſemꝑ in ſe manes: regit oīa. Uaniſſima gͦ vanitashoīm qͥ ꝓ creatore creaturas venerant̉. b Neqꝫ operibꝰ ⁊cͣ. Alij ignē colebāt. quē vulcanū vocabāt.alij etherem vel aerē: quemiouem vel iunonē dicebāt.alij nimiā aquā .i. neptunū.alij gyrū ſtellarū qͥ diuerſisfiguris aīaliū poſitiones ⁊curſū diſtrubuebāt aſtroꝝ.alij ſolē quē phebum vocabāt. alij lunam .i. dianam.¶ Raba. Dupliciter peccāt.Primū quia elemēta .i. deioꝑa deo p̄ferunt. Deinde qꝛelementoꝝ figuras ſub humana ſpecie colūt. Soli enīet lune humanam figuramtribuunt. Igni qͦꝫ et terre ⁊mari que illi vulcanum: veſtham neptunūqꝫ vocāt: nōtamen ip̄is elementis ī apertis ſacrificant. Tanta enimcupiditas imaginū homīestenet: vt viliora ſint que vera ſunt. Auro ſcꝫ ⁊ gemmisdelectant̉: horū nitor ꝑſtringit oculos. Sine his nō putant eſſe religioneꝫ. In hisergo auaricia et cupiditascolitur: credunt deos amare qd̓ ip̄i amāt: ꝓpter quodfiūt furta ⁊ latrocinia ⁊ bella: conſecrant dijs manubias ⁊ rapinas qui valde imbecilles ſunt ſi cupiditatibꝰſubiecti ſunt. Cur enim celeſtes putant̉: ſi terrena deſiderant: vel beati ſi indigētvel incorrupti: ſi in his delectant̉ in quibus cupiditashominis damnat̉.c Sed tamen adhuc in ⁊cͣ.Hinc Paulus ait: Reuelatur enim ira dei de celo ſuꝑomnem impietatem eoruꝫ qͥveritatem dei in iuſticia detinent: quia qd̓ notuꝫ ē dei:manifeſtū eſt in illis ⁊cͣ. Noticia dei ex mundi fabrica ꝑcipit̉: Vt enī deus inuiſibilis ex viſibilibus cognoſceretur. opus ab eo factuꝫ eſtqd̓ opificē manifeſtaret: vdeus omniuꝫ intelligeret̉.hoc fecit quod non poſſuntcalij. Sed cum cognouiſſentnon ſicut deum glorificauerunt: ſed euanuerunt īcogitationibꝰ ſuis.Infelices aūt ſunt. Quiſcꝫ deos honorāt vt aurū oculis hauriāt ⁊ nitorēleuigati marmoris vl̓ eboris: aut inſignes gēmis⁊ coloribꝰ veſtes: ⁊ quāto ornatiora ſunt templa:⁊ pulchriora ſimulachra: tāto plus maieſtatis habet vel habere dicunt̉. Religio gͦ eſt vel credit̉: qd̓piditas humana mirat̉. e Aut ſi quis ar. ⁊cͣ.Mabanꝰ. Inſultat ſapīa his qui colūt idola vt ītelligant qͣꝫ pernitioſū ſit oīpotentē deſerere ⁊ figmēta adorare. Un̄ Eſa. Quis formauit deū ⁊ ſculptile conflauit ad nihilū vtile? Ecce oēs ꝑticipeseiꝰ ꝯfundent̉. Hinc Flaccus ait: Olim truncꝰ erā:ficuitile lignū. Cum faber incertus ſtānūapum maluit eſſe deū. Quicqͥd autēde idolis dictū eſt: pōt referri ad hereticorū principes. Qui ſimulachra dogmatū ſuoꝝ artifici cordecōponūt ⁊ venerātur que fecerūt: nec ſufficit errorS ꝓprius niſi

a Et de his que vident̉ bona. ꝑ ꝑticipationē: ſicut ſunt ſol ⁊ luna ⁊ huiuſmodi: ex quorū influentia nobis ꝓueniunt bona. b Nō potuerūtintelligere eum qui eſt .ſ. bonus ꝑ eſſentiā. c Neqꝫ oꝑibus. diuinis.d Attendētes agnouerunt qͥs eſſet artifex. ſcꝫ deus verus: qui lꝫ a priori non poſſet cognoſci. cognoſcibilis tamē eſt a poſteriori. ſcꝫ ab effectibus. e Sed aut ignem. quem vulcanum dicebant. f Aut ſpiritū .i. puruꝫ etherem vel aerēquem vocabant iouem. g Aut citatum aerē.id eſt mobilem quem dicebant iunonem.h Aut gyrum ſtellarū .i. ſigna in cōdico reuoluta que deos dicebant. vnde de ſigno gemino.rū dicebāt ꝙ erat Caſtor ⁊ Pollux ī deos trāſlati: ⁊ ſic de ſimilibus. i Aut nimiā aquam.quam tethim vocabant. k Aut ſolem et lunam. quos vocabāt phebum ⁊ dianam.l Rectores orbis terrarum deos putauerūt .i.crediderunt eſſe deos mundum regentes.m Quorum. Hic cōſequenter dictus error remouet̉: ⁊ primo remouet̉ erronea opinio. ſcd̓o qͣdam inſufficiēs excuſatio. ibi: Sed tn̄. Circa primū dicit̉: Quoꝝ .ſ. ſolis ⁊ lune ⁊ huiuſmodi.n Et ſi ſpecie .i. pulchritudine: o Delectatideos putauerūt eos eſſe: vt dictū ē. p Sciāt.q. d. ⁊ hoc deberent ſtatim ſcire. q Quantohis dn̄ator eoꝝ .i. deus qͥ eſt cauſa pͥma omniuꝫ:Specioſior eſt. nā eius pulchritudo excedit īinfinitū: qd̓ ꝓbat̉ cuꝫ ſubdit̉: s Speciei enīgene .i. pulchritudinis vniuerſe actor. t Hecoīa ꝯſtituit. ⁊ ꝑ ꝯn̄s eoꝝ pulchritudo ī ip̄o excellentiꝰ ī infinitū p̄exiſtit. v Aut ſi ꝟtutē ⁊cͣ. q̄faciūt ī trāſmutatione creaturarū. x Miratiſūt. tāqͣꝫ q̄dā excellētia intellectū nr̄m: y Intelligāt ab illis .i. intelligere debēt ab iſtiQm̄ qͥ hec fec̄ .ſ. deꝰ qͥ ab oībꝰ d̓r pͥma cauſa.a Fortior ē illis. nā eminētiori mō oīa cōtinetcreata. id̓o ſubdit̉: b A magnitudīe enī ſpeciei ⁊ creature .i. pulchritudinis vniuerſi.c Cognoſcibiliter poterit creator horū videri.nam ꝑ effectꝰ pōt in cognitioneꝫ cauſe deueniri.d Sed tn̄. Hic remouet̉ q̄dam excuſatio qͣ poſſet aliquis dicere ꝙ laborātes in cognitiōe creaturarū poſſunt excuſari ſi nō cognouerūt deū: qͥexcedit creaturas in infinitū: qd̓ excludit̉ h̓ perhoc ꝙ lꝫ per creaturas nō poſſit cognoſci deusqͣꝫtum ad diſtinctionem ꝑſonarum diuinaꝝ. pōttamē per eas cognoſci qͣꝫtuꝫ ad eſſentialia attributa .ſ. potētiā: ſapīam ⁊ hmōi ī qͥbꝰ īproportionabiliter tranſcēdit oēm naturā creaturarū mūdi. Et hoc eſt qd̓ dicit̉. Sed tamē adhuc in his qͦcoluerunt creaturas excellentes tanqͣꝫ deos: vtſolē ⁊ lunā ⁊ hmōi. e Minor ē q̄ rela. qͣꝫ in illis qui coluerunt ſerpētes et vilia animalia.f Et hi enī fortaſſe errāt deū q̄rentes. ⁊ id̓o creaturis eminentibꝰ deitatē falſe attribuentes.Etenī cū in oꝑibꝰ illius cōuerſent̉. ordinemreaturaꝝ meditando: h Inquirūt et ꝑſuaſum habet .i. ꝓ vero tenēt. i Qm̄ bona ſuntq̄ vident̉ .ſ. ſol ⁊ luna ⁊ alie notabiles creature:ſꝫ ꝑ hec eoꝝ creatorē noluerunt cognoſcere. ideoſubdit̉: k Iteꝝ aūt nec his debet ignoſci. qꝛvere ſunt culpabiles. cuius cauſa ſubdit̉ cum dicit̉: l Si enī tantūpotuerūt ſcire. ꝑ rōnem naturalem. m Vt poſſent eſtimare ſeculū .i.cognoſcere creaturaꝝ ordinē. nͨ Quō huiꝰ dn̄m .ſ. ſecl̓i. o Faciliꝰ nōinuenerūt. q. d. debuerūt ſtatim inuenire. Naꝫ omnia mutabilia oportetad vnum primū principiū īmutabile reducere. aliter eſſet ꝓceſſus in infinitū: qd̓ ē impoſſibile: cuꝫ igit̉ oēs creature viſibiles ſint mutabiles aliqͦmō: potuerūt venire ex illis ad cognitioneꝫ p̄mi motoris oīno īmobilis.ſicut ph̓s deducit. viij. phyſicoꝝ. p Infelices. Hic ꝯn̄r reprobat̉ idolatria imaginibꝰ exhibita. ⁊ diuidit̉ in tres ꝑtes: quia pͥmo reprobat̉ imaginum fabricatio. ſcd̓o earū adoratio. ibi: Et de ſubſtantia. tertio adorationis inchoatio. ſe. ca. ibi: Initiū enī. Circa pͥmū d̓r: Infelices āt ſūt .i.pͥuati vera felicitate. q Et inter mor. ſpes illoꝝ ē. qꝛ nulla ſpes eſt deeoꝝ ſalute: qͣꝫdiu ſūt tales. r Qui appellaue. deos oꝑa ma. hominū.idola nāqꝫ qͣꝫtum ad figurā fiunt ꝑ arte: materia ꝟo ē res nature: vt atrum ⁊ argentū ⁊ reliqͣ de qͥbꝰ fiūt idola. s Opꝰ manꝰ antiq̄. hͦ addit̉nā idola ab antiqͦ facta in maiori reuerētia habebāt̉: vn̄ ⁊ aliqui ſimces chriſtiani aliqͣs imagines antiqͣs crucifixi q̄ dicunt̉ facte a Nicōdemo magis reuerent̉. t Aut ſi quis artifex faber .ſ. lii1 2 De ſilua

Ki

B

Ro. i. b 1

Heb̓ .11. a

C

Ro. 1.

Eſa. 44.

Horatiusẜmo ẜmo.