Druckschrift 
Tertia pars huius operis in se continens glos[s]am ordinaria[m] cu[m] expositione lyre litterali [et] morali: necnon additionibus acreplicis: .. (1498)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Glo. ordi.VNico. de lyra Eccleſiaſtici Ca. I

inueni ibi libros relictos nō par gͦuę neqꝫ ꝯtēnēdę doctrinę. Itaqꝫqͦbonū ⁊ neceſſariuꝫ putaui: et ip̄e daliquā addere diligētiā ⁊ laborē einterp̄tādi libꝝ iſtū: ⁊ ml̓ta vigi­ flia attuli doctrinā in ſpatio tꝑis gͦad illa q̨̄ ad finē ducūt librū iſtuꝫdare: ⁊ illis qͥ volūt animū ītēdere ⁊ diſcere quēadmodū oporteat inſtituere mores qͥ ẜm legem pdn̄i propoſuerint vitā agere. Finit prologus.Incipit liber Eccleſiaſticꝰ quinon eſt in canone. Ca. IMnis ſapientia a qdn̄o deo eſt: ⁊ cū il solo fuit ſemꝑ: et eſtīan̄ euū. Arenā mavris ⁊ pluuię guttaſ⁊ dies ſęculi quis dinumerauit?

Glo. ordi. EccleciaſMnis ſapīa ⁊cͣ. Librū ieſu filij ſyrach Ca. Idicit ſe Hiero. apud hebreos reperiſſe: nō eccleſiao ſticū vt apd̓ latīos: ſꝫ parabolas p̄notatū: cui iūctierāt eccl̓iaſtes: ⁊ cāticū cāticoꝝ: vt Salomonē: nōmō libroꝝ nūero: ſꝫ ⁊ mat̓iaꝝ genere coeqͣret. Libꝝ ꝟo ſapīe n̄reꝑiſſe apd̓ eos: ſꝫ magꝭ grecā redolereeloq̄ntiā: quē nōnulli phylonis eē affirmāt. Eccl̓iaſticꝰ ꝟo ſic̄ ⁊ eccl̓iaſteseccl̓ie vtiliſſimꝰ eſt: qͥ ꝯgregator vl̓ collector interp̄tat̉: ſicut ille cōcionator:ſed eccl̓iaſtes ad chriſtuꝫ refert̉: et adquēlibet p̄dicatorē eccl̓iaſticꝰ: qui propter excellentiā virtutū ſuaꝝ panarethos .i. oīm virtutū capax appellatur:Cuiꝰ tanta claritas: tantaqꝫ latinitaseſt: vt ip̄e ſibi cōmēta ſit. Omīs ſapiētia ⁊cͣ. Rab̓. Incipit ab eterna deiſapīa que xp̄s eſt: qͥ cū pr̄e eſt ſemꝑ an̄a ſecula. ẜm illud: In pͥncipio erat verbū: ⁊ verbū erat apud deū ⁊c̄. bdn̄o deo ⁊cͣ. Quia xp̄s fons vite: luxvera: de pr̄e naſcit̉: et oīa ꝑ ip̄m factaſunt: ⁊ ſine ip̄o factuꝫ eſt nihil. quiſqͥshac ſapīa caret: in tenebris ambulat:⁊ neſcit qͦ vadat. Sapīa enī huiꝰ murdi ſtulticia eſt apud deū: et prudentiacarnis mors.Arenam ma. ⁊cͣ.Rab̓. Corporalia ſpiritualibus cōparat: vt ex difficillimis qd̓ oīno īpoſſibile ē eſtimet̉. Si eī hͨ q̄ ī certo nūero⁊ mēſura ⁊ pōdere ꝯdita ſunt: nēo p̄tdinūerare: qͣnto minꝰ ſapīam dei ſineinitio ⁊ ſine fine īenarrabilē īeſtīabilē poterit īueſtigare.S PriorNico. de lyraInueni ibi libros relictos. a. lxx.interp̄tibus nō trāſlatos de hebreo īgrecū: h Nō par. neqꝫ ꝯtē. doctrine. īmo magna ⁊ vtilia ꝯtinebant: int̓quos erat liber iſte. c Itaqꝫ. qꝛ .ſ. librū iſtū vidi valde vtilem: d Bonū ⁊ neceſſariū .i. vtileꝫ: Putaui ⁊ ip̄e exquoalij reliquerāt: e Aliquā addere di. inter li. iſtū .i. tranſferendi de hebreo in grecū. ꝑ hoc dicūt quidaꝫ ꝙ ieſus filiꝰ ſyrach nō cōpoſuit librū iſtū: ſed tm̄ trāſtulit. ꝯtrarium tn̄ dicitIſi. vj. etymol̓. vbi ait: Librū eccleſiaſticū certiſſime ieſus filius ſyrachhieroſolymita ieſu ſacerdotis magni nepos cōpoſuit: ⁊ cū hoc qd̓ inuenerat ordinauit. ⁊ iō bn̄ d̓r de eo ꝙ trāſtulit: ⁊ ꝙ cōpoſuit: f Et mul. vig. attuli .i. appoſui: g Doctrinā .i. doctrine ſollicitudinē nō momētaneaꝫ: ſed: h Inſpatio tꝑis .i. longo tꝑe: Attuli inquā doctrinā: i Ad illaque ad finē ducūt librū .i. vt librū iſtū fine debito ꝯſūmarem.Per hͦ aūt qd̓ dicit ꝙ doctrinā attulit: inſinuat ꝙ multa doctrinaliter appoſuit: quibꝰ appoſitꝭ opus ſuū fine debito conſūmauit: k Dare ⁊ illis ⁊cͣ. Hic notat̉ quare tranſtulit librū iſtū ẜm diuiſionē prehabitā. Conſtrue ſic: ſupra dictuꝫ eſtꝙ bonū ⁊ neceſſariū putauit laborare ad interpretandū conſummādū librū iſtū: ſed iſtud paruū eſſet niſi ⁊ alijs cōicaret.vn̄ dicit: Et bonū ⁊ neceſſariū putaui: Dare .i. cōicare librumiſtū nō generalit̓ oībus: ne ſauctū darē canibꝰ: ⁊ margaritasſpargere autē porcos: ne forte ꝯculcēt eas pedibꝰ ſuis: ⁊ conuerſi dirūpant nos. iō dicit: bonū ⁊ neceſſariū putaui dare illis: l Qui vo. ani. intēdere .i. intente animū dirigere ⁊ applicare ad cognoſcendū ea q̄ ſibi ſunt neceſſaria ad ſalutē. ⁊ qͣvolunt: m Diſcere. ab alijs: n Quēadmodū .i. qͣliterip̄os: o Oporteat inſtituere .i. ordinare: p Mores. īſe ⁊ in alijs. Aliqͥ libri hn̄t inſtruere mores .i. ſe ⁊ alios in moribus informare: ad qd̓ eſt multū vtilis liber iſte. Qui ẜm legem dn̄i ꝓpoſuerint vitā agere ⁊cͣ.Explicit qualiſcūqꝫ expoſitio iſtius prologi.oſtilla fratris Nicolai de lyra ſuper Eccleſiaſticū incipit feliciter.Mnis ſapīa a dn̄o d̓o eſt. Hic incipit liber EccleCa.ſiaſticus qͥ primo fuit hebraice ſcriptꝰ: vt ptꝫ perHiero. in eiꝰ ꝓlogo ſuꝑ parabolas Salomonis.Et dicūt aliqui ꝙ iſte ſcriptor fuit ieſus filius ioſedech: ⁊ ieſus faliꝰ ſyrach eiꝰ nepos tranſtulit eūde hebreo in grecū. Sed hͦ nō videt̉ verū. Nā ſcriptor huiuslibri

libri. jͣ. l. ca. facit mentioneꝫ de ſimone filio onie ſatis ꝓlixe: qͥfuit ſummꝰ ſacerdos poſt mortē ieſu filij ioſedech ꝑ magnū tēpus. Nā inter ip̄os fuerūt qͥnqꝫ ſummi ſacerdotes .ſ. ioachim:eliaſiph. iudas: iohānas: onias. Et iō dicendū ꝙ primus ſcriptor fuit ieſusſyrach ⁊ nepos eiꝰ: qui ſil̓r fuit iudeꝰ: ⁊ ſciuit grecū: trāſtulit qͦꝫ de hebreo in grecū: vt ptꝫ in ꝓlogo huiꝰ libri. Et huiꝰtrāſlatoris nomē ꝓpriū ibi tacet̉. Igitur ſi in ꝓceſſu huiꝰ poſtille dicat̉ ꝙauctor huiꝰ libri ſcripſit ip̄m grece: intelligit̉ de trāſlatore pͥmo. Sed primꝰ⁊ pͥncipalis ſcriptor ſb̓ deo tm̄ fuit ieſus filiꝰ ſyrach: vt habet̉ in ꝓlogo huius libri: ⁊ etiā. jͣ. l. ca. In qͦ libro nosinducit ad amorē ſapīe: ⁊ accipit ſapientiā ꝓut includit oēm virtutē: ſicutaccipit in libro ſapīe. Diuidit̉ aūt iſteliber in duas partes. In pͥma inducitad amoreꝫ ſapīe ratiocinādo. in ſcd̓aexemplificando: que incipit. xliiij. ca.Prima adhuc in duas. nā pͥmo declarat auctor ſapīe pͥncipiū. ſcd̓o inducitad eiꝰ exercitiū. ca. iij. Circa pͥmū ſciendū ꝙ duplex eſt pͥncipiū ſapīe. vnūeffectiuū: qd̓ ſe tenet ex ꝑte dei. aliuddiſpoſitiuū: qd̓ ſe tenet ex ꝑte nr̄i. naꝫad ſapīaꝫ ex ꝑte nr̄i reqͥrit̉ actꝰ liberiarbitrij. gͦ pͥmo pōit̉ pͥmū. ſcd̓o ſcd̓m.ibi: Timoeuidētiā pͥmi ⁊etiā alioꝝ. jͣicēdoꝝ ſciendū ꝙ ſapīadupliciter accipit̉ quantuꝫ ſpectat adꝓpoſitū. diuīa .ſ. ⁊ hūana. Diuina vero accipit̉ duplicit̓ .ſ. eſſentialiter ⁊ ꝑſonaliter: q̄ ꝓprie ſapīa genita dicit̉:⁊ eſt idē qd̓ verbū diuinū: ⁊ ꝑ ꝯn̄s eſtfilij ꝓpriū. Poteſt igit̉ dubitari deſapīa loquit̉ hic auctor: et. jͣ. xxiiij. Edixerūt aliqui ꝙ de ſapīa hūana: eo ꝙſubdit̉ in hac parte: Prior oīm creata eſt ſapīa. creatio vero nō habꝫ locūin deo. Sed ꝯtra hͦ apparet qd̓ in textu d̓r: Omīs ſapīa a dn̄odeo eſt ⁊cͣ. ꝙ eſt mēſura eſſe incorruptibiliuꝫ: ꝓpter qd̓ an̄ ip̄mnō eſt alia mēſura niſi eternitas: ⁊ ꝑ ꝯn̄s loquit̉ de ſapīa diuina q̄ ſola eſt eterna. ꝓpter qd̓ dixerūt alij ꝙ loquit̉ de ſapiētiadei eſſentialit̓ dicta. Sed ꝯtra hͦ videt̉ textꝰ. cū d̓r: Om̄is ſapīaa dn̄o deo eſt. eſſe vero ab aliqͦ nō cōpetit eſſentie diuīe: ſed tm̄ꝓcedētis ꝑſone. Itē. jͣ. xxiiij. auctor loquēs in ꝑſona huiꝰ ſapientie dicit: Ego ex ore altiſſimi prodij pͥmogenita an̄ oēm creaturā. Prodire vero ex ore altiſſimi ⁊ ꝑ modū geniti vl̓ nati eſtꝓpriū filij: qͥ eſt ſapīa genita. ꝓpter qd̓ cōius d̓r ꝙ auctor loqͥtur h̓ de ſapīa genita: cuiꝰ pͥmo deſcribit̉ emanatio interior. ſecūdo exterior ibi: Fons ſapīe. Prīa diuidit̉ in tres ꝑtes: qꝛ pͥmo ponit̉ emanatiōis ꝯſubſtātialitas ⁊ eternitas. ſcd̓o eiꝰ incōprehēſibilitas. ibi: Arenā. tertio primitas. ibi: Prior oīm.Circa primū d̓r: Oīs ſapīa .i. filiꝰ cuius ꝓpriū eſt eſſe ſapīa deigenita: ⁊ eiꝰ attributū ſeu appropriatū ſapīa eſſentialit̓ dicta:ſicut attributū pr̄is eſt potētia: d̓r etiā cū hoc filiꝰ oīs ſapīa: qꝛꝯtinet ſuꝑeminēter oēs modos ⁊ altitudines ⁊ noticias ſapiecreate: r A dn̄o deo eſt .i. ꝓcedens a deo pr̄e diſtinctꝰ in ꝑſona: s Et cū illo fuit. indiſtinctꝰ in eſſentia: t Semꝑ ⁊ ēante euū. in qͦ on̄dit̉ huiꝰ emanatiōis eternitas. v Arenaꝫmarꝭ. Hic ꝯn̄r on̄dit̉ ſapīe genite incōprehēſibilitas. nā n̄ eſt pͥmo .i. a priori cognoſcibil̓ a nobis in pn̄ti: ſed ſolū ꝑ poſteriꝰ .i.ꝑ effectus qͥ improportionabilit̓ diſtant a ꝑfectiōe ip̄iꝰ. Et iō ſicōprehenderent̉: nō tn̄ ꝑ hoc hec ſapīa ꝑfecte attingeret̉: ⁊ tn̄eius effectꝰ ſunt a nobis incōprehēſibiles: ſicut pleniꝰ fuit oſtēſum: ſuꝑ illud Ecc̄s .j. Cuncte res difficiles: nec eſt qͥ poſſit eaſexplicare ſermone: ⁊ multo minꝰ dei ſapīam. Sed qꝛ poſſet aliquis credere ꝙ ſaltem alique creature eſſent ab hoībus cōprehenſe. ideo ponit exemplū de aliqͥbꝰ: de qͣruꝫ incōprehenſionenotū eſt omībus. d. Arenā maris ⁊cͣ. qͥs dinumerauit? qͣſi dicat: nullus hoīm: ⁊ de duobꝰ pͥmis eſt manifeſtū. De tertio vero poſſet dubitari. nā anni a pͥncipio mūdi ſunt numerati: ⁊ ꝑꝯſequens menſes ⁊ dies poſſunt numerari. Ad quod dicēduꝫꝙ anni non ſunt numerati certitudinaliter ⁊ preciſe: qd̓ patetprimo: qꝛ ſeptuaginta interp̄tes multo plures annos cōputātab initio mūdi qͣꝫ in libris hebraicis habeat̉. Itē in libris hebraicis cōputant̉ anni ẜm vitas patrū: vt habetur Gen̄. v. Etiterū ẜm

Ioh̓ .1. a

j1. Coꝝ. 3. d.