Expoſitio Epiſtole ſancti Hieronymi
¶ Epl̓a ſācti Hieronymi p̄ſbyteri ad Chromatiū ⁊ Heliodoꝝ epiſcopos: de libris Salomonis.Ungat epiſtola quoſiūgit ſacerdotiū: īmochartā non diuidat:qͦs xp̄i nectit amor.Commētarios ī oſeeamos ⁊ zachariā: malachiam qͦꝫb poſcitis. Scripſiſſem ſi licuiſſet p̨̄valitudine. Hittitis ſolatia ſumcptuū: notarios noſtros ⁊ liberarios ſuſtētatis: vt vobis potiſſimū noſtrū deſudet ingeniū. Etecce ex latere frequens turba: di fuerſa poſcentiū: quaſi aut ęquuꝫ sſit me vobis eſurientibꝰ ⁊ alijs laʰborare: aut in ratione dati ⁊ accepti: cuiqͣꝫ p̨̄ter vos obnoxius ſim.Itaqꝫ longa ęgrotatione fractꝰ:ne penitus hoc anno reticerem ⁊apud vos mutus eſſem: tridui inopus nomini veſtro conſecraui:interp̄tationē videlicet triū ſalomonis voluminū: maſloth qd̓ he nbręi parabolas: vulgata aūt ęditio ꝓu̓bia vocat coeleth: quē gręoce eccleſiaſten: latine cōcionatorē poſſumꝰ dicere: ſyraſirim: qd̓ ī pligua nr̄a vertit̉ cāticū cāticorū.
Exnymi ad Chromatiū ⁊ heliodorū epiopos de libris ſalomonis fratris Britonis de ordine minorum: Expoſitio.Angat epiſtola ⁊cͣ. Hūc ꝓlogum p̄mittit Hieronymus tribꝰ libris ſalomonis ſcribēs Chromatio ⁊ heliodoro epiſcopis. Unde ipſe dicit inIecūdo libro cōtra Riphinū: Salomonis libros quos oliuxta additis obelis ⁊ aſtericis in latinū verterā: ex hebraico trifāerens.⁊ dedicās ſanctis epiſcopis chromatio de heliodoro hoc in p̄faciunculemee fine cōiunxit ſicui ſane. lxx. interp̄tum ⁊cͣ. Unde nō debet appropriariparabolis cuꝫ oībus ſit cōis. In prima parte iſtius ꝓlogi captat Hiero.eorū beniuolentiā: cōmendans in eischaritatē. cū dicit: Iūgat epiſtola ⁊cͣIn ſecūda qꝛ poſtulationi nō ſatiſfecerat: rōnabilē ptēdit excuſationē. ibi:Cōmentarios in oſee ⁊cͣ. In tertia dicit ꝙ licet multi ab eo diuerſa poſcerent: iſtis tn̄ p̄ ceceris obnoxius tenebat̉ ꝓpter ſumptuū adminiſtrationē.ibi: Mittitis ſolatia ſumptuū ⁊cͣ. Inquarta dicit ſe eis tria ſalomonis volumina trāſtuliſſe cū duobus librisapocryphis: qͥ licet nō habeant auctoritatē: valēt tn̄ ad eccleſie edificationē. ibi: Itaqꝫ lōga egrotatione fractꝰ⁊cͣ. Ultimo trāſlatiōi. lxx. quā correxerat p̄fert iſtā editiōeꝫ ibi: Si cui ſanclxx. interp̄tū ⁊cͣ. aliqͥ librabēt iſtaſalutationē in principio: Chromatio⁊ heliodoro ep̄is. Hieronymus ſalutē. ⁊ poſtea ſequit̉: iūgat epiſtola ⁊cͣ.conſtrue ſic: Epiſtola iſta ſingulariset indiuiſa ab ep̄i qd̓ eſt ſupra: ⁊ ſtolōmiſſio qꝛ ſuꝑ intentione mittentis gerit officiū nūcij. Iungat .i. iūctos noseſſe oſtēdat. Quos ſacerdotiū .i. epiſcopalis dignitas: Iungit qꝛ amboeſtis epiſcopi. Immo .i. certe vl̓ potiꝰ.Chartam. ꝑ diuerſas epiſtolas diuiſam: ⁊ d̓r a careo qꝛ caret pilis ⁊ carnbus. Nō diuidat .i. nō diuiſos oſtendat vos. Quos amor xp̄i: nō mundi:Nectit id eſt colligat ⁊ cōiungit. q. d.vnicā ⁊ indiuiſam epl̓am vobis ſcripſi: qꝛ eſtis in dignitate ſocij ⁊ ꝑ charitatē cōnexi: ne ſi diuerſa ſcriberē: diuiſionē inter vos aliquaꝫdenotarē. Cōmētarios: id eſt expoſitorios tractatꝰ: a cōmentodicit̉ cōmētarius. a. um .i. expoſig. nā cōmentū dicit̉ quaſi cū mente. cōmentū em̄ eſt pluritl doctrina in menī a cōminiſcor cete habitorū in vnū collectioris: cōmētus ſum: cōminiſci: qd̓iemorare ad memoriā reducere: mentiri: finre: vel adīuenire: forte vitio ſcriptoꝝ inuenimꝰ cōmētarios ꝓ cōmētaria. dicit̉ em̄hoc cōmentariū: ⁊ inde hoc cōmentariolum diminutiuuꝫ proſcripto interpretatiuo. vnde Iſido. in vj. ethymol̓. Cōmentaria dicta: quaſi cū mente. Sunt em̄ interp̄tationes. vt cōmētaiurꝭ in oſee: amos: zachariā: malachiam ⁊cͣ. in abachuc dicitgloſa: Cōmentat̉ Hieronymus ſuꝑ oſee: iohel: ⁊ amos: abdiā⁊ ionā: Pammachio. ſuꝑ naum: micheam: ſophoniā: aggeuꝫpaule et euſtochie. ſuper abachuc chromatio: ſuꝑ malachiā exuperio toloſane eccleſie pontifici et mineruo ⁊ alexandro monachis. ſuper zachariā exuperio toloſano epiſcopo. b Prevalitudine .i. pre infirmitate. nā valeo vales in bona ſignificatione dicit̉ firmū eſſe: vigere: ſanū eſſe: vel poſſe: ⁊ p̄ciū denotat. Item valere in mala ſignificatione dicit̉ perire vel infirmari: ⁊ inde vale valeto valetote verbū defectiuū qd̓ ꝑtinet ad ſalutationē in receſſu. vnde verſus differentialis: Dicit aue veniens tibi iure: valeqꝫ recedens. Hoc verbum ſalue cōp̄henditaueqꝫ valeqꝫ. ⁊ qꝛ poſt peractā ſepulturā recedentes amici dicebant mortuo vale: qd̓ erat ſignū ꝙ amplius nō debebāt eūvidere: dicūt quidam ꝙ ab iſto vale dicit̉ valitudo pro infirmitatē. vel pre valitudine .i. firmitate deficiente. valitudo eniꝫdicitur
dicit̉ firmitas: vel infirmitas: vnde Greciſmꝰ. Infirmi tibiſit valitudo ſit quoqꝫ firmi. Dicas a valeo diſſimiliqꝫ mō. ſcꝫẜm diuerſas ſignificationes. e Solatia ſumptuū .i. expenſarū ſine quibꝰ nullū eſt ſolatiū. iuxta illud: Si ſumptus deſint tibi nulle delitie ſint. d̓ Notarios id eſt ſcriptores.c Librarios .i. librorū cuſtodes. velpotius notarios appellat qui primoſcribebant in cedulis de minuta littera: ſed librarios notat illos qui ſcripta a notarijs redigebant in librosſcribentes de groſſa littera. vnde Iſidorus in vj. Ethymol̓. Liber eſt interior tunica corticis que ligno adheret. vnde et liber dicit̉ in quo ſcribimus: eo ꝙ ante vſum charte vel membranarū de libris arboruꝫ voluminafiebant ⁊ cōpaginabant̉. vnde ⁊ ſcriptores a libris arborū librarios vocauerūt. f Diuerſa poſcentiū. qꝛ vospetitis cōmētaria in dictos ꝓphetas⁊ alij petunt alias ſcripturas.Equum .i. iuſtum. h Uobisēſurientibꝰ .i. valde dicta cōmentariadeſiderantibꝰ: ſicut valde deſideratcibū qui eſurit. i Alijs laborare:id eſt ad petitionē aliorum quibꝰ nōteneor ſicut vobis: ⁊ tamē inſtāter petunt: quaſi. k Obnoxius ſim. id ēobligatus. obnoxius ex ob ⁊ noxiusid eſt ſubditꝰ: vel obnoxius cōponit̉ab ob et noxa: ꝓprie quidē obnoxiꝰalicui dicit̉ qui ꝓpter noxam .i. culpāvel ꝓpter offenſam aliquā illi eſt ſuꝑpoſitus debitꝰ vel obligatꝰ: ſed ponitur pro ſubiecto ſubdito quocūqꝫ modo. l Cuiqͣꝫ alij p̄ter. vos in ratione dati et accepti: quaſi diceret: nulliſum obligatus niſi vobis: quia nullus alius dedit mihi expēſas: ⁊ a nullo alio accepi eas. m Tridui: ideſt parui temporis: ⁊ tunc quaſi ponitur finitum ꝓ infinito. vel: Tridui ideſt modici laboris. a tris: id eſt tres ⁊dies. n Maſloth. quod ſcꝫ volūmen hebrei vocant parabolas. maſloth hebraice: parabole grece: ꝓuerbia latine. eſt aūt parabola rerū genere diſſimilium comparatio: ſicut. xxx.Prouer. diabolus comparat̉ ſanguiſuge: quia ſemꝑ ſitit ſanguinē pctōꝝ.Item in eodem capitulo leoni fortiſſimo comparat ſalomon chriſtum de morte triumphantem:gallo qui annunciat horas noctis cōparat predicatorem: arieti qui eſt dux gregis comparat ſacerdotem. vnde dicit Iſidorus in vj. ethymol̓. Salomō librum iſtū parabolas appellauit: eo ꝙ in ipſo ſub comparatiua ſimilitudine figuras verborum ⁊ imagines veritatis oſtenderit. ipſam aūt veritatemad intelligendum legentibus reſerauit. parabola dicit̉ a para quod eſt iuxta ⁊ bole quod eſt ſententia: quaſi ſimilitudovel comparatio ex diſſimilibus ſumpta iuxta ſententiam. ꝓuerbiū autē eſt parabola vel ſimilitudo vbi aliud dicitur etaliud intelligitur: ſicut Luce. viij. ſemen dicitur verbum dei:et volucres diaboli. vnde dicit prouerbium quaſi pro verbopoſitum. vel quaſi verbum pro alio.o Coeleth hebraice: quod volumē poſſumus dicere eccleſiaſten ⁊cͣ. coeleth hebraice: eccleſiaſtes grece: concionator latine. concionor concionaris dicitur loqui ad concioneꝫ: ⁊ inde concionator dicitur liber iſte: eo ꝙ ſermo eius non ſpecialiter ad vnū ſicut in prouerbijs: ſed ad vniuerſos generaliterdirigatur: docens omnia que in mūdo cernimus caduca eſſeet breuia ⁊ ob hoc minime appetenda. ita dicit Iſidorus invj. etymol̓. p Syraſirim quod in linguam noſtrā vertit̉:id eſt tranſfertur vel interpretatur.Canticum canticorum: quaſi dicat ſyraſirim hebraice: epithalamiū grece. carmen nuptiale latine: qͥ canit epithalamiūid eſt nuptialē cantum pro coniunctione chriſti et eccleſie. dicitur autem canticum canticorum eo quod omnibus canticis preferat̉ que in ſacris ſcripturis habemꝰ: ſicut quidā inlege domini