DiſtinctioQuinta.Pars Septima. De Fraude.

que p̄cipuum locū obtinent inter ſigna quibꝰhomo aliquid ſignificat alteri. ſicut dic̄ augꝰin libro de doct̉. xp̄i. & ideo dolus maxime attribuit̉ locutioni. Contīgit tamē dolū eſſe infactis. ẜm illud. pͣs. ut dolum facerēt inſeruoseius. Eſt etiā dolus ī corde. ẜm illud. ecc̄i. xix.Interiora eiꝰ plena ſūt dolo. Et ꝓu̓. xii. Dolī corde cogitantiū mala. ſꝫ hoc eſt ẜm qd̓ aliqͥsdolos excogitat. ẜm illud. pͣs. Dolus tota diemeditabantur.¶ DE FRAVDE. ¶ DI. V.E inde ꝯſiderandū eſt de fraude. Eſtat̄ fraus ꝓprie deceptio alterius ꝑ faictū. Vn̄ fraus ē executio aſtutie ſicutet dolꝰ. Sed in hoc differre uident̉ ꝙ dolꝰ importat executionē aſtutie ul̓it̓ ſiue fiat ꝑ u̓ba.ſiue ꝑ facta. licet primo et pͥncipalit̓ importetdeceptionē q̄ fit ꝑ uerba. fraus at̄ magis ꝓpͥetinet ad executionē aſtutie ẜm ꝙ fit ꝑ factaHoc uiſo dicendū ē ſpecialit̓ de fraudulentiaq̄ cōmittitur in emptionibus et uenditionibꝰet circa hoc q̄runtur quinqꝫ. Primo utrum licitum ſit homini rem ſuam uendere pluſqͣmualeat. Secūdo utꝝ uenditio reddat̉ nuſta etillicita ꝓpter defectum rei uēdite. Tertio utꝝuēditor teneatur dr̄e uitiū rei uendite. Quarto utrū negociando liceat alicui rem uenderequā emit. Quinto que mouēt ad fraudis uitium deteſtandum.Rimo ergo uidenduꝫ eſt utrū liceat alicuirem ſuā uendere pluſqͣꝫ ualeat. Dicenduꝫꝙ ſcient̓ adhibere fraudem ad hoc ꝙ aliquidplus iuſto p̄cio uendat̉. omnino peccatū eſt īquantū aliquis decipit ꝓximū in daminū ip̄iꝰvn̄ & tulliꝰ dicit in libro de offi. Tollendū eſtex rebus cōtrahendis omne mendatiū. nō licitatorē uenditor. nō qͥ contra ſe licitet̉ em̄ptorapponet. Si aūt fraus deficit. tūc de uenditione & emptōne duplicit̓ loqui poſſumꝰ. Vnomodo ẜm ſe. & ẜm h̓ emptio & uenditō uidetur eſſe introducta ꝓ cōmuni utilitate utriuſqꝫ. dum ſcꝫ unus indiget re alterius. & ecōuerſo. Sicut patꝫ ꝑ ph̓m in. i. polit̓. Ꝙ aūt pro cōmuni utilitate eſt inductū. non debet eſſe magis in grauamē uniꝰ qͣꝫ alterius. & ideo debꝫẜin equalitatē rei inter eos cōtractus inſtitui.Quātieas aūt rerū q̄ in uſum hoīs ueniūt mēſurat̉ ẜm p̄cium datum ad qd̓ eſt inuentū nūmiſma. ut dicit̉ in. v. eth̓. Et ideo ſi uel preciūexcedat quantitatē ualoris rei. ul̓ ecōuerſo resexcedat p̄cium tollet̉ iuſtitie equalitas. Et iōcarius uendere uel uilius emere rē qͣꝫ ualeat ēẜm ſe iniuſtū & illicitū. Alio mō poſſumus loqui de emptōne& uenditōne ẜm ꝙ ꝑ accidēstrāſit inutilitatē uniꝰ & detrimentū alterius.puta cū aliquis multū indiget habere rem aliqꝫ. & alius ledit̉ ſi careat illa. & in tali caſu iuſtum p̄cium erit ut non ſolum reſpiciat̉ ad rēque uendit̉. ſꝫ ad damnū qd̓ uenditor ex uenditōne incurrit. & ſic licite poterit aliquid uendi pluſqͣꝫ ualeat habenti. Si uero aliquis multum iuuet̉ ex re alterius quā accepit. ille uero

qui uendidit nō damnificat̉ carēdo re illa nōdebet ſuꝑuendere eam. qꝛ utilitas q̄ alteri accreſcit non eſt ex uendente ſꝫ excōditōne emētis. ullus aūt debet uendere alteri qd̓ ſuū noneſt. licet poſſit ei uendere damnū qd̓ patit̉. illetamē qui ex re alterius accepta multuꝫ iuuat̉poteſt ꝓpria ſponte aliquid uendēti ſuperrogare. qd̓ ꝑtinet ad eius honeſtatē. Notanduꝫaūt ꝙ ẜm leges humanas uelciuiles licitū eēuidet̉ ꝙ uenditor& emptor inuicē ſe decipiātqd̓ quidem fit inquantū uenditor plus intendit uendere rem ſuam qͣꝫ ualeat. emptor uerominꝰ emere. Sed leges hūane non ſolū hominibus uirtuoſis date ſunt ſꝫ ppl̓o in quo ſuntmulti qui deficiūt a uirtute. Iō lex hūana nōpotuit ꝓhibere quicqͥd eſt cōtra uirtutē. ſꝫ ſufficit ut inhibeat que deſtruūt hoīm ꝯuictumalia uero habeat. q. licita. nō quia ea approbetſꝫ qꝛ ea nō punit. Sic igit̉ habet. q. licitu penānō inducēs ſi abſqꝫ fraude uenditor rē ſuamſuꝑuendat. emptor aūt uiltꝰ emat. niſi ſit nimiꝰ exceſſus. qꝛ tūc etiā lex hūana cogit ad reſtituendū. puta ſi aliqͥs ſit deceptus ultra mediam iuſti p̄cii quantitatē. Sed lex diuīa nihilimpunitū relinquit qd̓ ſit uirtuti ꝯtrariū. Vn̄ẜm diuinā legem illicitū reputat̉ ſi in emptione & uenditōne nō ſit equalitas iuſtitie obẜuata. & tenet̉ ille qui plus habꝫ recōpenſare ciqui plus damnificatus eſt ſi ſit notabile damnum. qd̓ ideo dico qꝛ iuſtum p̄cium reꝝ qn̄qꝫnō eſt pūctaliter determinatū. ſꝫ magis ī quadam exiſtimatōne cōſiſtit. ita ꝙ modica additio uel minutō nō uidet̉ tollere equalitatē ruſtitie. Sicut at̄ refert augͥ. xiiii. de trini. dictūcuiuſdā mimi fuit ab omnibꝰ acceptatū ſcilicet uile emere. & care uendere. cui cōſonat illd̓ꝓu̓ 3. Malū eſt malū eſt dicit om̄is emptor& cum receſſerit tunc gl̓iatur. Sed augͥ. dicitibidē. mimꝰ ille uel ſeip̄m intuēdo uel alios exꝑiendo. uiliꝰ uelle emere & care uendere om̄ibus credidit eē cōmune. Sed qm̄ reuera uitiūeſt. poteſt quiſqꝫ hmōi iuſtitiā adipiſci qͣ huic reſiſtat & uincat. & ponit exemplū de quodam qui modicū preciū de quodā libro ꝓpterignorātiā puſtulanti iuſtū dedit preciū. Vnd̓patet ꝙ illud cōmune deſideriū non ē natureſꝫ uitii. & ideo cōmune eſt multis qui ꝑ latamuitioꝝ uiam incedunt.Irca ſecundū uidendū eſt utrum uenditōAreddat̉ illicita ꝓpter uitiū rei uendite. Etdicenduꝫ ꝙ circa rem que uendit̉ defectꝰ duplicit̓ poteſt cōſiderari. Vnus quidē defectusẜm ſpeciē rei. & hunc etiā defectū ſi uenditorcognoſcat in re quā uendit fraudē cōmittit īuenditōne. Vn̄ uenditō illicita reddit̉. & hoceſt qd̓ dicit̉ cōtra quoſdā. yſa. i. Argentū tuūuerſum eſt in ſcoriā. Vinū tuū mixtuꝫ eſt aqͣqd̓ em̄ ꝑmixtum eſt patit̉ defectū quantū adſpeciē. Alius aūt defectus ē ẜm quantitatē q̄ꝑ menſuram cognoſcit̉. & ideo ſi quis ſcientutat̉ deficienti menſura inuendēdo fraudeꝫcōmittit. & eſt illicita uenditō. Vnde dicitur.