Pars. .quinta. De.cōrumelia Diſtinctio. qauart.
¶ ρέάοκτυνεδ. ¶ MTINCIO. IIII.Eptīa filia ire eſt ꝯtunielia. Prīo ergouidendū ē qͥd ſit ꝯtumielia. et q̄ ſit dr̄iainter ꝯtumeliā ꝯuiciū & improꝑiū. Secūdo utrū om̄is cōtumelia ſit pctm̄ mortale.Tercio utrū hō debeat illatas ſibi cōtunieliasſuſtinere.Irca primū ſciend̓ qd̓ ꝯtumielia importat dehonoracōnem alicuiꝰ. Contingitaūt aliquē dehonorae̓ dupliciter. Vnomō quācio priuat eū aliqua dignitate uel excellētia ꝑ quā hēbat honorē. & hoc fit ꝑ peccata factoꝝ ſic̄ infra patebit. Alio mō qn̄ deducit qͥs in noticiā ſui uel alioꝝ id qd̓ eſt contraeiꝰ honorē. & h̓ ꝓprie ꝑtinet ad ꝯtumieliā. qd̓quidē fit ꝑ aliqua ſigna. Sic̄ aūt ait Auꝰ. 2. dedoc. xp̄ia. Verba int̓ ſigna optinēt ſignificādiprīcipatū. et iō ꝯtumelia ꝓprie loquēdo ꝯſiſtitin u̓bis. Vn̄ dicit yſid̓. li. ethy. qd̓ ꝯtumelioſusdicit̉ aliqͥs qn̄ ꝓnus & uelox ē & tumet uerb̓iniurie. qꝛ tn̄ ꝑ aliqͣ facta qn̄qꝫ ſigͥficat̉ aliqͥdq̄ in hoc qd̓ ſigͥficant optinēt uim uerboꝝ ſignificantiū. Inde ē quod ꝯtumelia extēſo noīealiquociēs ē in factis. Vn̄ ſuꝑ illud. Ro. i. Cōtumelioſos ſuꝑbos &c̓. dicit glo. Cōtumelioſiſunt qui dictis uel factis ꝯtūelias & turpia inferūt. Sil̓r ꝯuīciū et improꝑiū importāt dehonoracōem ī uerbis ſꝫ dr̄nter. qꝛ cū ꝑ hec om̄iaintēdat qͥs rep̄ſentare defectū alteriꝰ in detrimentū honoris eiꝰ. Amōi autē defectꝰ p̄t̄ eſſe
unitatē ſpūs in uinculo pacis. Tales ſunt rc̄eꝯtrarii xp̄o. qꝛ xp̄s ueīt ut diſꝑſos ꝯgregaretin unū. Io. xi. pͣs. diſꝑſos iſrl̓is ꝯgregabit. Dedyabolo aūt ul̓ de impio mēbro eiꝰ dicit̉. Io.x. Lupꝰ rapit et diſꝑgit. Et nota qd̓ ſic̄ nichilmagis nocet hūano corꝑi qͣꝫ ꝯtinuitatis eiꝰ diuiſio. ſic nichil magis nocꝫ corꝑi xp̄i miſtico.i. ecc̄e qͣꝫ diuiſio unitatis. Ex u̓no uerbo qd̓ dicit ille diſcordie ſeīator orit̉ tāta diſſenſio qd̓deſtruūtur interdū ciuitates & caſtra. diſſipātur bona. hoīes occidūt̉. capitales īimicicie ſb̓ſequunt̉. peſſimū eſt hoc ſemē ex cuiꝰ unico gͣnō tam peſtifera meſſis exurgit.
triplex ſcꝫ culpe uel pene uel mīoracōnis. ꝑ cōuiciū ergo rep̄ſentat defectꝰ culpe ul̓ pene. qꝛuiciū ſolet dici nō ſolum defectꝰ aīe ſꝫ etiamcorꝑis. Vn̄ ſi qͥs iniurioſe dicat alicui ip̄m eēclaudū cecū ul̓ aliqͥd hmōi ad deformitatē ul̓defectū corꝑis ꝑtinēs ꝯuiciū dicit. ſꝫ nō ꝯtūeliam. Si aūt dicat ip̄m eē furē. mendacē uel aliqͥd aliud culpabile nō ſolū ꝯuiciū dicit ſꝫ etiaꝫꝯtumeliā. et ſic patꝫ qd̓ ꝯtumielia ꝯſiſtit in uerbis rep̄ſentantibꝰ defectū culpe in detrimentū honoris alteriꝰ ꝓlatis. ꝯuiciuꝫ uero cōſiſtittam in uerbis rep̄ſentātibꝰ defectū culpabilēqͣm penalē. Qn̄qꝫ etiā rep̄ſentat aliqͥs defectūmīoracōnis ſiue indigētie. qͥ etiā derogat honori qͣꝫcumqꝫ excellētiam ꝯſequēti. & hoc fitper uerbū improꝑii. quod ꝓprie fit qn̄ aliqͥs īiurioſe reducit ad memoriā alterius bn̄ficiumuel auxiliū quod ei ꝯtulit ncc̄itatem uel indigentiā paciēti. Vn̄ dicit̉. ecc̄i. xx. Datꝰ inſipiētis non erit tibi utilis. exigua dabit et ml̓ta īꝓperabit. Et. Iac̄. i. Deꝰ dat om̄ibꝰ affluent̓ etnō improꝑat. Iſtud uiciū diſſuadet ſapiēs ecc̄ixxxi. Verba īproperii nō dicas. Et. xviij. Hōaſuetꝰ in uerbis imꝓproperii om̄ibꝰ diebꝰ uite ſue nō erudiet̉. Et ſic pꝫ dr̄ia iſtoꝝ. tn̄ quādoqꝫ vnū ꝓ alio poni ſolet.Irca ẜm ſcꝫ utrū om̄is ꝯtumelia ſit peccatū mortale ſciendū quod u̓ba in quātum ſunt quidaꝫ ſoni nō ſunt ī nocunentū alicuiꝰ niſi forte ꝑ accn̄s. grauādo ſcꝫauditū. puta cū aliqͥs nimis clamoſe loqͥt̉. Sꝫinquantū ſunt ſigna ſigͥficātia aliqͥd in noticiam alioꝝ poſſunt ml̓tā dampna inferre. int̓q̄ unū eſt detrimentū honoris uel reuerētie q̄illi cui infert̉ ꝯtumielia eēt ab alijs exhibendaet iō tanto maior ē ꝯtumielia. quāto corā pluribꝰ uel maioribꝰ ꝑſonis ꝓfert̉. Hmōi aūt u̓boꝝ ſigͥficacō ex inteiori ꝓferentis affectu ꝓcedit. & iō in pcc̄is uerboꝝ maxīe cōſiderand̓uidet̉ ex quo affc̄u quis ꝓferat illa uerba. Cūergo ꝯuiciū uel ꝯtumielia de ſui rōne importētqͣꝫdam dehonoracōem ſi ꝓferētis intēco feratur ad hoc qd̓ ꝑ uerba ſua auferat alicuiꝰ honorē. h̓ ꝓprie & ꝑ ſe eſt dice̓ ꝯuiciū uel ꝯtumeliā. et h̓ eſt peccatū mortale nō minꝰ gͣue qͣmfurtū uel rapīa qꝛ nō minꝰ amat hō honoreꝫſuū qͣꝫ rem poſſeſſam. Si uero uerbū ꝯuicii uelꝯtumielie dicat aliqͥs nō aīo dehonorādi. ſꝫ forte uel ꝓpt̓ correpcōem. uel ꝓpter aliqͥd hmōinō eſt ꝯuiciū uel ꝯtūelia formalit̓ & ꝑ ſe. ſꝫ peraccn̄s & qͣſi materialit̓ inquātū dicit id qd̓ pieē ꝯuiciū uel cōtumielia. Vn̄ h̓ poteſt eē qn̄qꝫueīale pctm̄ & qn̄qꝫ abſqꝫ om̄i pctō. ī quo neceſſaria ē diſcrecꝫ & cautela ut hō mode̓ate talibꝰ uerbis utat̉. qꝛ poſſet eē ita gͣue ꝯuiciumqd̓ ꝑ incautelā ꝓlatū. auferret honorē illiꝰ cōtra quē ꝓferet̉. & tūc poſſꝫ peccae̓ mortalit̓ eciam li nō intēderet dehonoracōem illins. ſicutſi aliqͥs incaute aliū ex ludo ꝑcuciēs grauit̓ ledat culpa nō carꝫ. Qd̓ aūt ſine pctō poſſit aliquis ꝓferre ꝯuicium patꝫ. qꝛ & dominꝰ Luc̄.ult̓. dixit diſcipulis. O ſtulti & tardi corde ad