Pars tertia. SeDiuinatione. Diſt. .XXVIII.
euentus. aut etiā ad cognoſcendū ꝑ certitudinem futura opera hoīm. ꝓcedet hoc ex vana& falſa opinione. & ſic oꝑatio demonis ſe immiſcet. Vn̄ erit diuinatio ſuꝑſtitioſa et illicitaSi uero aliqͥs vtat̉ cōſideratiōe aſtroꝝ ad precognoſcēda futura q̄ ex celeſtibus cauſant̉ corꝑibus. puta ſiccitates & alia hmōi. non erit illicita diuinatio nec ſuꝑſtitioſa.diuiuatione q̄ fit ꝑ ſomnia. Sciendumſomnioꝝ cauſa duplex eſſe poteſt. interior & exterior. Interior duplex. Vna ſcꝫ anīalis. inqͣntū ſcꝫ homī fantaſie occurrunt ī dormiēdo illa circa que cogitatio eius & affectiofuit intenta & immorata īuigilando. & taliscauſa ſomnioꝝ non eſt cauſa futuroꝝ euētuum. Vn̄ hmōi ſomnia ꝑ accidēs ſe habent adfuturos euentus. & ſi qn̄qꝫ ſimul concurrunterit caſuale. Qn̄qꝫ uero cauſa extrinſeca ſoniuioꝝ eſt corꝑalis. nam ex interiori diſpoſitiōecorꝑis format̉ aliqͥs motus ī fantaſia cōueniens illi diſpoſitioni. Sicut homī in quo ſunthumores frigidi occurrit ī ſomnis qd̓ ſit ī aqͣuel niue. Et ꝓpter hoc medici dicūt eſſe ſōniisintendendū ad cognoſcendū īteriores diſpoſitiones. Cauſa aūt ſōnioꝝ exterior ſimilit̓ eſtduplex ſcꝫ corꝑalis & ſpūalis. Corꝑalis quidēīquantū ymaginatio dormiētis immutat̉. uelab aere continēti. uel ex imp̄ſſione corꝑis celeſtis. ut ſic appareant dormienti aliq̄ fantaſieconformes diſpoſitioni celeſtiū. Spualis autēcauſa qn̄qꝫ eſt a deo qui miniſterio angelorūaliqua reuelat ī ſomniis. Sicut dicit̉. Nu̓i. xii.Si qͥs fuerit īter uos ꝓpheta dei. ī uiſione apparebo ei. aut ꝑ ſomnia loquar ad eū. Et Iob.xxxiii. Per ſomniuꝫ ī uiſione nocturna qn̄ ſopor irruit ſuꝑ homīes. & dormiunt ī lectulo.tunc aperit aures uiroꝝ. & erudiens eos īſtruit diſciplina. Qn̄qꝫ uero ꝑ oꝑationeꝫ demonisapparent dormientibus aliqͣ fantaſie ex qͥbuſqn̄qꝫ aliqͣ futura reuelant illis qͥ cū eis habentpacta illicita. Sic ergo dicendū. ꝙ ſi quis utit̉ſomniis ad p̄cognoſcenduꝫ futura ſcd̓m ꝙ ſōnia ꝓcedunt ex reuelatione diuina. uel ex cauſa naturali ītrinſeca ſiue extn̓ſeca. qͣntū poteſttalis u̓tus ſe extēde̓. n̄ erit illicita diuīatō. Vn̄& ioſeph interp̄tatus eſt ſomnia pincerne pharaonis & magiſtri piſtoꝝ diuina reuelatōne.Gen̄. xli. Et daniel ſomnium regis babyloniſ.Dan̄. i. &. iiii. Et medici ex caula naturali cōiecturant de infirmitate uel morte. ut dictuꝫeſt. Si aūt hm̄oi diuinatio cauſet̉ ex reuelatōedemonū. cū quibus habent̉ pacta exp̄ſſa. qͥaad hoc inuocant̉. uel tacita. qꝛ hmōi diuinatioad id extendit̉ ad qd̓ non poteſt ſe extendereerit diuinatio illicita & ſuꝑſtitioſa. Ideo dicit̉.Deū. xviii. Non inueniat̉ in te qͥ obſeruet ſōnia. &cͣ. ¶ Ad ludificationē q̄ fit in ſomniis.ꝑtīet error illaꝝ ml̓ieꝝ que dicūt ſe nocturnisoris cū dyana & herodyade & alijs ꝑſonis qͣsbonas res uocant ambulare. & ſuꝑ q̄ſdaꝫ beſtias equitare. & multa terraꝝ ſpacia tranſire. etcertis noctibus ad deaꝝ ſeruitiū euocari. que
vtinā ſole in ſua ꝑfidia ꝑiſſent & non multosſecū ad infidelitatē ſuā ꝑtraxiſſent. etcͣ. ſicut indecretis continet̉. xxvj. q. vi. Ep̄i & eoruꝫ &cͣ.Et poſt. Non omittendū ꝙ q̄dā ſcelerate mulieres retro poſt ſathanā abeuntes. qͥ mentemquā captiuā tenet in ſomniis deludit. & ꝑ deuia q̄qꝫ deducit. & qd̓ ſolus patitur ſpūs. infideles hoc non aīo ſꝫ ī corꝑe euenire opinanturCū q̄dam uetula uolēs blandire ſuo ſacerdoti diceret ei ī eccleſia. dn̄e multū debetis me diligere. qꝛ liberaui uos a morte. qꝛ cū ego uadācū bonis rebus. media nocte intrauimus domū ur̄am cū lūiaribus. ego uidens uos dormientē & nudū cooꝑui uos. ne dn̄e nr̄e uiderētnuditatē ur̄am. quā ſi uidiſſent ad morteꝫ uoſflagellari feciſſent. q̄ſiuit ſacerdos qūo ītrauerant domū eius. et chamerā cū oſtia eſſent fortiter ſerata. Tunc ait illa ꝙ bene intrahāt domū ianuis clauſis. Sacerdos aūt inuocans eaꝫint̉ cancellū clauſo oſtio uerberauit eam cū baculo crucis dicens. Exite hinc dn̄a ſortilega.& cū non poſſet exire. emiſit eam ſacerdos dicens. Modo uidetis qͣꝫ fatue eſtis q̄ ſomnioꝝcreditis veritatē. Itē cū in qͣdam ꝑrochia hoīestalibus crederent. qͥdam ribaldi crāſfigurauerunt ſe in ſimilitudinē mulieꝝ eaꝝ aſſumptohabitu. & domū cuiuſdā diuitis ruſtici cū tortitiis intrantes & choreas ducentes. ſuppreſſavoce canebāt. Gallice. Vn em̄ prenneſ cent enrendres. Latine. Vnū accipite. centuꝫ reddite.& ſic ī oculis ruſtici domū eiꝰ euacuauer̄t omnibus bonis. dicētes uxori ſue. Tace & claudeoculos. diuites erimus. qꝛ bone res ſunt & cētuplicabūt bona noſtra.E diuinatōne q̄ ſit ꝑ auguria & omina etalias hmōi obſeruatiōes exterioꝝ rerū ſciendū. ꝙ motus & garritus auium uel q̄cunqꝫdiſpoſitōes hmōi ī rebus conſiderate. manifeſtū eſt ꝙ non ſunt cauſa futuroꝝ euentuum.Vn̄ ex eis futura cognoſci non pn̄t ſic̄ ex cauſis. Relinquit̉ ergo ꝙ ſi ex eis aliqͣ futura cognoſcāt̉. hoc erit inqͣntū ſunt effectus aliquaꝝcauſaꝝ. q̄ etiā ſunt cauſantes uel p̄cognoſcentes futuros euentus. Cauſa aūt oꝑationū brutoꝝ aīalium eſt inſtinctus qͥdam quo mouentur ī motū nature. non enī habent dn̄ium ſuiactus. Hic aūt inſtinctus ex duplici cauſa poteſt ꝓcedere. Vno modo excauſa corꝑali. Cūenī bruta aīalia non habeāt niſi aīam ſenſitiuā. cuius potentie om̄es ſunt actus corꝑaliumorganoꝝ. ſubiacet eoꝝ aīa diſpoſitioni cōtinētium corpoꝝ & pͥmordialt̓ celeſtiū. & ideo nihil ꝓhibet eoꝝ oꝑationes eſſe futuroꝝ ſigna īqͣntū conformant̉ diſpoſitionibus celeſtiumcorpoꝝ. & aeris cōtinentis ex qͣ ꝓueniunt aliqui futuri euentus. In hoc tn̄ duo conſiderarioportet. Primū quidē ut hmōi oꝑationes nōextendant̉ niſi ad p̄cognoſcēda futura q̄ cauſant̉ ꝑ motus celeſtiū corpoꝝ. ut ſupͣdictū eſtScd̓o ut nō extendant̉ niſi ad ea q̄ eqͣliter pol̓ſunt ad hmōi aīalia ꝑtinere. cōſequūt̉ enī perceleſtia corꝑa cognitionē qͣndaꝫ naturalem &