Pars tertia. De Sc ꝑſtitione.De Ydolatria. Diſt. .XXVII.

Einde conſiderandū eſt de ſuꝑſtitionē. Circa quā conſiderāda ſuntduo. Primo qͥd ſit ſuꝑſtitio. Scd̓ode ſpebus eius. ¶ Circa primumſciendū ꝙ ſuꝑſtitio eſt uitiū religioni contrariū. Religio aūt ẜm yſid̓. libro ethymo. dicit̉.a relegendo. qꝛ ſcꝫ ea que ſunt diuini cultus frequenter in corde legenda & reuoluenda ſunt.luxta illud. ꝓu̓. iii. In om̄ibꝰ viis tuis cogitaillū. Vel dicitur religio a reeligendo. eo ꝙ noſpeccatores deum debemus reeligere quē negligentes amiſimus. Sicut dicit. Augu. x. de ci.dei. Vel dicit̉ religio a religando. Vnde dicitAugꝰ. in libro de uera religi. Religet uos religio vni om̄ipotenti deo. Siue aūt religio dicatur a frequenti lectione. ſiue ab iterata electōne. ſiue a relegatione. religio ꝓprie importatordinē homīs ad deū. qͣntū ad cultū ei principaliter exhibendū. Ip̄e enī eſt cui principaliteralligari debemus. tanqͣꝫ indeficienti principioad quē etiā nr̄a electio dirigi debet ſicut in ultimū finem. quē etiā negligendo amittimus.& credendo & fide ꝓteſtando recuꝑare debemus. Huic religioni cōtrariat̉ uitiuꝫ ſuꝑſtitionis ẜm exceſſū. Dicit̉ enī ſuꝑſtitio eſſe religioſupͣ modū ſeruata. ſicut dicit gloſa. ſuꝑ illud.Coll̓. 11. Que ſunt rationē habentia. &cͣ. Dicitur aūt ſuꝑſtitio excedere mediū religionis n̄qꝛ tranſcendat faciendo plus in cultu diuinoqꝫ religio faciat. uel qꝛ ad maius aliqͥd tendatſꝫ qꝛ facit uel exhibet cultū diuinū. uel cui nōdebet. uel eo modo qūo non debet. Dicit̉ autēſuꝑſtitio eſſe religio ſicut dicit̉ in gloſa p̄allegata. non ꝓprie ſꝫ tranſſūptiue. ſicut tranſſūptiue dicimus bonū latronē. & noīa uirtutumtranſſumptiue accipiunt̉ ī malū. Sicut prudētia aliqn̄ dicit̉ ꝓ aſtutia. Luc̓. xvi. Filii huiusſeculi prudentiores id eſt aſtutiores filiis luciſin gn̓atione ſua ſunt. ¶ Suꝑſtitionis qͣtuorſunt ſpecies. Prima eſt ī hoc ꝙ deo exhibeturcultus indebitō modo. Scd̓a eſt ydolatrie. Tertia diuinationis. Quarta eſt obſeruantiarumPoteſt enī diuinus cultus exhiberi cui exhibēdus eſt. ſꝫ non debito mō. Vel ei cui non debꝫexhiberi ſcꝫ cuicunqꝫ creature. & ſic eſt aliudſuꝑſtitionis genꝰ qd̓ in multas ſpecies diuiditur ẜm diuerſos fines diuini cultus. Ordinat̉enī diuinus cultus ad reuerentiā deo exhibendam. & ẜm hoc prima ſpēs huius eſt ydolata.q̄ reuerentiaꝫ debitā deo. exhibet creature. Secūdo cultus diuinus ordinat̉ ad hoc ꝙ homoinſtruatur a deo quē colit. et ẜm hoc accipiturdiuinatiua ſuꝑſtitio q̄ demones conſulit ꝑ aliqua pacta cū eis inita. tacita uel expreſſa. Tertio ordinat̉ diuinus cultus ad qͣndam directōnem actuuꝫ humanoꝝ ẜm dei qͥ colit̉ inſtituta. & ad hoc ꝑtinet ſuꝑſtitio qͣrundā obſeruationū. & h̓ tria tāgit. Augꝰ. ii. de doc. xp̄iana.dicens ſuꝑſtitioſū eſſe qͥcqͥd eſt ab hoībus inſtitutū ad colenda ydola. & hoc ꝑtinet ad primū. Et poſtea ſubdit. Vl̓ ad conſultatōnes &pacta q̄dam cū demonibus inita atqꝫ federa-

ta. & hoc ꝑtinet ad ẜm. Et poſt pauca ſubiungit. Ad h̓ genus ꝑtinent om̄es ligature &cͣ. etin hoc inſinuat tertiū. De prima ſpecie ſuꝑſtitionis que conſiſtit īcultu veri dei mō indebito. ſciendū eſt ꝙ ſicut dicit Augꝰ. in li. contramendaciū. Mendaciū maxime ꝑnicioſū eſt inhiis que ad xp̄ianam religionem ꝑtinent. Eſtaūt mendaciū cū aliquis exterius ſignat cōtrariū ueritati. Sicut autē ſignat̉ aliqͥd uerbo. itaetiā ſignat̉ facto. & in tali ſignificatōe facti.cōſiſtit exterior religionis cultus. Exterioresenī actus religionis. ſunt adoratio exterior qͣcorpus deo ſubiicit̉ & offert̉. & oblationes &ſacrificia ꝑ que interior deuotio deſignat̉. &ideo ſi ꝑcultū exteriorē aliqͥd falſum ſignificetur. erit cultus ꝑnicioſus. Hoc aūt cōtingit dupliciter. Vno mō a ꝑte rei ſignate a qua diſcordat ſignificatio cultꝰ. & hoc mō tꝑe legis nōue ꝑactis iam xp̄i miſteriis. ꝑnicioſū eſt vti cerimoniis ueteris legis. quibus xp̄i miſteria ſignabant̉ futura. Sicut ꝑnicioſuꝫ eſſet ſi quisverbo cōfiteret̉ xp̄m eſſe paſſurū. Alio mō poteſt contingere falſitas in exteriori cultu ex ꝑte colentis. & hoc p̄cipue in cultu cōmuni quiꝑ miniſtros eccleſie exhibet̉ in ꝑſona totius eccleſie. Sicut enī falſarius eſſet qͥ in ꝑſona alicuius ꝓponeret q̄ non eſſent ei cōmiſſa. ita uitium falſitatis incurrit qꝛ ex ꝑte eccleſie exhibꝫdeo cultū cōtra modū auctoritate dei ab eccleſia cōſtitutū. & in eccleſia conſuetū. Vn̄ dicitAmbro. Indignū eſt dͥ aliter celebrat mīſterium qͣꝫ xp̄us tradidit. Et. Coll̓. ii. dicit Gloſa ꝙſuꝑſtitioſū eſt qn̄ traditioni humane nomenreligionis applicat̉. Poſſunt tn̄ in cultu diuīodiuerſe cōſuetudines obſeruari qͣntuꝫ ad aliqͣnon principalia. obſeruato principali ī inſtitutione diuina. Sicut dicit Gre. ad augͥ. angloꝝep̄m ꝓponentē ꝙ ſunt diuerſe cōſuetudineseccleſie in celebratione miſſe. Mihi inquit placet ut ſiue in romanis ſiue ī galliarū eccleſiisſeu in qualibet eccleſia aliqͥd inueniſti qd̓ plusom̄ipotenti deo placere poſſit. ſollicite eligas.Sic igit̉ patet ꝙ circa cultū deo uero & ſūmoexhibitū poteſt eſſe aliquid ſuꝑſtitioſum.Eydolatria uidenduꝫ eſt. qͥd ſit &vnde origineꝫ habuit. qͣꝫgraue ſitpctm̄. & utrū ſit ſpēs ſuꝑſtitionis.VSciendū ergo ꝙ ydolatrie duplexfuit cauſa. Vna ſcꝫ diſpoſitiua. Alia conſūmatiua. Diſpoſitiua fuit ex ꝑte hoīm. Cōſummatiua ex ꝑte demonū. ¶ Diſpoſitiua cauſa fuitcriplex. Prima ꝓceſſit ex mordinatiōe affectꝰqꝛ ſcꝫ homīes aliquē aliū nimis amantes & ul̓tra modū honorare uolentes. non erant conteti ip̄m ſicut aliū homīem honorare. & ideo honorē diuinū ei impenderūt. & hec ratō tāgit̉.Sap̄. xiiii. Acerbo luctu dolēs pater cito raptiſibi filii fecit ymaginem. & illū qui tunc quaſi homo mortuus fuerat. tanqͣꝫ deuꝫ colere cepit. Et ibideꝫ ſubdit̉. ꝙ hoīes aūt affectui autregibus ſeruientes. incōicabile nomē ſcꝫ diuinitatis lignis & lapidibus impoſuerūt. Scd̓a