omnes eius feditates. Sicut dicit̉. Deū. xxiiij.¶ Scd̓o debet laborare vt malam conſuetudine in ſua nouitate repellat & abiiciat. et maxime cū iuuenis ē uel ip̄e uel cōſuetudo. Virgula enī anteqͣꝫ ingroſſet̉ & induret̉ in uetere cito a ſua tortuoſitate rectificat̉. & tranſplantata radicat̉. & inſerta domeſticat̉. Infirmitasrecens cito curat̉. Auicula cito domeſticat̉. &aptat̉. Pullus equinus cito ambulare addiſcitVn̄ vulgariter in gallico dicit̉. Quā prēt poulam endantenre. tant cōme il uit ſi li dure. Plica noua cito ad ꝑtem cōtrariā replicat̉. Teſtarecens cito malū ſaporem amittit. & bono imbuit̉. Conſuetudo noua cito immutat̉. antiqͣdifficulter uel nunqͣꝫ niſi cū diuino miraculodeponit̉. De alexandro dicit̉ ꝙ aliquos moreſdegn̓es & indecētes quos didicerat a quodaꝫhyſtrione dicto leonide in iuuentute ſua. licetdiſplicerent ei qn̄ duceret exercitus factus iārex nunqͣꝫ potuit deponere. ¶ Tertio ut in cōtrariā cōſuetudinē tendat. Sicut virgā tortuoſa ad contrariā inflectit̉. et inflexa tenet̉ diuꝑuiolentiā vſqꝫquo rectificet̉. & ſic̄ ramū arboris tendentē ſurſū uolens homo extendi inlatū & ſub eo delectari. alligat ei lapideꝫ inclinantē eū deorſum. & poſtea ligat eū in latuꝫ.vt fit de vlmo. & vite. & alijs arboribꝰ aliqͥbꝰvſqꝫquo indurent̉ & dirigant̉ in latū. Sic hōdebet ſibi violentiā inferre ad cōtrariā conſuetudineꝫ. vt aſſuetus deū maledicere. loco eiusaddiſcat euꝫ benedicere. Ro. xx. Benedicite &nolite maledicere. ¶ Quarto vt fortiorē potētiam aduocet cui ſe ſubiiciat. vt qͥ opprimitura potente qͥ uult eū in ſeruitutē ꝑpetuam redigere aduocat fortiorē in adiutoriū ſuū. Ita cūdyabolus uult te redigere in ſeruitutē ꝑ malācōſuetudinē aduoca dei adiutoriū. et cōtra maIam cōſuetudinē quā ducit in terra tua. offerei vel eius ſanctis aliqd̓ votū vel aliqͣꝫ bonamcōſuetudinē aſſueſcere cōtra malā in honoreeoꝝ vt te liberent a iugo ſeruitutis male conſuetudinis. ſicut dauid faciebat dicens. Deusinadiutoriū meū intēde. &cͣ. Deus in no. t. ſa.me fac. Et poſt. Qm̄ alieni īſur. ad me. &cͣ. Etpoſt. Voluntarie. ſa. t̓. ¶ Quintū remediū ēvt homo in muta ſe ponat. Sicut ponunt̉ ancipitres in muta vt innouent̉ ueteri pluma d̓poſita et mutent̉ ibi. Sic hoīes oppreſſi in ſecūlo malis & ſecularibus cōſuetudinibꝰ debēt ſeponere in muta religionis. ubi deponant ueterem hominem cum actibus ſuis. & induāt nōuuꝫ. qui ſcd̓m deuꝫ creatus eſt. vt dicit̉. Ephe.iiii. Deponontes ſcd̓m priſtinā cōuerſationeꝫnr̄am ueterē hoīem. &cͣ. Et poſt. Renouaminiin ſpiritu mentis vr̄e. &c̓. h̓ eſt mutatio dextere exelſi. ¶ Sextū remediū eſt vt homo occaſiones cōſuetudinuꝫ fugiat. Vt mala cōſortia& colloquia. & facta. & om̄ia illa ꝑ q̄ poteſt cito relabi in conſueta mala. vt aues laqueos. fere pedicas. & loca in quibus capta fuerunt. neſit homo quaſi torrix. vel titio raptus de incēdio. & repoſitus in illud qui tunc fortius incē

ditur. amos. iiii. ¶ Septimū eſt vt bonis conſortiis adhereat. vt dicit ph̓us. Ex cōuictu mōres formant̉. pͣs. Cū ſancto ſanctus eris. vt vitis erigitur ad moduꝫ arboris cui applicat̉. Etſaul veniens ī cuneo ꝓphetarū factus ē ꝓpheta. i. Re. x. Iteꝫ dicit̉ ꝙ quidaꝫ ruſticus grecuscū veniſſet apud athenas ad forū tranſiēs āteſcholas ph̓oꝝ incepit curioſe inſpicere qūo diſputabant. poſtea aſcultare quid dicebant. poſtea incepit dicta penſare. & poſt in ip̄is adeodelectari. & iterato venire & audire ꝙ ad vltimū vendidit om̄ia q̄ habebat vt ſcholas ſequeret̉. Qd̓ cū feciſſet ꝑ longū ſtudiū & conſortium ph̓oꝝ factus eſt ph̓us ſummus.cōtraria vitio male cōſuetudinis poſſūt cōE bona aūt cōſuetudine que maxima eſtpetere multa que ſupradicta ſūt. ti. de ꝑſeuerātia ꝑ totū. & que dicta ſunt ſupra de bona cōuerſatione & exemplo. Hoc ſolū notandum ēꝙ ea facit nō ſolū res grares & difficiles portabiles. iuxta illd̓ poeticū. Qd̓ male fers aſſueſce feres. ſꝫ facit eas ad faciēdū & portādū faciles. & ad vltimū iocūdas & delectabiles. Tullius. Optīa forma viuēdi eligenda ē qͣꝫ iocūdareddet cōſuetudo. ꝓu̓. iiii. Ducaꝫ te ꝑ ſemitasequitatis. quas cū ingreſſus fueris nō artabūtur greſſus tui. & currens non habebis offendiculū. qꝛ via penitentie & ſemite uirtutū primo ſunt difficiles inchoantibus. poſt tolerabiles ꝓgredientibus. poſt faciles ꝑſiſtentibus.poſt iocūde & delectabiles aſſuetis. Quod patet ad exemplū dauid. i. Re. xvii. Cū dauid armatus eſſet armis regiis non potuit incedere.qꝛ non habebat eorū conſuetudineꝫ. ſꝫ poſtqͣꝫaſſuetus fuit in armis factus armiger ipſiusſaul. facta ſunt eius arma ei ad portandū facilia & delectabilia. Itē. Oroſius. iiii. de cladibꝰromanoꝝ dicit. ꝙ cū romani pugnarent contra hannibal regem penoꝝ ita deleta eſt oīnoromana militia ꝙ dictus hannibal miſit apd̓chartaginē vrbē ſuam regiā tres modios anuloꝝ. quos abſtulerat de digitis ſenatoꝝ & militū occiſoꝝ. Romani aūt deſperati ſe poſſe poſtea cōſurgere ſine aliquo obſidente uolebantvrbem dimittere & fugere. ſed cū cōſilio cuiꝰdam ſapientis ſeruos ſuos qui erāt magni roboris liberos fecerūt & milites. & quos apudſe nō habebant cum alijs emebant. & ꝑ hmōirurales homīes qui erāt aſſueti duris & aſperis poſtqͣꝫ aſſueti fuerūt & exercitati ī militaribus vicerūt. & regem chartaginis & ciuitateꝫceperūt & ſuccenderūt. & ciues eius nobiles etmilites ſeruos an̄ ſe egerūt. Item. Idem hyſtorio graphus. cum romani miſiſſent Scipiū adafricam ſubiugandā. cū veniſſent ad ea vidēsſuoꝝ multitudinē non ita eſſe exercitatā ī preliis vt aduerſarii erant. noluit ſtatim contͣ eoscōfligere. ſꝫ trahens exercitū ſuū ad partē. Fecit eū ꝑ annuꝫ exercitari in armis & in hiis q̄ꝑtinebant ad pugnā. & ꝑ aſſuefactionē totaꝫafricam ꝑdomuit. & romano imperio ſubiugauit. & inde dictꝰ ē africanꝰ. Hec de gͣdibus