Druckschrift 
Speculum morale
Einzelbild herunterladen
 

PARS .III. De DurationeVirtutum.DIS. .XIII.

autem virtus ꝓprie eſt perfectiua appetitiuepartis anime circa aliqͣꝫ determinatā materiāMenſura aūt & regula appetitiui motꝰ circaappetibilia eſt ipſa ratio. bonum aūt cuiuſlibꝫmenſurati & regulati cōſiſtit in hoc cōformet̉ ſue regule. ſicut bonū in artificiatis ē utcōſequat̉ regulam artis. maluꝫ aut̄ cōſequēsin hmōi eſt hoc aliquid diſcordat a ſua regula uel menſura. Quod quidē contingit uel hoc ſuꝑexcedit mēſurā. uel hoc deficitab ea. ſicut manifeſte apparet in omnibuſſuratis & regulatis. & ideo patet bonū virtutis moralis cōſiſtit in adequatōe ad menſuram ratōis. Manifeſtū eſt aūt īter exceſſuꝫ& defectū medium eſt equalitas ſiue conformitas. vnde manifeſte apparꝫ moralis uirtus in medio conſiſtit. Ad ſecundū ſcilicꝫvtrum mediū uirtutis moralis ſit mediuꝫ reiuel rationis. dicendū medium rationis dupliciter poteſt intelligi. Vno modo ẜm medium in ip̄o actu ratōis exiſtit quaſi ip̄e actꝰrationis ad mediū reducat̉. & ſic uirtus moralis non ꝑficit actum ratōis. ſed actum uirtutis appetitiue. & iſto modo medium uirtutismoralis non eſt mediū ratōis. Alio modo pot̄dici mediū ratōis. id quod a ratione ponit̉ inaliqua materia. & ſic omne medium uirtutismoralis eſt mediū rationis. quia ſicut dictumeſt uirtus moralis cōſiſtere dicit̉ in medio perconformitatē ad ratōem rectam. Sed quādoqꝫ contingit mediū ratōis eſt etiam mediūrei. & tunc oportet uirtutis moralis mediūſit mediū rei. ſicut eſt ī iuſtitia. Quādoqꝫ aūtmedium ratōis non ē mediū rei. ſed accipiturper cōparatōem ad nos. & ſic eſt mediū ī omnibus alijs uirtutibus moralibus. Cuius ratōeſt. quia iuſtitia eſt circa operatōes que conſiſtunt in rebus exterioribus in quibus rectū īſtitui debꝫ ſimpliciter & ſecundū ſe. ut ſupradictū eſt. Et ideo mediū ratōis in iuſtitia ē idēcum medio rei. īquantū ſcꝫ iuſtitia dat unicuiqꝫ quod debet. et non plus nec minus. Alie uero uirtutes morales conſiſtūt circa paſſiones īteriores in quibus non poteſt rectū conſtituieodē modo. ꝓpter hoc hoīeſ diuerſimode ſehabent ad paſſioneſ. & ideo oportet rectitudo ratōis in paſſionibus inſtituat̉ reſpectuꝫad nos qui afficimur ẜm paſſiōes. Ad tertium ſcꝫ utrū uirtutes intellectuales conſiſtātin medio. dicendū bonum alicuius rei conſiſtit in medio ẜm cōformat̉ regule ul̓ſure quā cōtingit trāſcendere et ab ea deficerevt dictum eſt. virtus aūt intellectualis ordinatur ad bonū ſicut & moralis. ut ſupra dictū ē.Vnde ẜm bonū uirtutis ītellectualis ſe habet ad menſurā. ſic ſe habet ad ratōi medii.bonum aūt uirtutis intellectualis eſt uerum.ſpeculatiue quidē uirtutis uerū abſolute. ut ī.vj. ethi. dicit̉. practice aūt uirtutis uerū ſecūdum cōformitatē ad apperituꝫ rectū. Verumaūt intellectus noſtri abſolute conſideratuꝫ ēſicut menſuratū a re. Res em̄ eſt menſura ītel

lectus noſtri. vt dicit̉ in. ix. metha. Ex eo em̄ res eſt uel eſt. eſt ueritas & in opinione& in oratōe. Sic igit̉ bonū uirtutis intellectualis ſpeculatiue conſiſtit in quodā medioformitatē ad ipſam rem. ſecundū dicit eſſequod eſt. uel non eſſe qd̓ non eſt. in quo ratioueri conſiſtit. exceſſus aūt eſt ſecundū affectionem falſam. quā dicit̉ eſſe quod eſt. defectus aūt accipit̉ ẜm negatōeꝫ falſam. quādicit̉ non eſſe quod ē. verum aūt uirtutis ītellectualis practice comparatū quidē ad rem habet ratōem menſurati. & ſic eodē modo accipitur mediū conformitatē ad rem in uirtutibus intellectualibꝰ practicis. ſicut & ī ſpeculatiuis. ſed reſpectu appetitus habet ratōem regule & menſure. vnde idem mediū quod ē uirtutis moralis etiā eſt ipſiuſ prudentie ſcꝫ rectitudo ratōis. ſed prudētie quidē eſt iſtud medium ut regulātis & mēſuratis. uirtutis aūt moralis ut menſurate & regulate. & ſimiliter exceſſus & defectus accipit̉ diuerſimode utrobiqꝫ. Ad quartū ſcꝫ utrū uirtutes theologiceconſiſtant in medio. dicendū ſicut dictumeſt mediū uirtutis accipit̉ cōformitatē ad ſuam regulam uel naturā. ſecundū contingitipſam trāſcendere uel ab ea deficere. Virtutisaūt theologice dupliciter poteſt accipi menſura. vna quidē ſecundū ipſam ratōin uirtutis.& ſic menſura & regula uirtutis theologice ēipſe deus. Fides em̄ noſtra regulat̉ ẜm ueritatem diuina. caritas aūt ſecundū bonitatē eiꝰ.ſpeſ aūt ſecundū magnitudinē omnipotentie& pietatis eius. & iſta eſt mēſura excellēs omneꝫ humana facl̓tatē. Vnde nunqͣꝫ poteſttantum diligere deū quantū debet diligi. nectantū credere aut ſperare in ipſum quantumdebet. vnde multominus poteſt ibi eſſe exceſſus. & ſic bonū talis uirtutis non ꝯſiſtit ī medio. ſed tanto eſt melius quantomagis acceditur ad ſummū. Alia uero regula uirtutis theologice eſt ex parte noſtra. quia & ſi non poſſimus in deū ferri quantū debemus. debemustamen ferri in ip̄m credendo ſperādo & amādo ẜm mēſurā noſtre conditōis. Vnde per accidens poteſt in uirtute theologica conſiderari medium & extrema ex parte noſtra.DE VIRTVTVM DVRATIONEDISTINCTIO..XIII.Irca decimūtertiū prīcipale ſcꝫ duratione uirtutū poſt hanc uitā querūtur ſex. Primo utrū uirtutes morales maneant poſt hāc uitā. Secundo utrū uirtutes intellectuales. Tertio utrumfides. Quarto utrū maneat ſpes. Quīto utrūaliquid fidei uel ſpei maneat. Sexto utrū maneat caritas. Ad primuꝫ ſcꝫ utrū uirtutesmorales maneant poſt hanc uitam. dicenduꝫ ſicut Augꝰ. dicit in. xiiii. de trini. Tulliuspoſuit poſt hanc uitā quattuor uirtutes cardinales non eſſe. ſed ī alia uita hoīes eſſe beatosſola cognitiōe nature. ī nihil eſt melius autamabilius. ut Augꝰ. ibidem dicit ea natura