Druckschrift 
Speculum morale
Einzelbild herunterladen
 

PARS .III. De ConnexioneVirtutum.DIS. .X.

vtrum virtutes infuſe ſpecie differant ab acqͥſitis. dicendū habitus dupliciter diſtinguūtur ſpecie. Vno modo ſicut predictū ē ẜm ſpeciales & formales ratōes obiectoꝝ. obiectumaūt cuiuſlibet uirtutis ē bonū conſideratū inmateria ꝓpria. ſicut tēperantie obiectū eſt bonum delectabiliū in concupiſcētiis tactꝰ. cuiꝰquidem obiecti formalis ratio eſt a ratōe queinſtituit modū in hiis concupiſcentiis. materiale eſt id qd̓ eſt ex parte cōcupiſcentiarū. Manifeſtū eſt aūt alterius ratōis eſt modꝰ īpoſitus in hmōi cōcupiſcentiis ẜm regulam rationis humane. & ẜm regulam diuinā. puta inſumptione ciboꝝ ratione humana modus inſtituit̉ vt non noceat ualitudī corporis. nec impediat ratōis actum. ẜm aūt regulam legis diuine requirit̉ homo caſtiget corpus ſuū. &in ſeruitutem redigat abſtinentiā cibi & potus & alioꝝ hmōi. vnde manifeſtū eſt temperātia īfuſa & acqͥſita differat ſpecie. & eadēratio eſt de alijs virtutibꝰ. Alio modo habituſdiſtinguunt̉ ſpecie ẜm ea ad ordinant̉. nonem̄ eſt eadem ſpecies ſanitas hoīs & equi propter diu̓ſas naturas ad qͣs ordinantur. & eodem modo dicit ph̓s in. iii. politice. diuerſeſunt virtutes ciuiū. ẜm bene ſe habēt ad diuerſas politias. & per hūc etiam modū differūt ſpecie virtutes morales infuſe per qͣs hoīeſbene ſe habent in ordine ad hoc ſint ciuesſanctoꝝ & domeſtici dei. et alie virtutes acqͥſite. ſecūdum quas homo bene ſe habet in ordine ad res humanas.DE CONN EXIONE VIRTVTVM.DISTINCTIO.DECIMA.Irca decimū principale ſcꝫ de ꝯnexione virtutū querunt̉ quīqꝫ. Primovtrū virtutes morales ſint ad inuicem connexe. Secundo vtrū virtutes morales poſſint eſſe ſine caritate. Tertiovtrū caritas poſſit eſſe ſine eis. Quarto utruꝫfides & ſpes poſſint eſſe ſine caritate. Quītoutrū caritas poſſit eſſe ſine fide & ſpe. Adprimū ſcꝫ utrū uirtutes ſint ad inuicē conexedicendū uirtus moralis poteſt accipi ul̓ ꝑfecta uel imperfecta. Imꝑfecta quidem moralisuirtus ut teperantia uel fortitudo nihil eſt aliud qͣꝫ aliqua inclinatio ī nobis exiſtēs ad opꝰaliquod de genere bonoꝝ faciendū. ſiue talisīclinatio ſit ī nobis a natura ſiue ex aſſuetudine. & hoc modo accipiēdo uirtutes moralesſunt cōnexe. Videmus em̄ aliquē ex naturalicōplexione uel ex aliqua aſſuetudine ꝓmptuꝫeſſe ad opera liberalitatis. qui tn̄ eſt proniptus ad opera caſtitatis. Perfecta autē uirtusmoralis eſt habitus inclinās ad bonū opus bene agēdū. & ſic accipiēdo uirtutes morales dicimus eas eſſe connexas. ut fere ab omnibusponit̉. Vnd̓ Ambro. dicit ſuꝑ lucam. Cōnexeſibi ſunt ꝯcathenateqꝫ uirtutes. ut qui unamhabet plures habere uideat̉. Auguſt. etiā dicitin. vi. de trini. uirtutes que ſunt ī humanoanimo nullo ſeꝑarant̉ ab inuicē Et Greg̓.

dicit ī. xxii. moꝝ. una uirtus ſine alijs automnino nulla eſt aūt īperfecta. Et tullius dic̄in ſecūdo de tuſcul̓. queſtionibus. Si unā uirtutem confeſſus es te habere. nullā neceſſeeſt te habiturū. Cuius ratō aſſignat̉ duplex ſecundū diuerſimode aliqui uirtutes cardīales diſtinguūt. Vt em̄ dictū eſt. quidaꝫ diſtinguunt eas ẜm quaſdā generales cōditōes uirtutum. vtpote diſcretio ꝑtineat ad prudentiam. rectitudo ad iuſtitiā. moderantia adperātiā. firmitas ad fortitudinē ī quacūqꝫmateria iſta cōſiderent̉. Sed ſecundū hoc manifeſte apparet ratio cōnexionis. non em̄ firmitas habet laudem uirtutis ſi ſit ſine moderatione uel rectitudine aūt diſcretōe. Et eadeꝫratio eſt de alijs. & hanc ratōem cōnexionisaſſignat Grego. xxii. moꝝ. uirtutes ſi ſūtdiſiuncte poſſunt eſſe ꝑfecte ſecundū rationem uirtutis. quia nec prudētia uera eſt queiuſta temperās & fortis eſt. & idē ſubdit dealijs uirtutibus. & ſimilem ratōnem aſſignatAugꝰ. in. vi. de trini. Alii uero diſtinguūt predictas uirtutes ſecunduꝫ materias. & ẜm hocaſſignat̉ ratio cōnexionis ab ariſtotele in. vi.ethi. quia ſicut ſupra dictū eſt nulla uirtꝰralis poteſt ſine prudētia haberi. eo ꝓpriuꝫuirtutis moralis eſt facere electōin rectā cumſit habitus electiuus. Ad rectam at̄ electionēnon ſolū ſufficit inclinatio ī debitū finem qd̓eſt directe habitū uirtutis moralis. ſed etiaꝫ aliquis directe eligat ea que ſunt ad fineꝫ.quod fit prudentia que ē cōſiliatiua & iudicatiua. & p̄ceptiua eoꝝ ſunt ad finem. Similiter etiā prudentia poteſt haberi niſi habeant̉ uirtutes morales. cum prudentia ſit recta ratio agibiliū. que ſicut ex principiis ꝓcedit ex finibus agibiliū ad quos aliquis recteſe habet uirtutes morales. Vnde ſicut ſciētiaſpeculatiua poteſt haberi ſine intellectu pͥncipioꝝ. ita nec prudentia ſine uirtutibus moralibus. ex quo manifeſte ſequit̉ uirtutesrales eſſe ꝯnexas. Sciendū aūt uirtutū moraliū quedā ꝑficiunt hoīem ſecundū cōem ſtatum ſcꝫ quantū ad ea que coīter in omni uitahoīm occurrūt agenda. vnde oportꝫ homoſimul exercitet̉ circa materias omniū uirtutūmoraliū. & ſi quidē circa oēs exercitet̉ bn̄ operando acquiret habitus oīm uirtutū moraliūSi aūt exercitet̉ bene operādo circa unam materiā non aūt circa aliā. puta bene ſe habendo.circa iras. aūt circa cōcupiſcentias. acquirꝫquidē aliqm̄ habitū ad refrenādū iraſ. Qui tn̄non habebit ratōem uirtutis ꝓpter defectumprudentie que circa cōcupiſcentias corrumpit̉ſicut etiam naturales inclinatōeſ. non habentꝑfectam ratiōem uirtutis ſi prudendia deſit.Quedam uero uirtutes morales ſunt que ꝑficiunt hoīeꝫ ẜm aliquē eminentē ſtatum. ſicutmagnificentia & magnanimitas. Et qꝛ exercitium circa materias harū uirtutū occcurritvnicuiqꝫ coīter. poteſt aliquiſ habere alias uirtutes morales. ſine hoc habitꝰ harū uirtutū