PARS .III. De DiſtinctioneVirtutū.DIS. .V.

enim cognoſcunt̉ principia naturaliter notatam in ſpeculatiuis qͣꝫ in operatiuis. vnde ſic̄recta ratō in ſpeculatiuis inquantū ꝓcedit exprincipiis naturaliter cognitis p̄ſupponit ītellectum principioꝝ. ita etiā prudentia que ē recta ratio agibiliū. ¶ Ad quintū ſcꝫ utrum intellectualis uirtus poſſit eſſe ſine morali. dicēdum ꝙ alie uirtutes intellectuales ſine uirtute morali eſſe poſſunt. ſed prudentia ſine morali uirtute eſſe non poteſt. Cuius ratō eſt. qꝛprudentia eſt recta ratio agibiliū. non aūt ſolum in uniuerſali. ſꝫ in ꝑticulari ī quibus ſuntactiones. recta aūt ratio p̄exigit principia exquibus non ꝓcedit. oportet autē ratione circaꝑticularia ꝓcedere. nō ſolū ex prīcipiis vniu̓ſalibus. ſed etiā ex principiis ꝑticularibuſ. Circaprincipia quidē uniuerſalia agibilium homorecte ſe habet per naturalē intellectū principiorum. per que homo cognoſcit ꝙ nullū malūeſt agendū. uel etiā ꝑ aliquā ſcientiā practicā.ſed hoc nō ſufficit ad recte ratiocinādū circaꝑticularia. Contīgit em̄ quādoqꝫ ꝙ hmōi principium uniuerſale cognitū ꝑ intellectū uel ſcientiam corrūpit̉ in particulari per aliquā paſſionē. ſicut cōcupiſcenti quādo cōcupiſcentiauincit uidet̉ hoc eſſe bonū quod ꝯcupiſcit. licꝫſit cōtra uniuerſale iudiciū rōis. & ideo ſicuthomo diſponit̉ ad recte ſe habendū circa prīcipia uniuerſalia ꝑ intellectū naturalē uel perhabitū ſciētie. ita ad hoc ꝙ recte ſe habeat circa principia ꝑticularia agibiliū que ſunt finesoportet ꝙ ꝑficiat̉ per aliquos habitus ſecūduꝫquos fiat quodāmodo hoī cōnaturale recte iudicare de fine. & hoc fit per uirtutē moralem.Virtuoſus em̄ recte iudicat de fine uirtutis.quia qualis unuſquiſqꝫ eſt. talis finis uideturei. ut dicit̉ in. iiii. ethi. & ideo ad rectam ratōꝫagibiliuꝫ que eſt prudentia requirit̉ ꝙ homohabeat uirtutē moralem.DE DISTINCTIONE VIRTVTVMDISTINCTIO.QVINTA.Irca quintū principale ſcꝫ de diſtinctione uirtutū moralium ꝑ cōparationē ad paſſiones querunt̉ quīqꝫPrimo utrū uirtus moralis ſit paſſio. Secūdo utrū uirtus moralis poſſit eſſe cūpaſſione. Tertio utrū poſſit eſſe cum triſtitia.Quarto utruꝫ uirtus moralis poſſit eſſe circapaſſionem. Quinto utrū aliqua uirtus moral̓poſſit eſſe ſine paſſione. ¶ Ad primum ſcilicet utrū moraliſ virtus ſit paſſio. dicēdū ꝙ uirtus moralis non poteſt eſſe palſio. & hoc patꝫtriplici ratōne. Primo quidem quia paſſio eſtmotus quidā appetitꝰ ſenſitiui ut ſupra dictūeſt. virtus aūt moralis non ē motus aliquis .ſꝫmagis principiū appetitiui motꝰ habitus quidam exiſtēs. Secundo quia paſſiones ex ſeipſis non habēt ratōem boni uel mali. bonū em̄uel malū hoīs eſt ẜm ratōem. unde paſſionesſecundū ſe cōſiderate ſe habent & ad bonū &ad malum. ſecundū ꝙ poſſunt cōuenire ratōiuel nō conuenire. nihil aūt tale poteſt eſſe uir-

tus. cum uirtus ſolū ſe habeat ad bonū. ut ſupra dictū ē. Tertio quia dato ꝙ aliqua paſſioſe habeat ſolum ad bonū uel ſolum ad maluꝫſecundū aliquē modū. tn̄ motꝰ paſſionis īquātum paſſio eſt principiū habet in ip̄o appetitu& terminū in ratōe. ī cuius conformitatē appetitꝰ tendit. motus aūt uirtutis eſt ecōuerſoprincipiū habens in ratōe. & terminū in appetitu ẜm ꝙ a ratōe mouet̉. unde in diffinitōneuirtutis moralis dicit̉ in. ii. ethi. ꝙ eſt habituſelectiuus īmedietate cōſiſtens determīata ratione ꝓut ſapiens determinabit. ¶ Ad ſecūdum ſcꝫ utrū uirtus moralis poſſit eſſe cū paſſione. dicendū ꝙ circa hoc fuit diſcordia īterſtoycos & perypateticos. ſicut Augꝰ. dicit in.ix. de ciui. dei. Stoyci em̄ poſuerūt ꝙ paſſiones aīe non poſſunt eē in ſapiēte ſiue uirtuoſo. Peripatetici uero quoꝝ ſectā ariſtoteleſ. inſtituit. ut Augꝰ. dicit ī. viii. de ciuitate dei. poſuerunt ꝙ paſſiones ſimul cū uirtute moralieſſe poſſunt. ſed ad mediū reducte. Nec autēdiuerſitas. ſicut Auguſ. dicit ibidē. magis eratſecundū uerba qͣꝫ ſecūdum rerū ſentētiaſ. quiaem̄ ſtoyci non diſtinguebāt inter appetitū ītellectiuū qui eſt uoluntas. & inter appetitū ſenſitiuo qui per iraſcibilē & cōcupiſcibilē diuidit̉nec diſtinguebāt in hoc paſſiones aīe ab alijsaffectōibus hūanis. ꝙ paſſiones aīe ſunt motus appetitus ſenfitiui. Alie uero affectionesq̄ n̄ ſunt paſſiones ſunt motus appetitus ītellectiui. qui dicit̉ uolūtas. ſicut perypatetiei diſtinxerūt. ſed ſoluꝫ quātū ad hoc ꝙ paſſioneseē dicebant quaſcūqꝫ affectōes ratōi repugnātes. que ſi ex deliberatōe oriant̉. in ſapiēte ſeuuirtuoſo eſſe non poſſunt. ſi aūt ſubito oriantur hoc ī uirtuoſo poteſt accidere. eo ꝙ animiuiſa que appellant fantaſias nō eſt in poteſtate noſtra utrū aliquādo incidāt aīo. & cum n̄ueniunt ex terribilibus rebus neceſſe eſt ut ſapientis aīm moueāt. ita ut pauliſper paueſcatuel metu uel triſtitia contrahat̉ tanqͣꝫ hiis paſſionibus p̄uenientibuſ ratōis officiū. nec tam̄approbant iſta eis que conſentiūt. ut Auguſt.narrat ī. ix. de ciui. dei. ab. A. gellio dictuꝫ. ſicigit̉ ſi paſſiones dicant̉ in ordinate affectiōesnō poſſunt eē in uirtuoſo. ita ꝙ poſt deliberationē eis conſentiat̉ ut ſtoyci poſuerunt. Si uero paſſiones dicant̉ quicūqꝫ motus appetitusſenſitiui. ſic poſſunt eſſe in uirtuoſo ẜm ꝙ ſūta ratione ordinate. Vnde ariſto. dicit ī. ii. eth̓.ꝙ nō bene quidam determinant uirtuteſ īpaſſibilitates quaſdā & quietes. qm̄ ſimpliciter dicunt. ſed deberent dicere ꝙ ſunt quiētes a paſſionibus que ſunt ut non oportet. & quandonon oportet. ¶ Ad tertiū ſcꝫ utrū uirtus mōralis poſſit eſſe cum triſtitia. dicenduꝫ ꝙ ſicutAugꝰ. dicit. xiiii. de ciuitate dei. ſtoyci uoluerunt ꝓ tribus ꝑturbatioībus in aīo ſapientiseſſe tres eupaticas id ē tres bonaſ paſſiōēs procupiditate ſcꝫ uoluntatē. ꝓ letitia gaudiū. promerū cautionē. Pro triſtitia uero negaueruntpoſſe aliquid in aīo ſapientis duplici ratione.