PARS .III. De DiſtinctioneVirtutū.DIS. .IIII.

moralis. dicendū ꝙ ad huius euidentiā conſiderare oportꝫ qͥd ſit mos. ſic em̄ ſcire poterimꝰque ſit moral̓ uirtus. Mos aūt duo ſignificatquandoqꝫ em̄ ſignificat cōſuetudinē. ſicut dicitur actu. xii. Niſi circūcidamī ẜm morē moyſi nō poteritis ſalui fieri. Quandoqꝫ uero ſignat inclinatōem quandā naturalē. uel quaſinaturalem ad aliquid agendū. vnde etiā brutorum animalium dicunt̉ aliqui mores. vndedicit̉. .ii. mach̓. xi. ꝙ quaſi leonū more irruēteſin hoſtes ꝓſtrauerint eos. & ſic accipit̉ mos inpͣs. ubi dicit̉. Qui habitare facit vnius morisin domo. & hec quidē due ſignificatōes ī nullo diſtinguunt̉ apud latinos quantū ad uocēIn greco autē diſtinguunt̉. nā ethos qd̓ apudnos morem ſignificat. quādoqꝫ habet primaꝫlongā. & ſcribit̉ ꝑ illā litterā grecā ¶. Qn̄qꝫaūt habꝫ primam correptā & ſcribit̉ ꝑ ¶. Dicitur aūt uirtus moralis a more ſecundum ꝙmos ſignificat quādam inclinatōeꝫ naturalē.uel quaſi naturalē ad aliquid agendū. & huicſignificatōi moris ꝓpinqua eſt alia ſignificatio qua ſignificat conſuetudinē. Nam cōſuetudo quodāmodo uertit̉ in naturā. & facit īclinarōem ſimilem naturali. Manifeſtū ē aūtꝙ inclinatio ad actum ꝓprie cōuenit appetitiue uirtuti. cuius eſt mouere om̄es potētias adagendum. ut ex ſupradictis patet. & ideo nōomnis uirtus dicit̉ moralis. ſed ſolum illa queeſt in ui appetitiua. ¶ Ad ſecundū ſcꝫ utrumuirtus moralis diſtinguat̉ ab intellectuali. dicendū ꝙ oīm humanoꝝ operū principiuꝫ primum ratio eſt. & quecūqꝫ alia prīcipia humanoꝝ operū inueniant̉ quodāmodo ratōi obediunt diuerſimode tn̄. Nam quedā obediuntrationi omnīo ad nutū abſqꝫ omni ꝯtradictione. ſicut corporis mēbra ſi fuerint in ſua natura cōſiſtentia. ſtatim em̄ ad imperiū ratōismanꝰ aut pes mouetur ad opus. unde ph̓s dicit in primo politice. ꝙ aīa regit corpus diſpotico prīcipatū id eſt ſicut dn̄s ſeruū. qui ius cōtradicendi nō habet. poſuerūt igit̉ quidam ꝙomnia principia actiua que ſunt in hoīne hocmodo ſe habēt ad ratōem qd̓ quidem ſi ueruꝫeſſet ſufficerꝫ ꝙ ratio eſſet ꝑfecta ad bene agēdum; unde uirtus cum ſit habitus quo perficimur ad bene agendū. ſequeret̉ ꝙ in ſola ratōeeſſet. & ſic nulla uirtus eſſet niſi intellectual̓.Et hec fuit opinio ſocratis qui dixit om̄es uirtutes eſſe prudentias. ut dicit̉ in. vi. ethi. undeponebat ꝙ homo ſcīa in eo exiſtēte peccare n̄poterat. ſed ſi quicunqꝫ peccabat ꝓpter ignorantiā peccabat. hoc aūt ꝓcedit ex ſuppoſitōefalſi. Pars em̄ appetitiua obedit ratōi nō omnino ad nutū. ſed cū aliqua cōtradictōe. undeph̓s dicit in primo politice. ꝙ ratio imꝑat appetitiuo principatu politico. quo ſcilicꝫ aliquisp̄eſt liberis qui habēt ius in aliquo cōtradicendi. unde Augꝰ. dicit. ꝙ interdū p̄cedit intellectus. ſequit̉ tardus aūt nullus affectꝰ. intm̄ꝙ quādoqꝫ paſſionibus uel habitibus appetitiue ꝑtis hoc agit̉ ut uſus ratōis in ꝑticulari ī-

pediatur. & ẜm hoc aliqualiter uerū eſt quodſocrates dixit. ꝙ ſcientia p̄ſente non peccat̉. ſitamen hoc extendat̉ uſqꝫ ad uſum rationis inꝑticulari eligibili. Sic igit̉ ad hoc ꝙ homo bene agat requirit̉ ꝙ non ſolum rato ſit bene diſpoſita ꝑ habitū uirtutis ītellectualis. ſed etiāꝙ uis appetitiua ſit bene diſpoſita ꝑ habitumuirtutis moralis. ſicut igit̉ appetitus diſtīguitur a ratione. ita uirtus moralis diſtinguiturab intellectuali. unde ſicut appetitiuū eſt pricipium humani actus. ſecundū ꝙ ꝑticipat aliqualiter ratōem. ita habitus moralis habet rationem uirtutis humane inquantū ratōi conformatur. Cōmendabilis eſt aūt uirtus moral̓pluſqͣꝫ intellectualis ratione exēpli. quia xp̄uſ& om̄s ſancti magis ſtuduerūt īducere hoīesad morales qͣꝫ ad intellectuales. & magis exercitauerūt ſe in iſtis qͣꝫ in illis. ecc̓. xliiii. Laudemus glorioſos & parētes noſtros. Sequit̉.fomines magni uirtute &cͣ. Item ratōne effectus. quia uirtus expellit pctm̄. ſcientia non.Item ratione originis. qꝛ uirtus a deo infunditur. ſcīa per ſtudiū acquirit̉. Item rōe finis.quia finis uirtutis eſt gloria non ſcientie. Itēratione obiecti quia obiectū uirtutiſ eſt bonūſcientie uero uerū. Item ratōe ſecuritatis quiaſecurius eſt eſſe bonū qͣꝫ eſſe ph̓m. Item ratōeniali uitandi. quia ſi primi parentes manumextendiſſent ad lignū uite ſicut ad lignū ſciētie. non incurriſſent tot mala in ſe & in poſteris. ¶ Ad tertiū ſcꝫ utrū uirtus ſufficient̓ diuidat̉ per intellectualē & moralem. dicēduꝫ ꝙuirtus humana eſt quidā habitus ꝑficiens hominē ad bene operandū. principiū autē humanoꝝ actuū in hoīe non eſt niſi duplex. ſcꝫ ītellectus ſiue ratō & appetitus. hec em̄ ſunt duomouentia in hoīe. ut dicit̉ in tertio de anima.vnde omnis uirtus humana oportet ꝙ ſit ꝑfectiua alicuius iſtoꝝ principioꝝ. ſiquidē igit̉ſit ꝑfectiua ītellectꝰ ſpeculatiui uel practici adbonum oīs. attam̄ erit uirtus intellectualiſ. ſirūt ſit ꝑfectiua ꝑtis appetitiue erit uirtus moalis. unde relinquit̉ ꝙ omnis uirtꝰ humanauel eſt intellectualis uel moralis. ¶ Ad quartum ſcꝫ utrū uirtus moralis poſſit eſſe ſine ītellectuali. dicēdū ꝙ uirtus moralis poteſt quidem eſſe ſine quibuſdā intellectualibus uirtutibus. ſicut ſine ſcīa. ſapiētia & arte. non autēpoteſt eſſe ſine ītellectū & prudētia. Sine prudentia quidē eſſe nō poteſt moralis uirtus. qꝛmoralis uirtus eſt habitus electiuꝰ id ē faciēsbonā electionē. ad hoc aūt ꝙ electio ſit bonaduo requirunt̉. primo ut ſit debita intentio finis. & hoc fit ꝑ uirtutē moralem que uim appetitiuā inclinat ad bonū cōueniens rationi.quod eſt finis debitus. Secūdo ꝙ homo recteaccipiat ea que ſunt ad finem. & hoc non pot̄eſſe niſi per ratōi recte cōſiliantē. iudicantē.& precipientē. quod ꝑtinet ad prudētiā & aduirtutes ſibi annexas. ut ſupra dictū eſt. und̓uirtus inoralis ſine prudētia eſſe non poteſt.& percōſequēs neqꝫ ſine ītellectu. ꝑ ītellectū