PARS .III. De DiſtinctioneVirtutū Intellectualiū. DIS. III

ſunt fidei ex imperio volūtatis. nullus em̄ credit niſi uolens. Intellectus aūt practicꝰ ē ſubiectum prudentie. cum em̄ prudentia ſit rectaratio agibiliū requirit̉ ad prudentiā ꝙ homobene ſe habeat ad principia hmōi ratōnis agēdlorum que ſunt fines ad quos bene ſe habethomo ꝑ rectitudinē uolūtatis. ſic̄ ad principiaſpeculabiliū per naturale lumē intellectus agētis. & ideo ſicut ſubiectū ſciētie que eſt ratiorecta ſpeculabiliū eſt intellectus ſpeculatiuusin ordine ad intellectū agentē. ita ſubiectumprudentie eſt intellectꝰ practicus ī ordine aduoluntatem rectā. ¶ Ad quartū ſcꝫ utrū iraſcibilis & concupiſcibilis poſſint eſſe ſubiectūvirtutis. dicendū ꝙ iraſcibilis & concupiſcibilis dupliciter poſſunt cōſiderari. Vno mō ẜmſe inquantū ſunt ꝑtes appetitus ſenſitiui. & hmodo nō cōpetit eis ꝙ ſint ſubiectū uirtutis.Alio modo poſſunt conſiderari inquantū ꝑticipant rōem per hoc ꝙ nate ſunt rationi obedire. & ſic iraſcibilis uel ꝯcupiſcibiliſ poteſt eēſubiectū virtutis humane. ſic em̄ eſt principiūhumani actus inquantū ꝑticipat rōm. & etiāin hiis potentiis uirtutes neceſſe eſt ponere ꝙin iraſcibili & concupiſcibili ſint alique virtutes. Actus em̄ qui ꝓgredit̉ abuna potētia ſecundū ꝙ eſt ab alia mota non poteſt eſſe ꝑfectus niſi vtraqꝫ potentia ſit bene diſpoſita adactum. ſic̄ actus artificiſ nō poteſt eſſe cōgruus niſi artifex ſit bene diſpolitus ad agendū.& etiam ip̄m inſtrumentū. In hiis igit̉ circa q̄operat̉ iraſcibiliſ & concupiſcibilis ẜm ꝙ ſunta ratione mote. neceſſe eſt ut aliquis habitusperficiens ad bene agendū ſit nō ſolum ī rōeſed etiā in iraſcibili & cōcupiſcibili. & quia bona diſpoſitio potētie mote attendit̉ ẜm cōformitatem ad potentiā mouentē. ideo virtus q̄eſt in iraſcibili & in cōcupiſcibili. nihil aliud ēqͣꝫ habitualis cōformitas iſtarū potentiarū adratōem. ¶ Ad quintū ſcꝫ utrū uires apprehēſiue ſenſitiue poſſint eſſe ſubiectū uirtutiſ. dicendū ꝙ in uiribus ſenſitiuis app̄henſiuis interius ponunt̉ aliqui habitus. qd̓ patet ex hocprecipue qd̓ ph̓s dicit in libro de memoria. ꝙimemorando unū poſt aliud operat̉ cōſuetudo que eſt quaſi quedā natura. nihil auteꝫ eſtaliud habitus cōſuetudinalis qͣꝫ habitudo acqͥſita ꝑ cōſuetudinē q̄ eſt in motu nature. vnd̓de uirtute dicit tullius in rhetorica ſua. ꝙ ē habitus ī modū nature ratōi cōſentaneus. In homine tn̄ id quod ex cōſuetudine acquirit̉ ī memoria & alijs uiribus app̄henſiuis ſenſitiuisnon eſt habitus ꝑ ſe. ſed aliquid annexū habitibus intellectiue ꝑtis. ut ſupra dictū eſt. Sedtamē ſi qui ſunt habitus in talibus uiribꝰ uirtutes dici nō poſſunt. Virtus em̄ eſt habitusꝑfectus quo nō cōtingit niſi bonū operari. vn̄oportet ꝙ uirtus ſit in illa potentia que eſt cōſum matiua boni operis. Cognitio aūt ueri n̄conſummat̉ in uiribus ſenſitiuis apprehenſiuis. ſed huiuſmōi uires ſunt quaſi p̄paratoriead cognitionē intellectiuā. & ideo ī huiuſmōi

viribus nō ſunt virtutes quibus cognoſcituruerum. ſed magis ī intellectu uel rōe. ¶ Adſextum ſcꝫ utrū uoluntas poſſit eſſe ſubiectuꝫuirtutis. dicendū ꝙ cum ꝑ habitū perficiat̉ potentia ad agendū. ibi indiget potētia habitu ꝑficiente ad bene agendū. qui quidē habitꝰ eſtuirtus. ubi ad hoc non ſufficit ꝓpria ratio pocentie. Omnis aūt potētie ꝓpria ratio attēdit̉in ordine ad obiectū. vnde cum ſicut dictuꝫ ēobiectū uoluntatis ſit bonū ratōis uolenti ꝓportionatū. quantū ad hoc nō indiget uoluntas uirtute ꝑticiente. ſed ſi qd̓ bonuꝫ īmineathomini uolendū quod excedat ꝓportionē uolentis. ſiue quantū ad totam ſpeciē humanā.ſicut bonū diuinū quod trāſcendit limiteſ humane nature. ſiue quātū in diuiduū ſicut bonum ꝓximi ubi uoluntas indiget uirtute. &ideo hmōi uirtutes que ordināt affectū hoīs īdeum ul̓ proximū ſunt in uolūtate ſicut ī ſubiecto. ut caritas iuſtitia & huiuſmodi.DE DISTINCTIONE VIRTVTVMINTELLECTVALIVM. DIS. III.Irca tertium principale ſcꝫ de diſt inctiōe uirtutū ītellectualiū. querunt̉quinqꝫ. Primo utrum habitus ītellectus ſpeculatiui ſint uirtutes. Secundo utrū ſint tres ſcꝫ ſapiētia. ſcientia. & intellectus. Tertio utrū habitus ītellectualis. qͦeſt ars ſit uirtus. Quarto utruꝫ prudentia ſituirtus diſtincta ab arte. Quinto utrū prudentia ſit uirtus neceſſaria hoī. ¶ Ad primū ſcꝫutrū habitus ītellectuales ſpeculatiui ſint virtutes. dicendū ꝙ cum hoīs uirtus dicatur ī ordine ad bonū ſicut ſupra dictū eſt. duplici ratione aliquis habitus dicit̉ virrus ut ſupra dictum eſt. vno modo quia facit facultatem bene operādi Alio modo quia cum facultate fac̄etiā uſum bonū. & hoc ſicut ſupra dictū ē ꝑtinet ſolū ad illos habitus qui reſpiciūt parteꝫappecitiuā. eo ꝙ uis appetitiua aīe ē que facituti omībus potentiis & hītibus. Cum igit̉ habitus intellectuales ſpeculatiui nō ꝑficiant ꝑtem appetitiuā. nec aliquo modo ipſam reſpiciant. ſed ſolā intellectiuā. poſſunt quidem dici uirtutes inquātū faciūt facultatē bone opēratōis que eſt cōſideratio ueri. hoc em̄ eſt bon̄opus intellectus. nō tam̄ dicunt̉ uirtutes ſecūdo modo quaſi facientes bene uti potētia ſeuhabitū. Ex hoc em̄ ꝙ aliquis hebet habitū ſcientie ſpecl̓atiue n̄ inclinat̉ ad utendū. ſꝫ fit potens ſpeculari uerū in hiis quoꝝ habet ſcientiāſed ꝙ utatur ſciētia habita. hoc eſt mouēte voluntate. Et ideo uirtus que ꝑficit uoluntatemut caritas uel iuſtitia facit etiaꝫ bene uti hmōiſpeculatiuis habitibꝰ. & ẜm hoc etiā in actibꝰhoꝝ habituū poteſt eſſe merituꝫ ſi ex caritatefiant. ſicut Grego. dicit in. vii. moraſ̓. Ꝙ cōtēplatiua eſt maioris meriti qͣꝫ actiua. ¶ Ad ſecunduꝫ ſcꝫ utrū cōuenienter diſtinguant̉ tresuirtutes ītellectuales ſpeculatiue. ſcꝫ ſapientiaſcientia & intellectꝰ. dicendū ꝙ ſicut ī am dictum ē uirtus intellectual̓ ſpeculatiua eſt per