PARS .III. De SubiectoVirtutis.DIS III

uero dicit̉ ad differētiaꝫ malarū qualitatū anime id ē uitioꝝ. dicit̉ quoqꝫ bona qm̄ a deo bonō datur. & bonos facit. & ad bona ꝑduc̄. mētis dicitur ad differentiā qualitatū que ſunt īcorpore. qua recte uiuit̉. ponit̉ ad differentiāqualitatum quibus recte intelligit̉. ſicut ē ſciētia. Sed nota ꝙ eſt quedā rectitudo q̄ ꝯſiſtitcirca res exteriores que in uſum hoīs ueniūt.que ſunt ꝓpria materia iuſtitie. ſicut infra patebit. Alia eſt rectitudo que īportat ordineꝫ adfinem debitū & ad legem diuinam. que eſt regula uoluntatis humane. & iſta cōis eſt omniuirtuti. et de iſta dicit̉ qua recte uiuitur. Itemnota ꝙ uirtute poteſt aliquis male uti tanqͣꝫobiecto. puta cum male ſentit de uirtute cumodit eam uel ſuꝑbic de ea. non autē tanqͣꝫ prīcipio uſus. ita ſcꝫ ꝙ malꝰ ſit actꝰ uirtutis. Iteꝫnota ꝙ uirtus infuſa cauſat̉ in nobiſa deo ſine nobis agentibus. non tn̄ ſine nobis cōſentientibus. & ſic eſt intelligendū quod dicitur.quā deus in nobis. ſine nobis operat̉. Que uero per nos agunt̉ deus in nobis cauſat. n̄ ſinenobis agentibus. ipſe enim operatur in omiijVolūtate & natura. Dicit̉ aūt virtus ẜm ethymologiaꝫ quaſi vis intꝰ. & hec uis conſiſtit inaggreſſione arduoꝝ. in tollerantia aduerſoꝝ.& in abſtinētia placitoꝝ. Item dicit̉ uirtus qͣſiuiror nitens. uel dicit̉ uirtus qͣſi uiruꝫ tuens.uel uirtus quaſi uiri ſtatus.DE SVBIECTO VIRTVTIS.¶ DISTINCTIO. SECVN DA.Irca ſecundū principale ſcꝫ de ſubiecto uirtutis q̄runt̉ ſex. Primo utrūuirtus ſit in potentia aīe ſicut ī ſubiecto. Secundo utrū una nirtꝰ poſſit eſſe in pluribus potētiis. Tertio utrū intellectus poſſit eſſe ſubiectum uirtutis. Quartotrum iraſcibilis & cōcupiſcibilis. Quinto utrūuires apprehenſiue ſenſitiue. Sexto utꝝ uolūtas. ¶ Ad primum ſcꝫ utrū uirtus ſit in potentia aīe ſicut in ſubiecto. dicendū ꝙ uirtutēꝑtinere ad potentiā aīe tribus poteſt eſſe maīfeſtum. Primo quidem ex ipſa ratōe uirtutisque importat ꝑfectionē potētie. perfectio aūteſt in eo cuius eſt ꝑfectio. Secundo ex hoc ꝙeſt habitus operatiuuſ. ut ſupra oſtenſum eſt.omnis aūt operatio eſt ab aīa per aliquā potētiam. Tertio ex hoc ꝙ diſponit ad optimū. optimū aūt eſt finis qui uel ē operatio rei. uel aliquid conſecutū per operatōi a potentia egredientē. unde uirtus humana ē in porentia aīeſicut ī ſubiecto. ¶ Ad ſecundū ſcꝫ uerū unjauirtus poſſit eſſe in pluribus potētiiſ. dicendūꝙ aliquid eſſe in duobus contīgit dupliciter.Vno modo ſic ꝙ ex equo ſit ī utroqꝫ. & ſic īpoſſibile eſt unam uirtutē eſſe in duabus potetiis. quia diuerſitas potentiarū attendit̉ ſecūdum generales cōditōes obiectoꝝ. diuerſitasaūt habituū ẜm ſpecialeſ. vnde ubicūqꝫ eſt diu̓ſitas potentiarū ibi eſt diuerſitas habituū ſednon cōuertitur. Alio modo poteſt aliquid eſſein duobus uel in pluribus nō ex equo ſed ordi

ne quodā. & ſic una uirtus poteſt ꝑtinere adplures potētias. ita ꝙ in una ſit principaliter.& ſe extendat ad alias ꝑ modum diffuſionisuel per modū diſpoſitōis. ẜm ꝙ una potentiamouetur ab alia. & ẜm ꝙ una potentia accipitur ab alia. ¶ Ad tertiū ſcꝫ utrum intellectꝰpoſſit eſſe ſubiectū uirtutis. dicenduꝫ ꝙ uirtꝰſicut dictū eſt habitus ē quo quis bene operatur. dupliciter aūt aliquis habitus ordinat̉ adbonum actum. Vno modo inquātum per huiuſmodi habitū accquirit̉ homini facultas adbonum actum. ſicut ꝑ habitū grāmatice habꝫhomo facultatē recte loquēdi. non tn̄ grāmatica facit ut homo ſemꝑ loquat̉ recte. pōt̄ em̄grammaticus barbarizare & ſoleociſmum faere. & eadem ratio eſt in alijs ſcientiis & artibus. Alio modo aliquis habitus non ſolumfacit facultatem bene agendi. ſed etiam facitꝙ aliquis recte facultate utat̉. ſicut iuſtitia nōſolum facit ꝙ homo ſit ꝓmpte uoluntatis adiuſta operādū. ſed etiā facit ut iuſte operetur.& quia bonum ſic̄ & ens non dicit̉ ſimpliciteraliquid ẜm id quod eſt ī potentia. ſed ſecūdūid quod eſt actū. Ideo ab hmōi habitibus ſimpliciter dicit̉ homo bonū operari & eſſe bonꝰ.puta quia eſt iuſtus uel tēperatus. & eadē ratio eſt de ſimilibus. Et quia uirtus eſt que bonum facit habentē. & opus eius bonū reddit.huiuſmōi habitus ſimplicit̓ dicunt̉ uirtutes.quia reddūt bonū opus in actu. et ſimpliciterfaciunt bonū habentē. primi uero habitus nōſimplicit̓ dicunt̉ uirtutes. quia non reddūt bonum opus niſi in quadam facultate. nec ſimpliciter faciunt bonū habentē. non em̄ diciturſimpliciter aliquis bonꝰ homo ex hoc ꝙ eſt ſciens uel artifex. ſed dicit̉ bonuſſolū ẜm quid.puta bonus grāmaticus aut bonꝰ faber. & ꝓpter hoc plerumqꝫ ſcientia & ars cōtra uirtutem diuidunt̉. qn̄qꝫ aūt virtutes dicunt̉. ut patet in. vii. ethicoꝝ. Subiectū aūt habitꝰ qui ſecundū quid dicit̉ uirtus poteſt eſſe intellectꝰ.non ſoluꝫ practicus. ſed & intellectiuꝰ. abſqꝫomni ordine ad uolūtatem. ſic em̄ ph̓s in. vii.ethi. ſcientiā ſapientiam & intellectū et etiamartem ponit eſſe intellectuales virtutes. Subiectū vero habitus qui ſimpliciter dicit̉ virtusnon poteſt eſſe niſi volūtas. vel aliqͣ potentiaẜm qd̓ eſt mota a voluntate. Cuius ratio ē. qͥaVolūtas mouet omnes potētias que aliqualitſunt rationales ad ſuos actus. ut ſupra habitum eſt. & ideo ꝙ homo actu bene agat cōtingit ex hoc ꝙ homo habet bonam volūtatem.vnde virtus que facit bene agere in actu. nonſolum in facultate oportꝫ ꝙ uel ſit in ipſa volūtate uel in aliqua potentia ẜm ꝙ ē a uolūtate mota Contingit aūt intellectū a uoluntatemoueri ſicut & alias potētias. Conſiderat em̄aliquis aliqͥd actu eo ꝙ vult. & ideo ītellectꝰẜm ꝙ habꝫ ordinem ad uolūtatem poteſt eſſeſubiectū uirtutis ſimplicit̓ dicte. & hoc modoītellectꝰ ſpeculatiuꝰ vl̓ ratio vl̓ ſb̓m fidei. Mouetur em̄ intellectus ad aſſentiendū hiis que