PARS .II.De Preceptis.DIS .VI.Moralibus.

ſolum lex diuina. lex em̄ humana non puniteum qui uultoccidere & nō occidit. punit aūteum lex diuina. ẜm illud Math̓. vi. qui iraſcitur fratri ſuo reus eſt iudicio. Tertiū aūt ē utfirme & īmobiliter habeat & oꝑet̉. & iſta firmitas ꝓprie ꝑtinet ad habitum. ut ſcꝫ aliquisex habitu operet̉ iudicato. & quātum ad hocmodus uirtutis nō cadit ſub p̄cepto neqꝫ leḡdiuine. neqꝫ legis humane. neqꝫ em̄ ab homīeneqꝫ a deo punit̉ tanqͣꝫ precepti tranſgreſſor.qui debitum honorē impendit parētibus. quāuis nō habeat habitū pietatis. Modus ergo faciendi actum iuſtitie qui cadit ſub p̄cepto ē utfiat aliquid ſecūdum ordinē iuris. non aūt utfiat ex habitu iuſtitie. Item ꝙ aliquis uoluntarie & delectabiliter operet̉ bene cadit ſb̓ precepto legis diuine. pͣs. ſeruite dn̄o ī letitia. &. ii.coꝝ. ix. non ex triſtitia aūt neceſſitate. hylarēem̄ datorem diligit deus. gloſa. quidqͥd bonifacis cū hylaritate fac. & tūc benefacis. ſi autēcum triſtitia facis. tunc de te nō tū facis. Operari ergo ſine triſtitia actū uirtutis cadit ſubp̄cepto legis diuine. quia quicūqꝫ operat̉ cumtriſtitia nō uolens operat̉. ſed delectabilit̓ operari ſiue cum letitia aut hylaritate quoddāmōcadit ſub precepto. ſcꝫ ſecundum ꝙ ſequit̉ delectatio ex dilectione dei & ꝓximi que caditſub precepto. cum amor ſit cauſa delectatioīs.& quoddāmodo non ſecundū ꝙ delectatio cōſequitur habitum. Delectatio enim operis eſtſignum habitus generati. ut dicit̉ ī. ii. ethi. poteſt em̄ aliquis actus eſſe delectabilis. uel ꝓpifinem uel ꝓprer conueniētiam habitusCirca decimum ſcꝫ utrū modus caritatiscadit ſub precepto legis diuine. ſciēdum ꝙ circa hoc fuerūt contrarie opinioneſ. quidam em̄dixerunt ab ſocietate modū caritatis eſſe ſubprecepto. nec eſt impoſſibile obſeruare hoc p̄ceptum caritatē non habēti. quia poteſt ſe diſponere ad hoc ꝙ caritas ei infundat̉ a deo. neqꝫquādocunqꝫ aliquis non habēs caritateꝫ facitaliquid de genere bonoꝝ peccat mortaliter. qꝛhoc eſt preceptū affirmatiuū ut ex caritate operetur. & non obligat ad ſemꝑ. ſed ꝓ temporeillo quo aliquis habet caritatē. Alii uero dixerunt ꝙ omnimodus caritatis non cadit ſubp̄cepto. vterqꝫ autē quantum ad aliquid ueꝝdixerūt. Actus em̄ caritatis dupliciter cōſiderari poteſt. uno modo ẜm ꝙ eſt quidam actꝰper ſe. & hoc modo cadit ſub p̄cepto legis qd̓de hoc ſpecialiter datur. diliges dn̄m deū tuū& diliges ꝓximū tuū. Et quantū ad hoc ueꝝdixerūt. non em̄ eſt impoſſibile hoc p̄ceptū obſeruare quod eſt de actu caritatis. quia homopoteſt ſe diſponere ad caritatē habēdā. & quādo habuerit eā non poteſt ea uti. Alio mō pot̄conſiderari actus caritatis ẜm ꝙ eſt modꝰ aliarum uirtutū. hoc eſt ẜm ꝙ actus aliarū uirtutum ordinant̉ ad caritate que eſt finis p̄cepti. ut dicit̉. i. ad thy. i. Dictum eſt em̄ ꝙ intētio finis eſt quidē modꝰ formalis actus ordinati ad finem. et hoc modo uerū eſt ꝙ ſi dixe

runt ꝙ modus caritatis non cadit ſub p̄ceptohoc eſt dictū ꝙ in hoc p̄cepto honora patremnō includit̉ ꝙ honoret̉ pater. unde qui honorat patrē licet non habens caritatē non efficit̉huius precepti trāſgreſſor. & ſi ſit trāſgreſſorprecepti quod eſt de actu caritatis. ꝓpter quaꝫtranſgreſſionē meret̉ penam. ¶ Circa vndecimum ſcꝫ de diſtinctōe alioꝝ moraliū p̄ceptorum legis preter decalogū. ſciendū ꝙ ſicut exdictis patet p̄cepta iudicialia & cerimoīalia exſola inſtitutōe uim habēt. anteqͣꝫ inſtituerent̉non uidet̉ referre utrū ſit uel aliter fieret. ſedprecepta moralia ex ipſo dictamine naturalisrationis efficatiā habent. etiā ſi nunqͣꝫ in legeſtatuant̉. Hoꝝ aūt triplex ē gradꝰ. nā quedāſunt rectiſſima. & adeo manifeſta ꝙ editōnenon indigēt. ſicut mandata de dilectione dei& proximi. & alia huiuſmōi. que ſunt quaſifines preceptoꝝ. unde in eis nullus poteſt errare ẜm iudiciuꝫ ratōis. Quedā uero ſunt magis determinata quoꝝ rōi ſtatim quiſqꝫ etiāpopularis poteſt defacili uidere. & tam̄ quia īpautioribus circa huiuſmodi cōtingit iudiciūhumanū ꝑuerti. hmōi editiōe indigent. & hecſunt p̄cepta decalogi. Quedā uero ſunt quoꝝratio non eſt adeo cuilibet manifeſta ſed ſolūſapientibus. & iſta ſunt p̄cepta moralia ſuꝑaddita decalogo. a deo tradita ꝑ moyſen & aarōſed quia ea que ſunt maīfeſta ſunt prīcipia cōgnoſcendi eoꝝ que n̄ ſunt manifeſta. Alia p̄cepta morolia ſuꝑaddita decalogo reducunt̉ad p̄cepta decalogi ꝑ modum cuiuſdā additionis ad ipſa. Nam in primo p̄cepto decalogi ꝓhibetur cultꝰ alienoꝝ deoꝝ. cui ſuperaddunt̉alia precepta ꝓhibitiua eoꝝ que ordinantur īcultum ydoloꝝ. ſicut habet̉ deut̉. xviii. non īueniat̉ in te qui luſtret filiū ſuum aūt filiā ducens per i gneꝫ. nec maleficus atqꝫ in cātator.nec phitōnes cōſulat. neqꝫ diuinos. & querata mortuis ueritatem. Secundū autē preceptuꝫꝓhibet ꝑiuriuꝫ. ſuꝑadditur aūt ei ꝓhibitō blaſphemie. Leui. xiiii. ꝓhibitio falſe doctrīe. deu..xiii. Tertio uero p̄cepto ſuperaddunt̉ oīa ceri monialia. Quarto aūt p̄cepto de honore parentū ſuperaddit̉ p̄ceptū de honoratōe ſenū.ẜm illud leui. ix. Coram cano capite ꝯſurge &honora ꝑſonam ſenis. & uniuerſaliter omniap̄cepta inducentia ad reuerentiā exhibendammaioribus. uel ad beneficia exhibenda uel eqͣlibus uel maioribus. Quinto aūt p̄cepto quodē de ꝓhibitiōe homicidii. addit̉ ꝓhibitio odii.& cuiuſlibet uiolatōis contra ꝓximum. ſicutillud leuitici. xix. Non ſtabis cōtra ſanguineꝫꝓxcimi tui. & etiā prohibitio odii. ẜm illud neoderis fratrē tuum ī corde tuo. Precepto autēſexto quod eſt de ꝓhibitōe adulterii ſuꝑaddit̉preceptū de ꝓhibitiōe meretricii. ẜm illd̓ deut̉..xxiii. nec erit meretrix de filiabꝰ iſrhael. neqꝫfornicator de filiis iſrl̓. & iteruꝫ ꝓhibitio uititcontra naturā. ẜm illud leui. xvi. cum maſcl̓onon miſceberis. cum omī pecore nō cōibis. Septimo aūt precepto quod ē de ꝓhibitiōe furti