PARS .II.De Preceptis.Moralibus.DIS .VI.

repugnat rationi & grauius peccatū eſt ſi hōnon ſeruet ordinem debitū ad ꝑſonas quibꝰmagis eſt debitor. & ideo inter p̄cepta ordinātia ad ꝓximuꝫ. primo ponit̉ p̄ceptum ꝑtinensad parentes. inter alia uero precepta etiam apparet ordo ẜm ordinem grauitatis peccatorū.grauius eſt em̄ & magis rationi repugnanspeccare opere qͣꝫ ore. & ore qͣꝫ corde. & int̓ peccata operis grauiꝰ eſt homicidiū ꝑ quod totaiter uita hoīs iam exiſtentis extinguit̉ qͣꝫ adulterium per quod impedit̉ certitudo ꝓlis naſciture. & adulteriū grauius qͣꝫ furtum qd̓ ꝑtinet ad bona exteriora. licet aūt ẜm uiam ſenſus ꝓximus ſit magis notus qͣꝫ deus. tamē dilectio dei eſt ratio dilectōis proximi. & ita p̄cepta ordinantia ad deum fuerunt p̄ ordinanda. ¶ Item ſicut deus eſt uniu̓ſale principiuꝫeſſendi omnibus. ita etiā pr̄ eſt prīcipiū quoddam eſſendi filio. Et ideo cōuenient poſt precepta ordinantia ad deū ponit̉ preceptum pertinēs ad parētes. Sed contra. ꝑ precepta affirmatiua imꝑant̉ actꝰ uirtutum. per p̄cepta aūtnegatiua ꝓhibent̉ actus uitioꝝ. ſed ſecunduꝫhoetium in cōmento p̄dicamentoꝝ. prius extirpanda ſunt uitia quā inſerant̉ uirtutes. exgo inter p̄cepta ꝑtinentia ad proximum ponēda fuerunt primo p̄cepta negatiua qͣꝫ affirmatiua. ¶ Dicendū ꝙ iſta ratio ꝓcedit. qn̄ ſcꝫ affirmatiua & negatiua pertinet ad idem genꝰoperis. quāuis etiam & in hoc nō habeat omnimodā efficaciam. & ſi em̄ in exequutōe operis prius extirpanda ſunt uitia qͣꝫ inſerēde uirtutes. ſecūdū illud pͣs. declina a malo & fac bonum. & yſa. i. quieſcite agere ꝑuerſe. diſcite benefacere. tamen ī cognitōe prius eſt uirtus qͣꝫpctm̄. quia per rectum cognoſcit obliquū. utdicit̉ in primo de anima. per legē aut̄ cognitōpctī. ut ro. v. dicit̉. & ẜm hoc preceptum affirmatiuū debuiſſet primo poni. ſed non eſt iſtaratio ordinis. ſed que poſita eſt. quia in preceptis particularibꝰ addunt̉ que ſunt prime tapule. Vltimo ponit̉ p̄ceptum affirmatiuū. qͥaeius tranſgreſſio minore reatum inducit. Iteꝫpctm̄ cordis & ſi ſit prius in exequutōe tamēeius ꝓhibitio poſterius cadit in ratione.Circa ſeptimū ſcꝫ de modo tradendi p̄cepta decalogi. ſciendū ꝙ in p̄ceptis diuine legͣmaxima ſapientia continet̉. vnde dicit̉ deut̉..iiii. hec eſt ueſtra ſapientia & ītellectus coraꝫpopulis. ſapientis aūt eſt oīa debito modo &ordine diſponere. Et ideo manifeſtum eſſe debet ꝙ p̄cepta legis cōuenienti mō tradita ſuntquedā ponunt̉ affirmatiua p̄cepta. & quedaꝫnegatiua. quia ſemꝑ ad affirmatōem ſequiturnegatio oppoſiti. non aūt ſemꝑ ad negationēunius oppoſiti ſequit̉ affirmatio alterius. Sequit̉ em̄ ſi eſt album non ē nigrū. non tn̄ ſeqͥtur ſi non eſt nigrū ergo ē albū. quia ad plura ſe extendit negatio qꝫ affirmatio. & indeeſt etiā ꝙ non eſſe faciendū iniuriā quod ꝑtinet ad p̄cepta negatiua ad pl̓res ꝑſonas ſe extēdit ẜm primū dictamē ratōis qͣꝫ eſſe debitū

ut alicui obſequiū uel beneficiū īpendat̉. ineſtaūt primo dictamē ratōis ꝙ homo debitor eſtbeneficii. uel exhibendi obſequii. uel a quibusbeneficia accepit ſi nundū recōpenſauit. Duoaūt ſunt quoꝝ beneficiū ſufficienter nullꝰ recōpenſare poteſt. ſcꝫdeus & pater. ut dicitur ī.viii. ethi. Et id̓o ſola duo p̄cepta affirmatiuaponunt̉. unum de honore parētū. aliud de celebratione ſabbati in cōmemoratōi diuini beneficii. Item in quibuſdā ponit̉ ratio p̄ceptoꝝin quibuſdā nō. quia illa p̄cepta que ſunt pure moralia habent manifeſta ratōem. unde n̄oportuit ꝙ in eis aliqua rō adderet̉. ſed qͥbuſdam p̄ceptis addit̉ cerimoniale uel determinatiuū p̄cepti moralis coīs. ſicut in primo p̄ceptonon facies ſculptile. & in tertio precepto determinat̉ dies ſabbati. & ideo utrobiqꝫ oportuitratōem aſſignari. Item quare non ponunturꝓmiſſiones in omībus p̄ceptis ſicut in primo& in quarto. Reſpōſio. quia hoīes ut plurimūactus ſuos ad aliquā utilitatē ordinant. & iōī illis p̄ceptis neceſſe fuit ꝓmiſſionē premii apponere. ex quibꝰ uidebat̉ nulla utilitas ſequiuel aliqua utilitas impediri. quia uero pareteſſunt iam in recedendo ab eis non expectaturutilitas. & ideo p̄cepto de honore parentū additur ꝓmiſſio. ſimiliter etiā & p̄cepto de ꝓhibitōne ydolatrie. & ꝑ hoc uidebat̉ impediri apparens utilitas. quā hoīes credūt ſe poſſe cōſequi ꝑ pactum cum demonibus initum. Itemquare nō in omnibus ponitur cōminatio pene. ſicut in primo & ſecūdo. Reſponſio. quiapene precipue ſunt neceſſarie cōtra illos q̄ ſūtꝓni ad malū. ut dicit̉ in. x. ethi. & ideo illis ſolis p̄ceptis legis addit̉ cōminatio penarū ī quibus erat pronitas ad malum. Erant aūt hoīesproni ad ydolatriā ꝓpter generalem cōſuetudinem gentiū. & ſimilit̓ etiā ſunt hoīes proniad periuriū ꝓpter frequētiā iuramēti. & ideoprimis duobus p̄ceptis adiungit̉ cōminatio.Item quare in ſolo tertō p̄cepto fit mentio dememoria. cum dicit̉. memēto ut diem ſabbatiſanctifices. cum oīa dei p̄cepta ſint memorit̓retinenda. ẜm illud ꝓuer. iii. deſcribe ea in tabulis cordis tui. & ecc. iii. que p̄cepit tibi deuscogita illa ſemꝑ. Reſpō. quia p̄ceptum de ſabbato ponit̉ ut cōmemoratiuū beneficii p̄teritiEt ideo ſpecialiter ī eo fit mentio de memoriauel qꝛ p̄ceptū de ſabbato habet determinatōeꝫadiunctam q̄ non eſt de lege nature. & ideohoc preceptū ſpāli ammonitōe indiguit.Circa octauū ſcꝫ utrum precepta decalogiſint diſpenſabilia. ſciendū ꝙ in p̄ceptis debetfieri diſpenſatio qn̄ occurrit aliquis ꝑticulariscaſus. in quo ſi uerbum legit̉ obſeruetur contrariat̉ intentioni legiſlatoris. intentio aūt legiſlatoris cuiuſlibet ordinat̉ pͥmo et prīcipaliter ad bonū cōmune. ſecundo aūt ad ordineꝫiuſtitie et uirtutis ẜm quā bonum cōmune cōſeruat̉. & ad ipſum ꝑuenit̉. ſi qua ergo p̄ceptadent̉ que cōtineāt ip̄am cōſeruatōꝫ boni coīsuel ipſum ordinē iuſtitie et uirtutis. huiuſmōi