De CauſaPARS .I.Effectiua Ire. DIS. XXXII.

Nam ſicut odiens appetit nialum ei quē odieita iratus ei cōtra quē iraſcit̉. ſed nō eadē ratione. ſed odiēs appetit malū īimici īqͣntum eſtmalū. Iratus autē appetit malū eius cōtra quēiraſcit̉. nō inqͣtū eſt malū. ſed īquātum habetquādam rationē boni .ſ. ꝓut eſtimat illud eſſe iuſtū īquātn̄ eſt uīdicatiuū. Vn̄ ſupͣ dictūeſt ꝙ odiū eſt ꝑ applicationē mali ad malum.Manifeſtū eſt aūt ꝙ appetere malū ſub ratione iuſti minus habet de ratiōe ma li qͣꝫ uellemalū alicuius ſimpliciter. velle enī malū alicꝰſub ratiōe iuſti poteſt etiā eſſe ſecūdū uirtutēiuſtitie. ſi p̄cepto ratōis obtēperet̉. ſed ira in h̓ſolum deficit ꝙ nō obedit ratōis p̄cepto ī ulciſcendo. vnde manifeſtū eſt ꝙ odiū eſt multodeterius & grauiꝰ qͣꝫ ira. Nec obſtat quod dicitur ꝓuer. xxvii. Ira nō habet miſericordiamnec erūpens furor. ꝓpter qd̓ in deo poſſec iragrauior eſſe qͣꝫ odium quod habet qn̄qꝫ miſericordiā. quia in ira & odio duo poſſunt cōſiderari ſcꝫ ip̄m qd̓ deſiderat̉ & intenſio deſideriiQuantū igit̉ ad id quod deſiderat̉ ira magishabet mīam qͣꝫ odiū. qꝛ em̄ odiū appetit malūalterius ẜm ſe. nulla menſura mali ſatiat̉. Eaem̄ que ſecundū ſe appetunt̉ ſine menſura appetunt̉. vt ph̓s dicit ī primo politice ſicut auarus diuitias. vnde dicit̉ ecc̓. xii. Inimicus ſi inuenerit tempus nō ſatiabit̉ ſanguine. ſed iranon appetit malū niſi ſub ratione iuſti uindicatiui. vnde qn̄ malum illatū excedit mēſurāiuſtitie ſecundū eſtimatōem iraſcentis tūc miſeret̉. vnde ph̓s dicit ī. ii. rhetorice. ꝙ iratus ſifiant multa miſerebit̉. odiēs aūt ꝓ nullo. quācum uero ad intentōem deſiderii. magis excludit mīam qͣꝫ odium. quia motus ire eſt impetuoſior ꝓpter colere īflammatū. vnde ſtatimſubdit̉. Impetū cōcitati ſpiritus ferre quis poterit. ¶ Item differt ira & odiū in hoc ꝙ iratꝰappetit malū alicuius inquantū habet ratōiiuſti uindicatiui. vindicta aūt fit ꝑ illationempene. Eſt aūt de ratōe pene ꝙ ſit cōtraria uolūtati. & ꝙ ſit afflictiua. & ꝙ ꝓ aliqua culpainferat̉. & ideo iratꝰ hoc appetit ut ille cui nōcumentū infert ꝑcipiat & doleat. & ꝙ cognoſcat ꝓpter iniuriā illatā ſibi hoc ꝓuenire. ſedodiens de hoc nihil curat. quia appetit maluꝫalterius īquantū huiuſmōi. Non eſt aūt uerūꝙ id de quo qͥs triſtat̉ ſit peius. In iuſtitia em̄& ī prudentia cum ſint mala. quia tn̄ ſunt uoluntaria. non cōtriſtant eos quibus inſunt. utdicit ph̓s in ſcd̓o rhetorice. ¶ Ad ſeptimū ſcꝫutrū ira ſit ſolū ad illos ad quos ē iuſtitia. dicendum ꝙ ſicut ſupra dictū eſt ira appetit malum inquantū habet ratōem iuſti vindicatiui.& ideo ad eoſdem eſt ira ad quos ē iuſtitia &iniuſtitia. nam inferre uindictā ad iuſtitiā ꝑtinet. ledere aūt aliquē ꝑtinet ad iniuſtitiā. Vn̄tam ex ꝑte cauſe que e leſio illata ab altero qͣꝫetiā ex ꝑte umndicte quā appetit iratus. maīfeſtum eſt ꝙ ad eoſdem ꝑtinet ad quos iuſtitia& iniuſtitia. Quāuis aūt ira ſit cum ratiōe utdictū eſt. tn̄ poteſt eſſe ī brutis animalibus q̄

ratione carent. īquantū naturali inſtinctu ꝑymaginatōem mouent̉ ad aliquid ſimile operibus ratiōis. Sic igit̉ cū in hoīe ſit & ratio &ymaginatio dupliciter ī hoīe poteſt motus ireīſurgere. Vno modo ex ſola ymaginatōe nūtiante leſionē. & ſic inſurgit aliquis motꝰ ireetiā ad res irrationales & in aīatas. ſecunduꝫſimilitudinē ipſius motus qui eſt in aīalibuscōtra quodlibet nociuū. Alio modo ex ratiōenuntiante leſionē. & ſic ut ph̓s dicit in ſecūdorhetorice. nullo modo poteſt ira ad reſ inſenſibiles neqꝫ ad mortuos aptari. tū quia non dolent. quod maxime querūt irati in eis quibusiraſcunt̉. tum etiā quia nō eſt uīdicta ad eoscum eoꝝ nō ſit iniuriā facere. Item nota ꝙ ſic̄eſt quedā iuſtitia uel iniuſtitia hoīs ad ſemetipſum methaphorice loquēdo. ſic ut ph̓s dicitin quinto ethicoꝝ īquantū ſcꝫ ratio regit iraſcibilem & cōcupiſcibilē. ẜm hoc etiā homo dicitur de ſeipſo uindictā facere. & ꝑconſequēsſibiipſi iraſci. ꝓprie aūt & ꝑ ſe n̄ ꝯuenit aliquēſibi iraſci. ¶ Ad octauū ſcꝫ de ſp̄ebus & gradibꝰ ire Re. īfra ubi agit̉ de tertō uitō capitaliDE CAVSA EFFECTIVA IRE.DISTINTIO..XXXII.Einde conſiderandū eſt de cauſa effectiua ire. Et circa hoc querunt̉ qͣttuor. Primo utrū motiuū ire ſemꝑſit aliquod factū ꝯtra illum qui iraſcit̉. Secūdo utrū ſola ꝑuipenſio uel deſpectatio ſit motiuū ire. Tertio de cauſa ire ex parteiraſcētis. Quarto de cauſa ire ex ꝑte eius ꝯtraquē aliquis iraſcitur. ¶ Ad primuꝫ ſcꝫ utrūſemꝑ iraſcit̉ quis ꝓpter aliquod cōtra ſe factūdicendū ꝙ ſicut ſupra dictū eſt. Ira eſt appetitus nocendi alteri ſub ratōe iuſti uindicatiuiVindicta aūt locū non habet niſi ubi p̄ceſſitiniuria. nec iniuria oīs ad uindictā prouocat.ſed illa ſola que ad eū ꝑtinet qui uindictā querit. Sic̄ em̄ naturaliter vnūquodqꝫ appetit ꝓprium bonū. ita etiam naturaliter repellit proprium malū. Iniuria aūt ab aliquo facta nonꝑtinet ad aliquē niſi aliquid fecerit qd̓ aliquomodo ſit cōtra ipſum. vnde ſequit̉ ꝙ motiuūire alicuius ſemꝑ ſit aliquid cōtra ip̄m factū.¶ Ad ſecundū ſcꝫ utrū ſola ꝑuipenſio ul̓ deſpectatio ſit motiuū ad iram. dicendū ꝙ om̄scauſe ire reducunt̉ ad ꝑuipenſionē. Sunt em̄tres ſpecies ꝑuipenſionis. ut dicit̉ in. ii. rheto.ſcꝫ deſpectus. epyrrheaſmus. id ē īpedimentūuoluntatis īplende. & cōtumieliatio. & ad heceria oīa motiua ire reducunt̉. cuiꝰ rō poteſt eēduplex. prima eſt quia ira appetit nocumiētuꝫalterius. inquantū habet rationē iuſti uindicatiui. & ideo in tm̄ querit vindictā inquātūuidet̉ eſſe iuſta. iuſta autē uindicta nō fit niſide eo qd̓ eſt iniuſte factū. & ideo ꝓuocatiuūad iram ſemꝑ eſt aliquid ſub ratione iniuſti.vnde dicit ph̓s in ſecūdo rhetorice. ꝙ ſi hoīesputauerūt eos qui leſerūt eſſe iuſte paſſos nōiraſcunt̉. nō em̄ fit ira ad iuſtū. Cōtingit aūttripliciter nocumētū inferri. ſcꝫ ex ignorantia.