Pars prima. De bonitate vel malitia doloris vel triſtitie. Diſt. xxiii.

innaturali. nam & ip̄a triſtitia fatigatōeꝫ quādam ſeu egretudinē appetitiue virtutiſ importat. ſicut igit̉ quelibet quies corporis remediūaffert contra quālibet fatigatōem ex quacūqꝫcauſa īnaturali ꝓuenientem. ita quelibet delectatio remediū affert ad mitigandū quālibettriſtitiam ex quocūqꝫ ꝓcedat. ¶ Ad ſecundūſcꝫ utrū fletus mitiget triſtitiā ul̓ dolorem. dicendū ꝙ lacrime & gemiitus naturaliter mitigant triſtitiā & hoc duplici ratōe. Primo quidem quia om̄e nociuū interius clauſum magis affligit. qͥa magis multiplicat̉ intentō aīecirca ip̄m. ſed quando ad exteriora diffundit̉tunc intentio anīe ad exteriora quodāmododiſgregat̉. & ſic interior dolor minuit̉. & propter hoc quādo hoīes qui ſunt ī triſtitiis exterius ſuā triſtitiā maīfeſtant uel fletu uel gemitu. uel etiā uerbo mitigat̉ triſtitia. Secundo quia ſemper operario cōueniēs hoī ẜm diſpolitōi ī qͣ ē. eſt ſibi delectabilis. fletus aūt& gemitus ſunt quedā oꝑatōes cōuenientestriſtato ul̓ dolenti. & ideo efficiunt̉ ei delectabiles. cū ergo omnis delectatio aliqualiter mitiget triſtitiā uel dolorem. ut dictū eſt. ſequit̉ꝙ ꝑ fletū & gemitū triſtitia mitiget̉. ¶ Adtertiū ſcꝫ utrū dolor amici cōpatientiſ mitigetdolorē. dicēdū. ꝙ naturaliter amicus cōdolēsin triſtitiis eſt cōſolatiuꝰ. cuius duplicem rarionem tangit ph̓s in. ix. ethi. quarū prima eſtquia cū ad triſtitiaꝫ ꝑtineat aggrauare habetratōem cuiuſdā oneris a quo aliquis aggrauatus alleuiari conat̉. cum ergo aliquis videt deſua triſtitia alios contriſtatos fit ei quaſi quedam ymaginatio qd̓ illud onus alij cum ipſoferant qͣſi conantes ad ip̄m abonere alleuiandū. & ideo leuius fert triſtitie onus. ſicut etiāī portandis oneribus corporalibus contingit.Secūda ratio. & melior eſt. quia ꝑ hoc ꝙ amici conſtriſtant̉ ei ꝑcipit ſe ab eis amari qd̓ eſtdelactabile. ut dictum eſt. vnde cum omīs delectatio mitiget triſtitiā. vt dictū eſt. ſequit̉.ꝙ amicus cōdolens triſtitiā mitiget. ¶ Ad qͣitum ſcꝫ utrū cōtemplatō ueritatis mitiget dolorem. dicendū. ꝙ ſicut ſupra dictū eſt in contēplatione veritatis maxima delectatio conſiſtit. omnis autē delectatio dolorem mitigat.ut dictū eſt. & ideo contemplatio ueritatis mitigat triſtitiā uel dolorē. & tantomagis quanto magis aliquis ꝑfectius eſt amator ſapiētie.& ideo hoīes ex cōtēplatione diuina et futurebeatitudinis intribulatōibus gaudēt. ſecundūillud. Iac̄. i. Omne gaudiū exiſtimate fratrescū ī temptatōes uarias incideritis. et qd̓ ē anplius etiā īter corporis cruciatus hmōi gaudiūinuenit̉. ſicut tyburtius martyr cum nudatisplantis ſuꝑ ardētes prunas incederet dixit. videt̉ mihi ꝙ ſuꝑ roſeos flores incedam in noīeiheſu criſti. ¶ Ad quintū ſcꝫ utrū ſomnus uelbalneū mitiget dolorē. dicendū ꝙ ſicut dictuꝫeſt triſtitia ſecundū ſuam ſpeciem repugnatuitali motioni corporis. & ideo illa que reformant naturā corꝑalem indebitū ſtatū uitalis

motionis repugnāt triſtitie. & ip̄am mitigātꝑ hoc etiam ꝙ huiuſmodi remediis reduciturnaturā ad debitū ſtatuꝫ cauſat̉ ex hiis delectatio. hoc em̄ eſt qd̓ delectatōi facit. vnde cumomnis delectatō triſtitiā mitiget ꝑ huiuſmōiremedia corporalia triſtitia mitigatur.DFBONITATE VEL MALITIA DOLORIS VELTRISTITIE.DISTINTIO. .XXIII.Finde conſiderandū eſt de bonitate vl̓ malitia. doloris ul̓ triſtitie. Etcirca hoc querunt̉ ſex. Primo utrūomnis triſtitia ſit malum. Secūdovtrū poſſit eſſe bonū honeſtū. Tertio utrumpoſſit eſſe bonū utile. Quarto utrū dolor corporis ſit ſummū malū. Quinto qualiter om̄shoīes ſe debeant habere circa paſſionem doloris. Sexto qualiter omnes hoīes ſe habere debeant circa triſtitie paſſionem. ¶ Ad primumſcꝫ utrū omnis triſtitia ſit malum. dicendū ꝙaliquid poteſt dici bonū ul̓ malum dupliciter.vno modo ſimpliciter ſicut dictū eſt & ſecundū ſe. & ſic omnis triſtitia eſt quoddā maluꝫhoc em̄ ip̄m qd̓ eſt appetitū homīs anxiari demalo p̄ſenti ratōi mali habet. Impedit̉ em̄ ꝑhoc quies appetitus in bono. Alio modo dicit̉aliquid bonū uel malū ex ſuppoſitōe alterius.ſicut verecundia dicit̉ eſſe bonum ex ſuppoſitiōe alicuius turpis cōmiſſi. ut dicit̉ ī. iiii. eth̓.ſic igit̉ ſuppoſito aliquo cōtriſtabili. uel doloroſo ad bonitatē ꝑtinet ꝙ aliquis de malo preſenti triſtet̉ uel doleat. ꝙ em̄ non cōſtriſtaret̉uel non doleret nō poſſet eſſe. niſi quia uel n̄ſentiret. vel quia non reputaret ſibi repugnāſ& utrūqꝫ iſtoꝝ eſt malum manifeſte. & ideoad boītatem ꝑtinet ut ſuppoſita preſentia mali ſequat̉ triſtitia ul̓ dolor. & hoc ē qd̓ Augꝰ.dicit. viii. ſuꝑgen̄. ad literā. adhuce bonū qd̓dolet amiſſum bonū. nam niſi aliquod bonūremanſiſſet in natura. nullius boni amiſſi dolor eſſet in pena. ſed qͥa ſermones morales ſūtin ſingularibus quoꝝ ſunt oppoſitōnes illudquod ſuppoſitōe bonū eſt debet bonū iudicari. ſicut qd̓ eſt ex ſuppoſitōe voluntariū. uolūtarium iudicat̉. vt dicit̉ ī. iii. ethi. & ſupra habitum eſt. ¶ Ad ſecundū ſcꝫ utrū triſtitia poſſit habere ratōem boni honeſti. dicendū ꝙ ſecundū illam ratōem qua triſtitia eſt bonū pot̄eſſe bonū honeſtū. Dictū ē em̄ quod triſtitiaeſt bonū. ſecūdū cognitōem & recuſatōi mali. que quidem duo ī dolore corporali atteſtantur bonitati nature ex qua ꝓuenit ꝙ ſenſusſentit. & naturā refugit leſiuū qd̓ cāt dolorēIn interiori uero triſtitia cognitio mali. quandoqꝫ quidem ē per rectū iudicium ratōnis. &recuſatio mali eſt ꝑ uoluntatē bene diſpoſitaꝫdeteſtantē malū. om̄e aūt bonū honeſtum exhiis duobus ꝓcedit ſcꝫ ex rectitudine rationiset uolūtatis. vnde manifeſtū eſt ꝙ triſtitia poteſt habere ratōem boni honeſti. ¶ Ad tertiūſcꝫ utrū triſtitia poſſit eſſe bonū vtile. dicēdūꝙ ex malo preſenti inſurgit duplex appetitusmotus. Vnus quidē quo appetitus cōtrariat̉