Pars prima. De Cauſis doloris.De effectibus doloris. Diſt. xxi.

DE CAVSIS DOLORIS.DIS. XX.Finde conſiderandū eſt de cauſisdoloris. & circa hoc querunt̉ quatuIor. Primo utrū bonum amiſſum ſitcauſa doloris uel magis malum cōiunctum. Secundo utrum concupiſcentia ſitcauſa doloris. Tertio utrum appetitus unitatis ſit cauſa doloris. Quarto utrū poteſtas cuinon poteſt reſiſti ſit cauſa doloris. ¶ Ad primum ſcꝫ utrū bonum amiſſum magis ſit cauſa doloris qͣm malū cōiunctū. dicendum ꝙ ſihoc modo ſe haberēt priuatiōes in apprehenſione aīe. ſicut ſe habent in ip̄is rebus iſta queſtio nullius momēti eſſe videret̉. malum em̄eſt priuatio boni. priuatio aūt ī reruꝫ naturanihil aliud ē qͣꝫ carentia oppoſiti habitus. ſecundum hoc ergo idem eſſet triſtari de bonoamiſſo & de malo habito. ſed triſtitia eſt motus appetitus app̄henſionē ſequentis. In app̄henſione aūt ip̄a priuatio habet rationē cuiuſdam entis. vnde dicit̉ ens ratōis. & ſic maluꝫcum ſit priuatio ſe habet ꝑ modū contrarii. etideo quantū ad motū appetitiuū differt utrūreſpiciat principalius malū cōiunctū uel bonum amilſum. et quia motus appetitus aīaliſhoc modo ſe habet ī oꝑatiōibus aīe. ſicut motus naturalis in rebus naturalibus. ex cōſideratione naturaliū motuū unitas accipi poteſtSi em̄ accipiamus ī motibus naturalibus acceſſum & receſſum. acceſſus ꝑ ſe reſpicit id qd̓eſt cōueniens nature. receſſus aūt ꝑ ſe reſpicitid quod eſt contrariū. ſicut graue ꝑ ſe recedita loco ſuꝑiori. Accedit aūt naturaliter ad locūinferiorem. ſed ſi accipiamus cauſam utriuſqꝫmotus ſcꝫ grauitatē. ipſa grauitas ꝑ prius īclinat ad locum deorſum qͣꝫ retrahat a loco ſurſum a quo recedit vt deorſum tendat. ſic igit̉cum triſtitia ī motibus appetitiuis ſe habeat ꝑmodum fuge uel receſſus. delectatio aūt permodum ꝓſequutōis uel acceſſus. ſicut delectatio ꝑ prius reſpicit bonum adeptuꝫ qͣſi ꝓpriūobiectum. ita triſtitia reſpicit malū cōiunctū.ſed cauſa delectatōis & triſtitie ſcꝫ amor ꝑ prius reſpicit bonū qͣꝫ malū. Sic ergo eo modoquo opiectū eſt cauſa paſſionis. magis ꝓprieeſt cauſa triſtitie & doloris malū coniūctumqͣꝫ bonū amiſſum. ¶ Ad ſecundū ſcꝫ utrū cōcupiſcentia ſit cauſa doloris. dicendū ꝙ triſtitia eſt quidā motus appetitus animalis. motꝰaūt appetitus ſicut dictū ē habet ſimilitudinēappetitus natural̓. cuius duplex cauſa aſſignari poteſt. vna ꝑ modū finis. alia ſicut unde ēprincipiū motus ſicut decſēſioīs corporis grauis. cauſa ſicut finis eſt locus deorſum. principium aūt motus eſt inclinatio naturalis queeſt ex grauitate. cauſa aūt motus appetitiui ꝑmodū finis eſt eius obiectū. & ſicut ſupra dictum eſt ꝙ cauſa doloris ſeu triſtitie ē maluꝫconiunctū. cauſa aūt ſicut unde eſt principiūtalis motus eſt interior inclinatō appetitus qͥquidem ꝑ prius inclinat̉ ad bonum & exconſequēti ad repudiandū malum contrariū. &

ideo hmōi motus appetitiui primū principiūeſt amor. qui eſt prima inclinacō appetitus adbonū eōſequēdū. Secūdū aūt prīcipiū eſt odiūquod eſt inclinatio prima appetitꝰ ad malumfugiēdū. ſed quia cōcupiſcentia uel cupiditaseſt primus effectus amoris quo maxime delectatur. Ideo frequēter augꝰ. cupiditatē uel cōcupiſcētiā pro amore ponit. et hoc modo cōcupiſcentiā dicit eſſe uniuerſalē cauſam doloris.Sed ipſa cōcupiſcentia ſecūdū propriā rationēcōſiderata eſt quidē īterdū cauſa doloris. Omne em̄ qd̓ īpedit motū ne ꝑueniat ad terminūeſt contrariū motui id aūt qd̓ eſt cōtrariū mōtui appetitus eſt cōtriſtans. & ſic ꝑ cōſequenscōcupiſcentia fit cauſa triſtitie inquantū de retardatōe boni concupiti uel totali ablatōe triſtamur. vniu̓ſal̓ aūt cauſa doloris eſſe nō pot̄quia magis dolemus de ſubtractatione bonorum p̄ſentiū ī quibus iam delectamur qͣm futuroꝝ q̄ concupiſcimus. ¶ Ad tertiū ſcꝫ utrūappetitus unitatis ſit cauſa doloris. dicēdumꝙ eo modo quo cōcupiſcentia ul̓ cupiditas boni eſt cauſa doloris etiam appetitus vnitatisuel amor cauſa doloris eſt ponendus. bonumem̄ vniuſcuiuſqꝫ rei in quadā unitate cōſiſtitꝓut ſcꝫ vnaqueqꝫ res habet in ſe unita illa exquibus cōſiſtit eius ꝑfectio. vnde et platonicipoſuerūt unū eſſe primū ſicut & bonum. un̄naturaliter unūquodqꝫ appetit unitatē ſicut& bonitatē. & ꝓpter hoc ſicut amor uel appetitꝰ boni ē cauſa doloris. ita & amor ul̓ appetitus vnitatis. ¶ Ad quartū ſcꝫ utrum poteſtasmaior cni non poteſt reſiſti ſit cauſa doloris.dicendū ꝙ ſicut dictum eſt. malū coniunctūeſt cauſa doloris ul̓ triſtitie per modū obiecti.Id ergo qd̓ eſt cauſa cōiunctionis debet ponicauſa doloris uel triſtitie. Manifeſtū eſt autēhoc eſſe contra inclinatōin appetitus ut malūp̄ſentialiter inhereat. qd̓ aūt eſt cōtra inclinationem alicuius nunqͣꝫ aduenit ei niſi ꝑ actōeꝫalicuius fortioris. & ideo poteſtas maior eſſeponitur cauſa doloris ab augꝰ. Sed ſciendū ēꝙ ſi poteſtas fortior in tantū īualeſcat ꝙ mutet contrariā inclinatōin in īclinationē ꝓpriāiam nō erit aliqua repugnātia uel uiolētia. ſic̄quādo agens fortius corrūpendo corpus graue aufert ei inclimatōem qua tendit deorſum& tunc ferri ſurſum nō ē uiolentū ſed naturale. ſic igit̉ ſi aliqua poteſtas maior intantū inualeſcat ꝙ auferat inclinatōem uolūtatis. uelappetitus ſenſitiui ex ea non ſequit̉ dolor ueltriſtitia. ſed tūc ſolum ſequit̉ quādo remanetinclinatio appetitus in contrariū. & inde ē ꝙAugu. dicit ꝙ uoluntas reſiſtēs poteſtati fortiori cauſat dolorē. ſi em̄ non reſiſteret ſed cederet ꝯſentiēdo nō ſeq̄ret̉ dolor ſed delectatioDE EFFECTIBVS DOLORIB VEL TRISTITIE.DISTINTIO. .XXI.Einde conſiderandū eſt de effectibus doloris uel triſtitie. et circa hocquerunt̉ quattuor. Primo utrū dolor auferat facultatem addiſcēdi.