Eſt autem cōſiderandū ꝙ quedam ſpecificantur ſecūdū formas abſolutas ſic̄ ſubſtantie etqualitates. quedā uero ſpecificant̉ ꝑ comꝑationem ad aliquid extra. ſicut paſſiones & motus recipiūt ſpeciē ex termīs ſiue ex obiectis.In hiis ergo quoꝝ ſpecies cōſiderant̉ ſecundūformas abſolutas ꝯtingit quidem ſpecies quecontinent̉ ſub contrariis generibus non eſſecontrarias ẜm ratōi ſpeciei. non tn̄ contīgitꝙ habeant aliqͣm affinitatē uel cōueniētiā adinuicem. In tēperantia enim & iuſtitia q̄ fiūtin contrariis generibus uirtute ſcꝫ & vitio nōcōtrariāt̉ ad īuicem ẜm rationē ꝓprie ſpecieinec tamē habent aliquā affinitate uel cōſequētiam adinuicem. ſed ī illis quoꝝ ſpecies ſumūtur ẜm habitudinē ad aliquid extrinſecum cōtingit ꝙ ſpecies ꝯtrarioꝝ geneꝝ n̄ ſolū n̄ ſūtcontrarie adinuicem. ſꝫ etiam habent quandāꝯuenientiā et affinitatē ad inuicem. eo ꝙ eodēmodo ſe habere ad contraria cōtrarietate inducit. ſicut accedere ad albū et accedere ad nigrūhabent ratōem cōtrarietatis. ſꝫ cōtrario modoſe habere ad contraria habet ratōem ſimilitudinis. ſicut recedere ab albo & accedere ad nigrum. & hoc maxime apparet in cōtradictiōeque eſt princicipiū oppoſitōis. nam ī affirmatione & negatione eiuſdē cōſiſtit oppoſitio.ſicut albū & nō album. In affirmatōe autemvnius oppoſitoꝝ & negatōe alterius attēdit̉cōuenientia & ſimilitudo. ut ſi dieam nigruꝫ& non album. triſtitia aūt & delectatio cumſint paſſiōes ſpecificant̉ ex obiectis. etquidēſecundū genus ſuū contrarietatē habent. nāunum ꝑtinet ad ꝓſequutōin. aliud uero ad fugam que ſe habent ī appetitū. ſicut affirmatō& negatio ī ratōe. vt dicit̉ ī ſexto ethi. & ideotriſtitia & delectatio que ſunt de eodē habētoppoſitōem adinuicem ſecūdū ſpeciē. triſtitiauero & delectatō de diuerſis. ſiquidem illa diuerſa nō ſint oppoſita ſed diſperata nō ſuntoppoſite adinuicem ſecundū ratōem ſpeciei.ſed ſunt etiā diſperate. ſicut triſtari de morteamici & delectari in contēplatōne. ſi uero illadiuerſa ſint cōtraria. tūc triſtitia & delectationō ſolum n̄ habent cōtrarietatē ſecundū rationem ſpeciei. ſed etiā habēt cōuenientiā & afffinitateꝫ. ſicut gaudere de bono & triſtari demalo ¶ Ad quintū ſcꝫ utrū delectatōi cōtēplationis ſit aliqua triſtitia cōtraria. dicenduꝫ ꝙdelectatio cōtēplatōis poteſt intelligi duplicit̓vno modo ita ꝙ cōtemplatio ſit delectatiōiscauſa & non obiectū. & tūc delectatio nō eſtde ipſa cōtēplatione. ſed de re contēplata. contingit aūt contēplari aliqͥd nociuū contriſtāsſicut & aliquid cōueniens & delectans. vndeſi ſic delectatio cōtemplationis accipiatur. nihil ꝓhibet delectatōi contēplatōis eſſe triſtitiācontrariā. Alio modo poteſt dici delectatio cōtemplatōis. quia cōtemplatio eſt eius obiectū& cauſa. puta cum aliquis delectat̉ de hoc ip̄oqd̓ contemplat̉. & ſic ut dicit Greg̓. nicenusei delectatōi que eſt ſecūdū contēplatōem nō
opponit̉ aliqua triſtitia. & hoc idem ph̓s dicitin primo thopicoꝝ & ī. x. ethi. ſed hoc eſt ītelligendū ꝑ ſe loquendo. cuius ratio eſt. qꝛ triſtitia ꝑ ſe cōtrariat̉ delectatōi que eſt de cōtrario obiecto. ſicut delectatōi q̄ eſt in calore contrariat̉ triſtitia que eſt de frigore. obiecto aūtcontēplatōis nihil eſt cōtrariū. cōtrariorū em̄ratōes ẜm ꝙ ſunt app̄henſe n̄ ſūt ꝯtrarie. ſedvnū cōtrariū ē ratio cognoſcendi aliud. vndedelectatōi q̄ eſt in contēplādo non poteſt perſe loquendo eſſe aliqua triſtitia cōtraria. ſꝫ necetiā habet triſtitiā annexā. ſicut corꝑales delectationes q̄ ſunt ut medicine quedā cōtra aliquas moleſtas. ſicut cū aliquis delectat̉ in potu ex hoc ꝙ anxiat̉ ſiti. qn̄ aūt iam tota ſitisē repulſa ceſſat delectatio potus. delectatio em̄contēplatōis non cauſat̉ ex hoc ꝙ excludaturaliqua moleſtia. ſed ex hoc ꝙ eſt ſecundum ſeip̄am delectabilis. n̄ em̄ ē generatio ſed oꝑatioquedam ꝑfecta ut dictū eſt. ꝑ accidens aūt admiſcet̉ triſtitia delectatōi apprehēſiōis. & hocdupliciter. vno modo ex ꝑte organi. alio mōex impedimēto app̄henſionis. ex ꝑte aūt organi admiſcet̉ triſtitia uel dolor apprehēſioni directe quidē in uiribus apprehenſiuis ſenſitiueꝑtis. que habēt organū corꝑale uel ex ſenſibili. qd̓ eſt contrariū debite cōplexioni organi.ſicut guſtus rei amare & olfactꝰ rei fetide. ul̓ex cōtinuitate ſenſibilis ꝯueniētis qd̓ ꝑ aſſiduitatem facit ſuꝑexcreſcentiā naturalis habitꝰ.& ſic reddit̉ app̄henſio ſenſibilis. q̄ prius eratdelectabilis tedioſa. ſed hec duo directe in contēplatōe mentis locum nō habent. quia mensnō habet organū corꝑale. vn̄ dicit̉. Sap̄. viij.ꝙ non habet contēplatio mentis nec amaritūdinem nec tediū. ſed quia mens humana u̓tit̉in cōtēplando uiribus app̄henſiuis ſenſitiuisin quarū actibus accidit laſſitudo. ideo indirecte admiſcent̉ aliqua afflictio uel dolor cōtēplatōi. ſed neutro modo triſtitia contēplatiōiꝑ accidens adiuncta contrariat̉ delectationieius. nam triſtitia que eſt de īpedimēto ꝯtemplationis non cōtrariat̉ delectationi cōtēplationis. ſed magis habet affinitatem & conuenientiā cū ip̄a ut ex dictis patet. triſtitia uerouel afflictio q̄ eſt delaſſitudine corꝑali. nō adidem genus refert̉. unde penitꝰ ē diſperata. &ſic maīfeſtū eſt ꝙ delectationi q̄ eſt de ipſa cōtēplatione nulla triſtitia contrariat̉ nec adiūgit̉ ei aliqua triſtitia niſi ꝑ accidens. ¶ Ad ſextum ſcꝫ utrū magis ſit fugienda triſtitia qͣꝫdelectatio appetenda. dicendum ꝙ ꝑ ſe loquēdo appetitus delectatōnis eſt fortior qͣm fuga triſtitie. cuiꝰ ratio eſt. quia delectatōis caula eſt bonū cōueniēs. cauſa aūt doloris ſeu triſtitie ē aliquod malum repugnās. ꝯtingit aūteſſe aliquod bonū cōueniēs abſqꝫ omni diſſonantia. non aūt poteſt eſſe aliquod malū abſqꝫ omni conueniētia repugnās. vnde delectatio poteſt eſſe integra & ꝑfecta. triſtitia auteꝫſemꝑ ē ſecundū ꝑtem. vnde naturaliter maioreſt apperitꝰ delectatōis qͣm fuga triſtitie. alia