triſtitia.Diſt. xix.Pars prima.De Dolore et

& omnis ſaporis ſuauitatē. ¶ Item in puritatecordis & bonoꝝ operatōne. ecc̓i. xxx. Non eſtcenſus ſuꝑ cēſum ſalutis corporis. & non eſtoblectamentū ſuꝑ cordis gaudium. ¶ Item ēdelectatō glorioſa. pͣs. Iuſti epulent̉ et exultētin ꝯſpectu dei & delectent̉ in letitia. Idem adimplebis me letitia cum uultu tuo delectationes in dextera tua uſqꝫ ī finem. Hiis uiſis patet quomodo unuſquiſqꝫ debeat ſe habere circa delectatōes. quia delectatō naturalis ē moderanda ne videlicꝫ excedat ꝓprios limites excedendo. delectatio beſtialis & uicioſa eſt omnino fugienda. tn̄ quanto aliquis magis debet eſſe ſapiens & modeſtus. & magiſ elongari a uita beſtiali. tanto amplius debet abhorrere tales delectatōes. delectatio ſpūal̓ ē degūſtāda. delectatō glorioſa totis p̄cordiis appetēda.DE DOLORE ET TRISTITIA. DIS. XIX.Einde cōſiderandum eſt de dolore& triſtitia. & circa hoc primo conſiderandū ē de dolore ſecundū ſe. Secundo de cauſis eiꝰ. Tertio de effectibus eius. Quarto de remediis eius. Quītode bonitate uel malitia eius. ¶ Circa primumcōſideranda ſunt octo. Primo utrū dolor ſitpaſſio aīe. Secūdo utꝝ ſit idē qd̓ triſtitia. Tertio utrū triſtitia uel dolor ſit cōtraria delectationi. Quarto utrū oīs triſtitia cōtrariet̉ delectationi. Quinto utrū delectatōi cōtemplatōnis ſit aliqua triſtitia cōtraria. Sexto utrū magis ſit fugiēda triſtitia qͣm delectatio appetēcia. Septimo utrū dolor exterior ſit maior qͣmdolor interior. Octauo de diuerſis ſpeciebꝰ doloris ſeu triſticie. ¶ Ad primū ſcꝫ utꝝ dolor ſitpaſſio anime. dicendū ꝙ ſicut ad delectatōeꝫduo requirūtur ſcꝫ cōiunctio boni & ꝑceptiohuius cōiunctōis. ita etiam ad dolorē duo requirunt̉ ſcꝫ ꝯiunctio alicuiꝰ mali qd̓ ea ratōeeſt malū. quia priuat aliquod bonū & ꝑceptiohuius cōiunctōis. quidqͥd aūt coniungit̉ ſi n̄habeat reſpectu eius cui cōiungit̉ ratōin boniuel mali. ni0n poteſt cauſare delectatōem ueldolorē. Ex quo patet ꝙ aliqͥd ſub ratōne boniuel mali eſt obiectū delectatōis et doloris. bonum aūt & malū īquātum huiuſmōi ſunt obiecta appetitus. vnde patet ꝙ delectatō & doIor ad appetitū ꝑtinent. Omnis aūt motus appetitiuus ſe inclinatio cōſequēs apprehēſionēꝑtinet ad appetitū intellectiuū uel ſenſitiuumNam īclinatio appetitus natural̓ non cōſequitur apprehenſione ipſius appetentis. ſed alterius. Cum igit̉ delectatio et dolor p̄ſupponātin eodem ſubiecto ſenſum ul̓ app̄henſionemaliā. manifeſtū eſt ꝙ dolor ſicut & delectatioeſt in appetitu intellectiuo uel ſenſitiuo. Omnis aūt motus appetitus ſenſitiui dicit̉ paſſio& p̄cipue illi qui indefectū ſonant. vnde dolor ſecundū qd̓ eſt in appetitu ſenſitiuo ꝓpriiſſime dicit̉ paſſio aīe. ſicut moleſtie corꝑalesꝓprie paſſiones corꝑis dicunt̉. vnde & Augꝰ.xiiii. de ciuitate dei. dolorem ſpecialiter egritudinem nominat. Sciendū aūt ꝙ dolor dicitur

eſſe corporis quia cauſa doloris eſt in corporeputa cum patimur aliquod nociuū corpori. ſꝫmotus doloris ſemꝑ eſt in anima. nam corpꝰnon poteſt dolere niſi dolente aīa. ut auguſt.dicit. ¶ Ad ẜm .ſ. utrum triſtitia ſit idē quoddolor. dicēdū ꝙ triſtitia & dolor ex duplici apprehenſione cauſari poſſunt ſcꝫ ex app̄henſione exterioris ſenſus. & ex app̄henſione interiori ſiue intellectus ſiue ymaginatōis. iterioraūt apprehēſio ad plura ſe extedit qͣm exterioreo ꝙ quecūqꝫ cadunt ſub exteriori app̄henſione cadūt ſub interiori. ſed nō econuerſo. Sola igit̉ illa delectatio q̄ ex interiori apprehenſione cauſat̉. gaudiū nominat̉. & ſimiliter ſolꝰille dolor qui ex apprehenſione īteriori cauſat̉nominat̉ triſtitia. & ſicut illa delectatatō queexteriori apprehenſione cauſatur. delectatioquidem nominat̉. non aūt gaudiū. Ita ille dolor qui exteriori app̄henſione cauſat̉ nominatur quidē dolor. non aūt triſtitia. Sic igit̉ triſtitia eſt quedam ſpecies doloris ſicut gaudiūdelectatōis. Et nota ꝙ quia ſenſus exterior n̄ꝑcipit niſi preſens. vis aūt cognitiua interiorpoteſt ꝑcipere p̄ſens p̄teritū & futurū. & ideotriſtitia poteſt eſſe de p̄ſenti. p̄terito. & futuroDolor aūt corꝑalis qui ſequit̉ app̄henſionemſenſus exterioris non poteſt eſſe niſi de p̄ſenti. Item ſenſibilia tactus ſunt doloroſa. nō ſolum inquātū ſunt īproportionata uirtuti app̄henſiue. ſed etiā inquantū ꝯtrariant̉ nature.alioꝝ vero ſenſuū ſenſibilia poſſunt quidemeſſe īproportionata uirtuti app̄henſiue. nō tn̄contrariant̉ nature niſi ī ordine ad ſenſibiliatactus. vnde ſolus homo qui ē anīal ꝑfectumin cognitione delectat̉ īſenſibilibus alioꝝ ſenſuū ſecundū ſeipſa. Alia uero animalia nō delectant̉ in eis niſi ſecūdū qd̓ referunt̉ ad ſenſibilia tactꝰ. ut dicit̉. in. iii. ethi. Et ideo de ſenſibilibus alioꝝ ſenſuū nō dicit̉ eſſe dolor ſecūdum ꝙ contrariant̉ delectatōi naturali. ſꝫ magis triſtitia q̄ contrariat̉ gaudio animali. ſicigit̉ ſi dolor accipiat̉ ꝓ corꝑali dolore qd̓ u̓ſitatiꝰ eſt dolor ex oppoſito diuidit̉ ꝯtra triſtitiāſecundū diſtinctōem app̄henſionis interioris& exterioris. licet quantū ad obiecta delectatio ad plura ſe extendat qͣm dolor corꝑalis. ſiuero dolor accipiat̉ cōmuniter. ſic dolor eſt genus triſtitie. ut dictū eſt. ¶ Ad tertiū ſcꝫ utrūdolor contrariet̉ delectationi. dicendū ꝙ ſicutph̓s dicit in. x. ethi. cōtrarietas eſt differentiaſecundū formā. forma aūt ſeu ſpecies paſſionis & motus ſumit̉ ex obiecto uel termīo. un̄cum obiecta delectationis & triſtitie ſeu doloris ſint cōtraria ſcꝫ bonū preſens & malump̄ſens ſequit̉ ꝙ dolor & delectatio ſint cōtraria. ¶ Ad quartū ſcꝫ utrū omnis triſtitia ꝯtrarietur omni delectatōi. dicendū ꝙ ſicut dicit̉in. x. meth̓. cōtrarietas eſt differētia ſecūdumformam. forma aūt eſt et ſpecialis & generalis. vnde cōtīgit eſſe aliqua cōtraria ſecunduꝫformam generis. ſicut uirtus & uitiū. & ſecūdum formā ſpeciei. ſicut iuſtitia & iniuſtitia.