Druckschrift 
Speculum morale
Einzelbild herunterladen
 

Pars prima.De paſſionibꝰingenerali. Diſtinctio octaua.

enter in appetitu ſenſitiuo eſt ſignū intēcioīsVolūtatis. & ſic indicat bonitatē moralē maiorem. alio modo modū electōis. qn̄ ſcꝫ homoex iudicio ratōis eligit affici aliqͣ paſſione vtꝓmptius oꝑetur cooꝑante appetitu ſenſitiuo& ſic paſſio aīe addit ad bonitatē actionis.Ad quartū ſcꝫ vtrū aliqua paſſio aīe ſit ſecundum ſe bona vel mala ex ſua ſpecie. dicenduꝫ ſpecies actus vel paſſionis dupliciter poteſtconſiderari. vno modo ſecūdum eſt ī gene̓nat̉e & ſic bonum ul̓ malū morale ꝑtinetad ſpeciē actus vel paſſionis. alio modo ſecundum ꝑtinēt ad genꝰ moris. ꝓut ſcꝫ ꝑticipātaliquid de voluntario & de iudicio ratioīs &hoc modo bonū & malum morale poſſunt ꝑtinere ad ſpeciē paſſionis ſecundū accipit̉ vtobiectū paſſionis aliqͥd de ſe ꝯueniēs ratōi ul̓diſſonū a ratōe. Sicut patet de verecūdia queeſt timor turpis & de inuidia eſt triſticia debono alterius. ſic em̄ pertinent ad ſpeciem exterioris actus.DISTINICTIO OCTAVA.Finde conſiderandū eſt de ordinepaſſionū adinuicem. Et circa hec vi.denda ſunt quattuor. Primo de ordine paſſionū iraſcibilis ad paſſiones ꝯcupiſcibilis. Secūdo de ordine paſſionuꝫꝯcupiſcibilis ad īuicem. Tercio de ordine paſſionum iraſcibilis adinuicē. Quarto de quattuor principalibus paſſionibꝰ. Ad primū dicendū qd̓ paſſiones ꝯcupiſcibil ad plura ſe habent qͣm paſſiones iraſcibilis. in paſſionibꝰcupiſcibilis inuenit̉ aliqͥd ꝑtinens ad motū ſic̄deſideriū & aliqͥd ꝑtinens ad qͥetem. ſic̄ gaudium & triſticia. ſed in paſſioībus iraſcibilisnon inuenit̉ aliqͥd ꝑtinēs ad qͥetem ſꝫ ſolumtinens ad motū. cuiꝰ ratio eſt qꝛ id in quo iaquieſcit̉ habet ratōeꝫ difficilis ſeu arduieſt obiectū iraſcibilis. quies aūt cum ſit finismotus eſt prior in ītentōe. ſed eſt poſterior inexequutōe. ſi ergo comꝑent̉ paſſiones iraſcibilis ad paſſiones ꝯcupiſcibilis ſignāt quieteꝫin bono. manifeſte videt̉ paſſiones iraſcibilis p̄cedūt ordīe exequutōis hmōi paſſiōescupiſcibilis. ſicut ſpes p̄cedit gaudiū. vnde &cauſat ipſum ſcd̓m id apl̓i. ro. xii. Spe gaudentes. ſed paſſio cōcupiſcibil̓ īportans quietem īmalo ſcꝫ triſticia. media eſt int̓ duas paſſioneſiraſcibilis Sequit̉ em̄ timorem. cum em̄ occurrerit malum timebat̉ cauſat̉ triſticia. precedit aūt motū ire. qꝛ ex triſticia p̄cedente aliquis in vindictā īſurgit hoc ꝑtinet ad motumire. & quia rependere vicē malis app̄henditurvt bonuꝫ cum iratꝰ ꝯſequutus fuerit gaudꝫ& ſic malū eſt oīs paſſio iraſcibilis terminatur ad paſſione cōcupiſcibilis ꝑtinentē ad quietem ſcꝫ vel ad gaudiū ul̓ ad triſticiā. ſed ſiparent̉ paſſiones iraſcibilis ad paſſiones cōcupiſcibilis īportant motū. ſic manifeſte paſſiones ꝯcupiſcibilis ſunt priores eo paſſioneſiraſcibilis addūt ſupra paſſiones cōcupiſcibil̓.ſicut etiā obiectū iraſcibilis addit ſupra obie-

ctum cōcupiſcibilis arduitatē ſiue difficultatēSpes em̄ ſupra deſiderium addit quēdain conatum & quandā eleuatōem ad ꝯſequēduꝫbonū arduū. & ſimiliter timor addit ſupra fugam ſeu abhominatōeꝫ quādā dep̄ſſionemp̄pter difficultatē mali. ſic̄ ergo paſſiones iraſcibilis medie ſunt īter paſſiones ꝯcupiſcibilis īportant motū in bonū vel malum. & interpaſſiones cōcupiſcibilis īportāt quietē bonovel malo. & ſic patet paſſiones iraſcibilis &pͥncipiū habent a paſſionibꝰ ꝯcupiſcibil̓ & inpaſſiones cōcupiſcibilis terminant̉ Ad ſecūdum ſcꝫ de ordine paſſionū cōcupiſcibilis adinuicem. dicendū obiectū ꝯcupiſcibilis ſuntbonū et malū. naturalit̓ aūt bonū eſt priꝰ malo. eo malū eſt priuatio boni. vnde om̄s paſſiones qͣrum obiectū eſt bonū naturaliter ſūtpriores paſſionibus quarū obiectū eſt maluꝫ.vnaqueqꝫ ſcꝫ ſua oppoſita. qꝛ em̄ q̄ritur bon̄ideo refutat̉ oppoſitū malum. bonū aūt habꝫratōem finis quidem eſt prior in ītentōne. ſꝫpoſterior in cōſequutōe. poteſt ergo ordo paſſionum cōcupiſcibilis attendi. vel ſecundū ītēcionē. vel ſcd̓m cōſequutōem. Secuūdū quideꝫcōſequutōem illud eſt priꝰ primo fit in eo tendit ad finē. manifeſtū eſt aūt qd̓ om̄etendit ad finem aliquē. pͥmo quidē habꝫ aptitudinem ſeu ꝓportōem ad finē. nichil em̄ tendit ad finem ꝓporcionatū. ſecundo mouetur ad finem. tercio qͥeſcit in fine poſt eiusſecutōem. ip̄ſa aūt aptitudo ſeu ꝓportio appetitus ad bonū eſt amor qui nichil eſt aliud qꝫꝯplacentia boni. motus aūt ad bonū eſt deſiderium vel ꝯcupiſcentia. quies aūt in bono ēgaudium vel delectatio. & ideo ſecūdū huncordinem amor p̄cedit deſideriū. & deſideriuꝫp̄cedit delectatōem. ſed ſecundū ordinē intēcionis eſt econu̓ſo. nam delectatō ītenta cauſatdeſideriū & amorem. delectatio em̄ eſt fruicōboni quodāmodo eſt finis. ſicut & ipſuꝫ bonum vt dictū eſt. Ad tercium ſcꝫ de ordinepaſſionū iraſcibilis. dicēdū ſicut iam dictuꝫeſt om̄s paſſiones iraſcibilis īportant motumad aliquid. motus aūt ad aliqͥd in iraſcibili poteſt cauſari ex duobus. vno modo ex ſola aptitudīe ſeu ꝓporcōe ad finem ꝑtinet ad amorem vel odiuꝫ. alio modo ex p̄ſentia ipſius boin vel mali ꝑtinet ad triſticiam vel gaudiuꝫ& qͥdem ex p̄ſentia boni cauſat̉ aliqͣ paſſioin iraſcibili vt dictum eſt. ſed ex p̄ſentia malicauſat̉ paſſio ire. quia igit̉ in via generatōisſeu ꝯſequutōis ꝓportio vel aptitudo ad fineꝫp̄cedit ꝯſequutōem finis. inde ē ira int̓ om̄spaſſiones iraſcibilis eſt vltima in ordine generationis. inter alias aūt paſſiones iraſcibilisīportant motū conſequētem amorem vel odium boni vel mali. oportet paſſiones qͣrumobiectuꝫ eſt bonū ſicut ſpes & deſperatio ſintnaturalit̓ priores paſſionibus quarū obiectuꝫeſt malum ſcꝫ audacia & timore. ita tn̄ ſpēseſt prior deſperatione qꝛ ſpes eſt motus ī bon̄ſecūdum rationeꝫ boni qd̓ de ſua rationē eſt