Druckschrift 
Speculum morale
Einzelbild herunterladen
 

Pars prima.De paſſionibꝰingenerali. Diſtinctio ſeptima.

eſſe p̄ſens vel preteritū & ſic motui ire ꝯtrariatur aliqua paſſio ſecūdū ꝯtrarietatem acceſſus & receſſus. ſimiliter etiam neqꝫ ſecūdūtrarietateꝫ boni. qꝛ malo iniacenti opponit̉bonum iam adeptū qꝛ iam non poteſt habererationē ardui vel difficiliſ. nec poſt adeptōemboni remanet aliꝰ motꝰ niſi qͥetatio appetitꝰin bono adepto quo ꝑtinet adgaudin̄ ē paſſio ꝯcupiſcibilis. vn̄ motꝰ ire non poteſt habealiqͣꝫ motū aīe ꝯtrarium. ſed ſolūmodo opponit̉ ei ceſſacio a motu. Sicut ph̓s dicit ī ſua rethorica. miteſcere opponit̉ ei qd̓ ē iraſci.non eſt oppoſitū ꝯtrarie. ſed negatiue vel priuatiue. Sunt igit̉ om̄s paſſiones differentesxiii. octo in cōcupiſcibili & quinqꝫ in iraſcibiliſub quibus om̄s paſſiones aīecōtinent̉. putaverecundia ſub timore. zelus ſub amore. inuidia ſub triſticia. miſericordia ſub dolore.DISTINCTIO SEPTIMA.Einde conſiderandū eſt de bono etmalo circa paſſiōes. Et circa hec vident da ſunt qͣttuor. Primo vtruꝫbonum & malū morale poſſit ī paſſionibus inueniri. Secūdo vtrū omnis paſſioanime ſit mala moraliter. Tercio vtruꝫ paſſioaddat vel minuat ad bonitatem vel malitiamactus moralis. Quarto vtrū aliqua paſſio ſitbona vel mala ex ſua ſpecie. Ad primū ſcꝫVtrū bonū vel malū morale poſſit in paſſionibus inueniri. dicēdū paſſiones aīe poſſuntꝯſiderari dupliciter. vno modo ſcd̓m ſe. & ſicnon ſunt bone vel male moralit̓. ſꝫ ſunt cōmunes homībus & brutis. vnde dicit ph̓s ii. ethi. paſſionibus laudamur neqꝫ vituꝑamurAlio modo poſſunt ꝯſiderari ſecūdum ſubiacent imꝑio rationis & volūtatis & ſic eſt ineis bonū & malū morale. ꝓpinquior em̄ ē appetitus ſenſitiuus ip̄i rationi & voluntati qꝫmenbra exteriora quoꝝ tn̄ motꝰ & actus ſūtboni vl̓ mali moralit̓ ſecūdū qd̓ ſunt volūtariivnde multomagis & ip̄e paſſiones ſecūduꝫſunc volūtarie poſſunt dici bone vel male moraliter. dicūtur aūt volūtarie vel ex eo a voluntate ꝓhibentur. vel etiam ex eo a voluntate īperant̉. & ſic non ſunt cōes hoībus& beſtiis ſꝫ ſunt homini ꝓprie. & poſſunt fi.ri laudabiles vl̓ vituꝑabiles. licet em̄ laudet̉vel vituꝑetur qui timet vel iraſcit̉ abſolute loquēdo tn̄ qui aliqualit̓ id eſt ſecundū ratiōemvel p̄ter rationē. Ad ſecundū ſcꝫ. vtruꝫ oīspaſſio anime ſit mala moraliter. dicendumcirca hanc queſtionē diu̓ſa fuit ſententia ſtoycoꝝ & ꝑipateticoꝝ. Nam ſtoyci dixerūt omēspaſſiōes eſſe malas. ꝑipaterici u̓o dixerūt paſſiones moderatas eſſe bonas. quidē differēcia licet magna videat̉ ſecundū vocem tn̄ ſecūdum vl̓ eſt ꝑua uel nulla. ſiquis vtroꝝqꝫ ītētiones conſideret. ſtoyci em̄ diſcernebant īter ſenſum & intellectū & ꝑconſequēs nec inter ītellectiuū appetitū & ſenſitiuū. vndediſcernebāt paſſiones aīe a motibus volūtatisſcd̓m hoc qd̓ paſſiones aīe ſunt ī appetitu ſen

ſitiuo. Simplices aūt motus voluntatis ſecun hoc qd̓ paſſiones aīe & voluntatis ſunt inintellectiuo. Sed oēm rationalē motū appetitiue ꝑtis vocabāt voluntatē. paſſionē aūt dicebant motū grediētem extra limites ratōisEt ideo eoꝝ ſententiā ſequens tuliꝰ in. iii. li.de tuſculanis queſtionibꝰ om̄s paſſiones aīevocat morbos. ex quo argumentat̉ morboſi ſunt. ſani non ſunt. & qui ſani ſunt īſipientes ſunt. vnde & inſipientes inſanosdicimus. peripatetici vero om̄s motus appetitus ſenſitiui paſſiones vocāt. vnde eas bonasexiſtimant cum ſunt a ratōe moderate. malaſaūt cum ſunt p̄ter moderatōeꝫ ratōis. ex quopatet tulius in eodē libro ꝑipateticoꝝ ſentētiam qꝛ apꝓbauit mediocritates paſſionum īcōuenienter imꝓbat dicēs omne malū etiāmediocre vitandū eſt. nam ſicut corpus etiaꝫſi mediocriter egrotat ſanū eſt ſic iſta mediocritas morboꝝ vel paſſionū aīe em̄ paſſiones dicunt̉ morbi vel ꝑturbatōes aīe. niſicarent moderatōe rationis. Ad tercium ſcꝫvtrū omīs paſſio anime addat vel minuat adbonitatē vel maliciam actus moralis. dicendū ſtoyci ſicut ponebant oēm paſſionem anīeeſſe malam. ita ponebāt ꝯuenienter oēm paſſionem anime diminuere actus bonitatē. Omne em̄ bonū ex permixtione mali. ul̓ totalitertollit̉. uel fit minꝰ bonū. & hoc quidem verūeſt ſi dicimꝰ paſſiones aīe ſolum inordinatosmotus appetitus ſenſitiui ꝓut ſunt ꝑturbationes uel egritudines. ſed ſi paſſiones ſimpliciter nominemus om̄s motus appetitus ſenſitiui. ſic ad ꝑfectōem humani boni ꝑtinet etiam ipſe paſſiones ſint moderate ratōeꝫ.em̄ bonum hoīs ꝯſiſtat in ratione ſicut ī radice tanto illud bonū erit ꝑfectiꝰ. quāto ad plura hoī ꝯueniūt diuinari poteſt. vnde nullusdubitat quin ad ꝑfectōi boni moralis partineat actꝰ exterioꝝ mēbroꝝ ratōis regūlam dirigant̉. vnde appetitꝰ ſenſitiuꝰ poſſit obedire ratōni ut dictum eſt. ad ꝑfectioneꝫmoralis ſiue humani boni ꝑtinet. etiaꝫ ipſepaſſiones aīe ſint regulate per ratōni Sic̄ igit̉melius eſt homo & uelit bonū & faciat exteriori actū. ita etiā ad ꝑfectōem boni moraſ̓ꝑtinet homo ad bonū moueat̉. non ſolumſecūdū volūtatem. ſed etiā ſecūdum appetitūſenſitiuū. ſecundū in pſal̓. dicit̉. cor meuꝫ etcaro mea exultaue. in deū uiuum ut cor accipiamus appetitu intillectiuo carnē aūt appetitu ſenſitiuo. unde notandū qd̓ paſſionesaīe dupliciter ſe poſſunt habere ad iudiciū rationis. Vno modo antecedent̓ & ſic obnubilent iudiciū ratōis ex quo dependet bonitasmoralis actus diminuit actꝰ bonitatē. laudabiliꝰ em̄ eſt ex iudicio rationis aliqͥs faciatopus caritatis qͣm ex ſola paſſione anīe. aliomodo ſe habēt cōſequēter. & hoc duplicit̓. unomodo modū redūdancie. qꝛ ſcꝫ cum ſuꝑiorꝑs aīe intenſe mouet̉ ī aliqͥd. ſequit̉ motū eiꝰetiam ꝑs inferior. & ſic paſſio exiſtens conueī