habent cur iſti in hac cauſa. ſcꝫ in hoc ꝙ xp̄iani augurium contemnuntEd iam illa mala breuiter ⁊cͣ. In hoc capl̓o. xxiij.obicit beatus augꝰ. ꝯtra deos romanoruꝫ malaquedam grauiſſima inteſtina. et facit ī hoc capl̓o duoprimo em̄ illa mala in generali ꝯmemorat. Scd̓o ibinanqꝫ anteꝙͣ ſe aduerſum romami ſociale ⁊cͣ. ꝓdigiaq̄ mala illa p̄ceſſerant explicat. Tāgit autem tria mala id eſt tria bella inteſtina grauiſſima ſcꝫ ciuile. ſociale et ſeruile De bellis ciuilibꝫ dictum eſt ſupra libroet amplius dicetur ꝓximo capl̓o et ſequentibus.¶ Quātuꝫ vero ad bellum ſociale ſciendū ē ꝙ bellū ſociale dicit̉ bellum qd̓ geſſerūt romani ꝯtra latinos qͥnon erant ciues romam. ſed ſocij. nam ꝙͣuis ſubiecti eſſent romanis tamē romani eos ſocios ſuos ī imꝑio vecauerunt. de iſto bello narrat oroſius libro. v. ꝙ ānoab vrbe ꝯdita ſexcenteſimoquīquageſimonono. fexto iulio ceſare et lucio marco qͥ et philippꝰ ẜm eutropium dictus eſt. ꝯſulibꝫ. druſus tribunus plebis latinos om̄es ſpe libertatis illectos cū nō potuiſſꝫ explere qd̓ volebat in arma excitauit. Igitur picenſes. neſtini marci pellini. maruſimi ſamnites. lucan. gaiumẜuium p̄toreꝫ legatum ad ſe miſſum a ſenatu apd̓ eſculum occiderunt. ſtatimqꝫ clauſa ciuitate omnes ciuesromanos iugulāt. Et ſicut dicit oroſiꝰ ꝯtinuo ſequūt̉illa ꝓdigia q̄ augͥ. h̓ clare ponit. Secutum eſt ergobellum gͣuiſſimum quod habuit p̄lia multa valde. inqͥbus duo ꝯſules romanoꝝ. videlicet rutilus ⁊ portius cato occiſi ſūt ẜm eutropium. Et qn̄qꝫ quidem latini vicerunt. qn̄qꝫ romani. īterfectis ab vtraqꝫ parte multis milibus. nā cum bella ciuilia et ſocialia fereeodem tempore eſſent. qꝛ nondum expleto bello ſociali orta ſūt bella ciuilia. dicit eutropius libro. v. ꝙ bellum ciuile et ſociale qd̓ etiam ytalicum dictuꝫ eſt perdecem ānos ꝯtinuata ſūt. Conſūpſerunt at̄ vltra centum quīquaginta milia hoīm ſcꝫ romanoꝝ ẜm oroſium viros ꝯſulares. xxiij. viros p̄torios. vij. Edilicios.lx. ſenatores vero fere ducentos. Iē etiam dicit eutropius addēs ꝙ tot vt p̄miſſum eſt interfecti ſūt abſqꝫ innumeris totius ytalie ppl̓is que paſſim ſine ꝯſideratione deleti ſunt. De bello vero ſeruili dicetur īfracapitulo. xxvj. huius libri. Et infra ¶ Sociale latinūideſt latinumNicium autem ciuiliū maloꝝ fuerunt ⁊cͣ. In hoccapl̓o. xxiiij. incipit beatꝰ augꝰ. obicere ꝯtra deos romnanoꝝ mala ciuilia. et tractat ī hoc capitulo d̓quadam ſeditōne in vrbe ſuſcitata per tribunos plebis ſcꝫ duos graccos qui fuerunt fratres ⁊ ſucceſſiuenon ſimul fuerunt tribum plebis. hanc autē ſeditōemdicit hic augꝰ. fuiſſe inicium maloꝝ ciuilium. non qꝛfuerat cauſa belloꝝ ciuilium que poſtmodum ſequebant̉. ſed qꝛ inter mala ciuilia et diſſenſiones ciuiū dequibus in hoc loco incipit agere. iſta ſeditio fuit prior tempore. et cito poſt eā extinctaꝫ ſequebantur bella ciuilia que ciues romani ꝯtra conciues geſſerunt.Ad intellectum vero eoꝝ q̄ hic dicuntur notāda ſūtea que ſupra libro. ij. ca. xxj. de iſta ſeditōne graccoꝝnarraui. Eſt auteꝫ hic ſciendum ꝙ ꝙͣuis iſti gracci ꝓſe et ꝓ populo cauſam iuſtā ꝯtra nobiles p̄tenderettamen nimis ſedicioſe et ad peiorem finem ꝙͣ p̄tendebant negocium agebant. Et ideo ſicut narrat valeriuslibro. vij. ca. ij. ſenatus prudenter tyberium graccuꝫtribunum plebis agrariaꝫ legem id eſt de diſtributione et diuiſione agroꝝ ꝓmulgare auſum mortē multauit. et tamē ẜm legem eius vt per triuuiros agri viritini id eſt ẜm particōnes viriles diuideret̉ cenfuit.ſiquidem grauiſſime ſedicionis eodem tꝑe et auctorēcauſam ſuſtulit. Volebant em̄ agros diuidere ⁊cͣ.Hic ſciendum ꝙ captis hoſtiū ciuitatibus et expulſis aūt interfectis ciuibꝫ vel agris et poſſeſſionibusalio modo pͥuatis nobiles ſepe agros illos ſibi retinuerunt. quod videbat̉ plebi iniquum et iniuſtū. qꝛſanguine et labore militum qͥ pro maiore parte d̓ plebe erant fuerunt agri tales acquiſiti. ꝓpter quod volebat plebs agros tales īter ſe diuidi et diſtribui. nōbiles vero hoc nolebant. vnde ſepiſſime poſt regumexpulſionem orta eſt ꝓpter hoc diſſenſio inter patreſet plebem. vt patꝫ perlegēti titum liuium de originevrbis a ſcd̓o libro et vltra. Et infra. ¶ Poſt gracci alterius īterfectioneꝫ lucius opimus ⁊c. de hoc narratoroſius libro. v. ꝙ opimus ꝯſul de quo ſupra libro ſecūdo. ca. ij. feci mentōneꝫ. ſicut ī bello contra amicosgracci fortis fuit. ita in inquiſitōne crudelis naꝫ plꝰꝙͣ tria milia hoīm ſupplicijs necuit. Ex quibꝫ pluriminec dicta cauſa id eſt non auditi ī iudicio innocētes interfecti ſūt et ſicut narrat valeriꝰ libro primo ca. iiijopinus conſul caput gaij gracci a quodam familiariip̄ius gracci auro equali pondere emꝑtum ⁊ pilo afffixum fecit ꝑ vrbem ferri. Et infra. occiſus ē cumliberis marcꝰ fuluius ⁊cͣ. dicit oroſiꝰ libro. v. ꝙ graccus cum fuluio ingenti agmīe ſtipatus capitoliū aſcēdit. vbi cōtio agitabatur id eſt vbi erant pr̄es ꝯgregati ad tranctandum ⁊ ꝯſultanduꝫ de negocijs. ⁊ dato ſigno ad bellum. iſte fuluiꝰ quem oroſius flacchūfuluium appellat duobꝫ filijs ſuis armatis cinctꝰ ianutanꝙͣ arcem occupauit. vbi ꝯtra decium brutum ꝯfularem obſtinatiſſime pugnauit. poſtmodum vero cūvno filiorum fugiēs ī domum quadam cum fores clauſiſſent fracto pariete interfecti ſūt. Alter etiam filiuseiuſdem adoleſcens poſtmodū robore id eſt fuſte velligno necatus eſtLeganti ſane ſenatus ꝯſulto ⁊cͣ. In hoc capituloAxxv. reprobat augꝰ. factum quoddam ſenatusromani. nam ſenatus volens imponere finem diſcordijs inteſtinis ſtatuit ꝙ ī loco vbi fuerit ſtrages ciuium facta ī ſeditōne graccoꝝ fieret templum dee concordie vt ſcꝫ dea concordia reduceret ciues ad cōcordiam et in corcordia teneret. Iſtud factum primo irridet beatus augꝰ. et loquitur yronice dicens eleganti hoc factum ſenatus ꝯſulto. Deinde ibi. cur em̄ ſi rebus geſtis ⁊cͣ. Iſtud factum ratōnibꝫ reprobat oſtēdens ꝙ magis debuiſſent feciſſe templuꝫ diſcordie ꝙͣꝯcordie et hoc oſtendit pͥmo. qꝛ in facto romanoruꝫqd̓ fuit occaſio ꝯſtruendi nouū templum magis apparuit diſcordia ꝙͣ ꝯcordia et qꝛ poſſet dici ꝙ diſcordianō eſſet dea aliqua. ꝓbat augꝰ. ꝙ ſic. qꝛ ẜm labeonēaliqui dij ſunt mali et aliqui dij boni. Et videt̉ ſūpſilſe cauſam hoc dicēdi. qꝛ viderat romē templū febrisſicut templū ſoſpitatis ⁊ ſalutis Similiter etiam viderat templū bellonē ſicut et templū pacis vn̄ qꝛ viderat templa deaꝝ īter ſe ꝯtrariaꝝ. ergo codē mō cuꝫdiſcordia et ꝯcordia ſint ꝯtrarie. ita debet diſcordiacredi dea ſicut concordia. De iſta diſtinctione deorūquā facit labeo dixi ſupra libro. ij. capl̓o. xiiij. de deoetiam febre dixi ibidem. ¶ Deinde ibi. ꝑiculoſe itaqꝫromani. ponit aliaꝫ ratōnem ad ꝓbandum ꝙ romanidebebāt feciſſe edem dee diſcordie et facit ratōem ī irriſionem romanoꝝ. dicens ꝙ ſi tāta dea ſicut ē diſcordia eſſet offenſa ciuitati multum poſſꝫ nocere ſicut patuit ī excidio troye. nā ira illius dee fuit pͥma cauſa excidij troye. ergo expediuiſſet romanis ꝙ feciſſent ſibitemplū. Tangit vero hic augꝰ. fabulaꝫ quandā quānarrat helinandus ſcꝫ ꝙ iupiter cunthetidē amaretꝓhibitꝰ eſt a ꝓtheone queꝫ generaret qui ip̄m a regno expellerēt. iupiter ergo ꝑſuaſus dedit eā vxorēpeleo qͥ fuit ī pelopenenſo rex. frater autē eſonis patruus iaſonis quoꝝ nuptijs interfuit cum om̄ibꝫ dijset deabꝫ excepta diſcordia q̄ ꝓhibita eſt adeſſe q̄ irata pomū aureū ī medio triuꝫ deaꝝ ſcꝫ iunonis. palladis. et veneris iecit ſic inſcriptū pulcherrime donū. ille deforme pulchritudīe ꝯtēdētes iouē iudicē elegerūt. qͥ eas ad paridē ſcꝫ alexādrū filiū pͥami trāſmiſitq̄ venerē alijs p̄fecit. Ex peleo aūt et thetide natus ēachilles Sciendū ē at̄ ꝙ ẜm fulgētiū ꝑ has tres deasintellexerūt poete tres vitas ſcꝫ ꝑ venerē vitā voluptuoſā ꝑ iunonē vitā actiuā ꝑ palladē vitā ꝯtēplatiuā