comanus etiaꝫ ante tercium bellumpunicū quod fuittempus in quo ẜm ſaluſtiū moribus optimis ⁊ maxīaꝯcordia vixerunt. ꝙ ip̄i in diſcordia et male vixeruntAam ſaluſtius loquens de tempore medio int̓ duo beſla punica ſcꝫ ſcd̓m et tercium. in quo quiete vt dicit ſehabuerunt inter ſe. ꝓpter metum cartaginis que ciuitas adhuc ſtabat. et ſtētiſſet etiaꝫ poſtea non euerſaẜm ꝯſiliuꝫ nafice ſcipionis. de quo libro pͥmo capitl̓o.xxx. addit ſaluſtius loquens de diſcordia auaricia etalijs malis q̄ in rebus ſcd̓is id eſt ꝓſperis oriri ſolentet dicit ꝙ illa mala poſt excidium cartaginis maximeſūt aucta. ex quo arguit auguſtinꝰ ꝙ pͥus erant oririſolita et pͥus aucta eo tempore quo ſaluſtius dicit eosſtētiſſe optimis moribꝫ ⁊ maxima ꝯcordia. Dicit etiāſaluſtiꝰ vel augꝰ. ꝓpter mētum infide id eſt dubie ⁊non multum certe. qꝛ pͥmum bellum punicū termīatūfuit pace facta inter romanos ⁊ penos ſub certis pactis que peni id ē cartaginenſes fregerūt. vt ptꝫ pertitum liuiū de bello punico libro pͥmo. Scd̓m etiā bellum punicum terminatū fuit pace facta. ſꝫ quia cartiginenſes fregerūt primaꝫ pacem ⁊ pacta. timebaturꝙ etiam frangerent ſcd̓am. Et eſt aduertendum ꝙab illo loco. nam iniurias validioꝝ ⁊cͣ. vſqꝫ ad illd̓ excluſiue. vides quēadmodū ⁊cͣ. ſunt ꝯtinue verba ſaluſtij ex quibꝫ arguit beatus augꝰ. ꝙ licet illo modicotꝑe quod fuit īter expulſionem reguꝫ et diſceſſionemplebis aliquātum modeſte ſe haberent romani id eſt.xv. annis vel. xvj. vt ex ſupͣdictis patet. tn̄ non fuitniſi timore tarquinij regis expulſi qui tanto tēporevixit et ita vult augͥ. innuere ꝙ nūꝙͣ modeſte ſe habebant pꝰ reges niſi timore pene plꝰ ꝙͣ iuſticie ¶ Quātum ad tarquiniū ſciendū eſt ꝙ poſt expulſioneꝫ ſuaꝫlongo tꝑe ſcꝫ ꝑ. x. annos fere ip̄e inquietauit romanos ꝑ ſe et ꝑ amicos ſuos. et p̄cipue ꝑ porſennā regēetrurie. qͥ tribꝫ annis ꝯtinuis ẜm oroſiū trepidā vrbēterruit et obſedit ita ꝙ ꝙͣdiu tarquimꝰ vixit fueruntromani ī magno timore et ꝯcorditer magis vixeruntinter ſe. fuit autē etruria dicta terra que mō tuſcia appellatur ẜm yſidoꝝ libro. xiiij. ethimologiaꝝ. vnde⁊ etruſci ſūt idem qd̓ tuſci. Et infra. ¶ Sem inquit ſeruili imperio ⁊cͣ. ponit augꝰ. verba ſaluſtij. vſqꝫ ad illud excluſiue. cernis ex quo tꝑe ⁊cͣ. In quibꝫ verbisoſtendit beatꝰ augꝰ. ꝙ male regebat̉ reſpublica. etquanta fuit diſcordia īter pr̄es et plebem. qͥ a. xv. velxvj. anno poſt exactos reges durauit. vſqꝫ ad pnͥcipium ſcd̓i belli punici qd̓ incepit vt ſupͣdictuꝫ eſt pꝰ reges expulſos anno. cccxj. et ꝑ ꝯn̄s iſta diſſenſio ꝯtinuabatur fere ꝑ. ccc. annos. Incipiūt ꝟba ſaluſtij ſic.dem. id eſt deinde ſcꝫ mortuo tarquinio. ſeruili imperio patres plebē exercere ceperūt Quare at̄ vocet ſeruile imperiū patrum imperium ſuꝑ plebem. patet exhijs que ſubiūgit dicēs. de vitā atqꝫ tergo. regio mōre ꝯſulere. agro pellere et ceteris ex ꝑtibꝫ ſoli imꝑioagere. vult ſaluſtiꝰ dicere ꝙ pr̄es ſoli. ceteris expertibus id eſt non hn̄tibꝫ ꝑtem ī iudicijs ꝯſilijs et tractatibus. nam īnullis negocijs requirebāt aſſenſum plebis. ſed ſine plebe om̄ia tractabant ⁊ iudicabant. naꝫet de morte inferenda ꝓ culpa. et tergo id eſt aliquoflagellādo. vel etiaꝫ agropellendo. om̄ia ꝑ ſe tractabant ⁊ faciebant. quod tn̄ vt infra dicam libro. v. ca.xviij. lege poſtmodū edita correctum eſt. Ita ꝙ necꝯſulibꝫ liceret talia facere. Dicit at̄ ꝙ hoc faciebantmore regio. qꝛ tarquimiꝰ ſuperbꝫ vltimus rex romanoꝝ ꝓpter cuius regimen malū nomen regium eratapud eos ita odioſū ꝯſimilia faciebat. ¶ Titus enimliuius dicit de origine vrbis libropͥmo ꝙ ip̄e reguꝫpͥmus morende om̄ibus ſenatum ꝯſulendi ſoluit. domeſticis ꝯſilijs rempublicaꝫ adminiſtrauit. bellū pacem federa et ſocietates ꝑ ſe ip̄e cum quibꝫ voluit iniuſſu idē ſine iuſſu ppl̓i ac ſenatus fecit diremitqꝫ Hectitus liuius. Et addit ſaluſtius. quibus ſeuicijs ⁊cͣ. armata montē ſacꝝ atqꝫ auentinū inſedit. De diſceſſione in montē ſacꝝ dictum ē. quātuꝫ ꝟo ad diſceſſionēin montē auentinū ſciendum ꝙ ſicut colligi poteſt extꝑibus que oroſiꝰ notat iſta diſceſſio fuit circa annuꝫxvj. poſt primam diſceſſionē. nam decēuiri creati ſūtẜm ip̄m anno. ccc. poſt vrbem ꝯditam. et ſequēti ānofacta eſt diſceſſio. Cauſam tangit oroſiꝰ libro. ij. et titus liuius de origine vrbis libro. iij. Nam decemuiriscreatis. quibus data fuit pt̄as ꝓ vno anno. que ꝯſulibus dari ꝯſueuit. cum ip̄i pͥmo anno bn̄ et modeſte ſehabuiſſent ſequēti anno vnꝰ eoꝝ ſcꝫ apius claudiusſocijs ſuis magiſtratui id eſt poteſtati tali credētibꝫipſe ꝑ vim cōtinuauit igr̄atum. quod videntes ſocijſui mgr̄atum cui ceſſerāt reſūpſerunt multuꝫ ꝯtra voluntatem ppl̓i. Addit etiaꝫ apius claudiꝰ malū aliud facere. nam cū arderet libidine in filia cuiuſdaꝫ militisplebei. qui abſens erat ab vrbe ī exercitu vt eā haberet faciliꝰ cuidā clienti ꝑſuaſit vt eam ī iudicio pete̓tin ſeruitutem ꝓbaturꝰ ꝙ ancilla ſua eſſet. vt ſic cliēti adiudicata veniret ī pt̄atem ſuaꝫ. Ip̄e ꝟo apius iudex erat ī cauſa. qͥ abſente pr̄e adiudicauit clienti puellam tanꝙͣ ip̄ius ancillam Sed anteꝙͣ executio ſentētiefierēt. pater puelle ꝑ amicū ſuū accitꝰ cum videret ꝙctalicie reſiſtere non valeret filiā īterfecit. ⁊ ſtatim famō tumultū ī ciuitate. cuncto populo deteſtāte maliciam apij. ad exercitum q̄ parum diſtabat egreſſus conqueres de decēuiro apio. ꝓpter qd̓ exercitus qui ſemper ꝓ maxima ꝑte fuit de plebe ſeceſſit a patribus ⁊ſedit ī monte auetino relicto aligido id ē loco quodaꝫſic dicto ī quo prius fuerat ꝯtra equos id eſt populūquendā ſic dictum. Sedata vero ē diſſenſio iſta et reconciliatꝰ eſt exercitus patribꝫ reſtituta plebi tribunicia poteſtate. quā deceuiri impediebant et ip̄is decemuiris pulſis magiſtratū. ac etiā remiſſa exercituret militibus om̄i culpa. Et infra. ¶ Vſqꝫ ad bella ciuilia ⁊cͣ. ẜm oroſiū libro. v. pͥmum bellum ciuile romēid eſt ciuium romanoꝝ īter ſe cōmotum eſt āno ab vrbe ꝯdita ſexcenteſimoſexageſimo ſcd̓o. Tercium verobellum punicū ſcd̓m eundē libro. iiij. incepit ſexcenteſimoſcd̓o ⁊ quarto anno poſt finitū ē et cartago deleta eſt. et ꝑ ꝯn̄s ab excidio cartaginis vſqꝫ ad pͥmumbellum ciuile fluxerunt anni. lvj. Et infra. ¶ De fillevicijs ⁊cͣ. d̓ eis loquit̉ plus ſaluſtiꝰ circa mediū iugurtini. et orolius libro. v. et eutropiꝰ libro. v. valeriusetiaꝫ libro. ix. ꝓ tanto vero hic facit de eo mentōneꝫaugꝰ. qꝛ ip̄e et marius pͥmum bellū īter ſe geſſeruntde quo plura infra ca. xxij. dicent̉. Et infra¶ Quāuiſeloquio multum impari ⁊cͣ. hoc dicens beatꝰ auguſtinus extollit eloquētiaꝫ ſaluſtij que ſine dubio magnafuit de quo dicit. A. gellius ꝙ ꝓprietatem in verbismaxime tenuit.Cce romana reſpublica ⁊cͣ. In hoc capl̓o. xix. beatus augꝰ. ex hijs que in p̄cedentibꝫ dicta ſuntoſtendit ꝙͣ vituperabiles ſūt romani qͥ detrahūt temporibus xp̄ianis et etiam dij eoꝝ. et etiam ꝙͣ laudabilis ſit xp̄s et xp̄iani. qd̓ ego non prius dico id eſt primus vel priꝰ ꝙͣ eoꝝ auctores. quos ad hoc vt diſceret augͥ. mercedeꝫ dedit hijs a quibꝫ didicit. Et infra¶ Cui vtinam tantū caſta ⁊cͣ. id eſt vtinam non ſolumtacerent bona id eſt non plus mali facerent niſi ꝙ tācerent bona facienda. ſed peius faciunt eoꝝ dij quiamala fieri depoſcunt. Et qꝛ credūt̉ dij p̄bent auctoritatem malefaciendi. Et infra. ¶ Siue ꝓuinciales ⁊cͣ.Prouincia dicit̉ aliqua regio quaſi ꝓcul victa. et ꝓuincie ideo dicebant̉ terre extra ytaliā a romanis victe et tributarie facte. Quaꝝ prima tꝑe fuit ſicilia ſicut dicit faſtus. ⁊ inde dicunt̉ ꝓuinciales qͥ ſūt eis tributarij ẜm huguitōemEErum tales cultores et delectores ⁊cͣ. In hoc ca¶ Apitulo. xx. deſcribit beatus aug. vitā turpiſſimāquā dij cultoribꝫ ſuis ꝑmittunt. et quā ip̄i cultores q̄runt. et et oſtendit quāta ſit feditas vite talis. ¶ Diuites pauꝑibus adclientelas. Clientela eſt ẜuiciumvel multitudo ſeruoruꝫ. Et infra. ¶ O p̄ipara. ꝯuiuiaid eſt habundantia et copioſa. Et infra Si domui