liberymꝰanimuꝫ ingenio ſuo ⁊ ſubtilibus argumentis ad hocīflexit vt pacem petijt romanis. imo et ꝓ defēdēdaromana republica vires gothoꝝ impendere p̄optauit. nam ꝓut ip̄emet ſolebat referre cum multa experientia ꝓbaſſet videlicet gothos nullo modo poſſeparere legibus ꝓpter effrenataꝫ barbariē. neqꝫ rempublicā eſſe poſſe elegiſſet vt ſaltē gloriam ſibi de reſtituendo in integꝝ romano noīe et augēdo gothorum viribꝫ quereret. ꝙͣuis priꝰ ardenter nhiaſſꝫ vtdeleto nomīe romanoꝝ gothoruꝫ eſſꝫ imꝑium ſicqꝫvoraretur. qui poſtmodū in gallias ꝓficiſcens apd̓barchmonā fraude ſuoꝝ dieꝫ clauſit extremū ¶ Premiſſa de duobꝫ regibꝫ p̄fatis gothoꝝ ac malis pereos illatis de hyſtorijs pauli dyaconi ⁊ oroſij extraxide quibꝫ malis facit augg̓. in dictis libris ſepiꝰ mentionem. oſtendēs ꝙ multa peiora paſſi ſūt romani cuꝫdediti eſſent cultui deoꝝ multoꝝ. et id̓o nō debe̓ eosꝓpter dicta mala blaſphemare nomen xp̄i. nec p̄ferreculturam deoꝝ culture vel religioni xp̄iane. vnde ettotum opus auguſtimi de ciuitate dei vt patet ꝑ eundem libro ſcd̓o retractatōnum ī duas ꝑtes diuiditurpnͥcipales. In quarum pͥma euertit ciuitatē dyabolierrores varios circa latriā id eſt diuinitatis cultuꝫ diſtruendo. in ſcd̓a ꝑte firmat ciuitatem dei. ip̄am in vero cultū dei ⁊ fide catholica inſtruēdo et incipit ſcd̓aꝑs in. xij. li. In pͥma vero parte id eſt in decē pͥmis libris intēdit aug̓. ꝑ totum ſubuertere errores gētiliūpl̓es deos colentiū ¶ Quātum vero ad materia ⁊ modum ꝓcedendi in hijs. x. libris ſciendum ꝙ cum hij. x.libri ordinati ſint ad deſtructōemydolatrie ⁊ ꝯfutandum errores gentiliū circa culturam falſoꝝ deorumaugͥ. in eis ſic ꝓcedit. Itam pͥmo improbat errorē ponentē ꝙ cultus eoꝝ deoꝝ ꝯfert ⁊ ꝓdeſt viuis. ſcd̓oimprobat errorē ponētem ꝙ talis cultus ꝓdeſt mortuis. Et circa improbatōnem pͥmi erroris laborat inquinqꝫ primis libris. Circa improbatōneꝫ vero ſcd̓ierroris laborat ī quinqꝫ libris alijs pͥmos quinqꝫ ſequētibꝫ. Circa improbatōneꝫ pͥmi erroris ſic ꝓceditqꝛ primo oſtendit ꝙ vrbs rōna mala que paſſa ē nonpotuit cultui vnius veri dei aſſcribere Scd̓o on̄dit ꝙbona ſua ſcꝫ quibꝫ aucta eſt debeat vni deo attribue̓.Et ꝯtinet pͥma ꝑs tres libros. Scd̓a vero duos ſequētes. In tribꝫ vero pͥmis libris ſic ꝓcedit. nā in primolibro on̄dit ꝙ vaſtatio vrbis ꝑ gothos nō dꝫ aſcribireligioni xp̄iane. ſicut infideles putauerunt. In ſcd̓overo libro ꝓbat ꝙ dijfalſi nō curant de malis culpevt ſcꝫ illa ꝓhibeant. in tercio vero libro ꝓbat ꝙ neccurāt de malis pene vt ea depellāt. Primꝰ vero liberꝯtinet trigintaſex capitula quoꝝ ponam pnͥcipia ettangam eoꝝ ſentētiaꝫ breuiter et ſūmatim. vbicūqꝫvero ni capl̓o quocūqꝫ aliquid reꝑero ꝙ poſſit merito intellectū legētis obfuſcare locum illum deſignabo et aperiā intētionem auguſtini quātū mihi videbitur poſſe et debere legenti ſufficere ad intelligentiam capiendaꝫ. Et idem in libris ſequētibus obẜuabo. Primus vero liber incipit hoc modo.Lorioſiſſimaꝫ ciuitatē dei ⁊cͣ. In iſtoprimo capitulo tāgit beatus auguſtinus duas culpas romanoꝝ. Quaxum prima fuit nimia elatio et ſuperbia. Gloriabantur em̄ ſe ſibi orbemſubieciſſe vl̓ ſubegiſſe. quaſi hoc exꝓpria virtute et non dei nutū et diſpoſitōne illud egiſſent. Et ꝓpter illam culpā meritoꝑmiſit deus vrbeꝫ a gothis gente videlicet abiecta.vtpote q̄ ꝓprias ſedes amiſerat. nec locū ad inhabitandū habebat vaſtari. Scd̓a culpa fuit eoꝝ ingratitudo nimia que dictā vaſtatōem ſequebat̉. Naꝫ cumin dicta vaſtatōne multum ꝑcitū fuiſſet ciuibus et ec̄vrbi ꝓpter reuerentiam noīs xp̄iani. nihilominꝰ multi eorum xp̄ianis tꝑibus inſultabāt. Hec igitur quoad fūmam totiꝰ capituli breuiter ſint perſtricta Loca vero obſcuriora huius capl̓i ſunt que ſequētur. Si⁊n FIIue in hͦ temporum curſu. Hoc dicit augͥ. quia ciuitasdei habet duas partes quarum vna vocatur eccleſiamilitans. et alia vocat̉ triumphās. ſed in fine munditota erit triūphans ¶ Cariſſime marcelline ſuſcepi ⁊cͣ.Iſti marcellmno ſcripſit augͥ. hos libros d̓ ciuitate deicuiꝰ multe reperiūtur epl̓e ad auguſtinū et ecōuerſofuit aūt marcellinꝰ ſcd̓m oroſiū libro. vij. vir tribunꝰprudens induſtrius ⁊ oīm ſtudiorū appetētiſſimꝰ quēmarius comes vel zelo ſtimulatꝰ. vel auro corruptꝰapud cartagineꝫ interfecit. Parcere ſubiectis ⁊ debellare ⁊cͣ. Iſte verſus eſt virgilij libro. vj. enoydoset loquitur de excellētia romanoꝝ in armis et rebusbellicis ac ip̄oꝝ modeſtia in regēdo ſubiectos. Verſus autē iſte virgilij cū alijs verſibꝫ eiuſdeꝫ hūc verſūp̄cedentibus ponit̉ abauguſtino infra libro. v. capitulo. xij. vbi exponet̉ et iō h̓ ꝑtranſeo. ¶ Hucuſqꝫ cruentus ſeuiebat ⁊cͣ. id eſt ad loca martirum et baſilicasapl̓oꝝ in quibꝫ ſaluabant̉ fugiētes vt ſupra ī hyſtoria captionis vrbis patuit. ¶ Illo ducebant̉ a miſerātibus ⁊cͣ. Senſus ē ꝙ multi hoſtiū id eſt gothoꝝ tarte miſeratōnis fuerūt erga eos quos intra vrbē repererunt ꝙ deduxerūt eos ad loca martiꝝ et baſilicasapl̓orum ne forte ſi abhijs qͥ mīoris miſeratōis erātfuiſſent reꝑti extra illa loca fuiſſent trucidati. et tn̄ q̄dam ex ſic deductis et ſaluatis inſultauerūt xp̄o ⁊ ſuaꝫſaluatōnem fato ꝓprio aſſcripſerunt. ¶ Quod nomenmulti eoꝝ mendaciter ⁊cͣ. Senſus ē ꝙ multi pagamreꝑti in vrbe iā capta finxerūt ſe xp̄ianos ſaltē ficte.quia ad predicta loca tanꝙͣ xp̄iani cōfugerunt et ſicſaluati ſūt et tamē non minus poſtmodū detraxerūtp̄ianis temporibusDt bellageſta conſcripta ⁊cͣ. In hoc capl̓o ſcd̓oꝓbat quicquid dixerat ī capl̓o p̄cedēti videlicꝫꝙ liberatio et ſaluatio illoꝝ qͥ ad loca apoſtoloruꝫ ⁊martirū ꝯfugerūt ſit aſſcribēda xp̄o et tꝑibꝫ xp̄ianiſet hoc ꝓbatur dupliciter. Primo ꝑ hyſtorias veteres. quia īnulla eaꝝ inuenit̉ vt patꝫ ꝑ ſingl̓as diſcurrendo. ꝙ hoſtes capta aliqua ciuitate parcerēt fugientibus ad templa deorū ſuoꝝ. ſecus aūt factum eſtin captōe vrbis de fugiētibꝫ ad loca apl̓orum ⁊ martirum. Secūdo ꝓbat idem ꝑ virgiliū cuius fuit apd̓romanos auctoritas maxima. qͥ dicit. ꝙ fugiētes adaras deorū vel ad templa ibidē fuerūt ab hominibꝰinterfecti. Et ad hoc ꝓbandum adducit auguſtinusduo exempla a virgilio ſūpta. Primū exemplū eſt depriamo qͥ in troya tꝑe excidij troyam regnabat qͥ adaram iouis fugiens ibidem trucidatꝰ eſt. Vn̄ quatuꝫad illud exemplū beatꝰ augͥ. alludens verbis virgilijdicit ſic. Nonne vidit eneas pͥamū ꝑ aras ſanguine fedantem quos ip̄e ſacrauerat ignes. virgiliꝰ em̄ cuiꝰverbis alludit beatus augꝰ. dicit ſic. vidi eccubā centumqꝫ nurꝰ ꝑ aras ſang̓ne fedātem quos ip̄e ſacrauerat ignes. Iſta dicit ꝟgiliꝰ in ꝑſona enee narrantisea que ipſo pn̄te geſta ſūt ī captione troye. dicit enimeneas ſe vidiſſe eccubā vxorem ſcꝫ pͥami et cētum nurus eius ſcꝫ priami id eſt centū vxores filioꝝ ſuoruꝫCreditur em̄ a multis ꝙ centū filios habuit. qd̓ vtruꝫſit verum certū non eſt. Tamē legenti hiſtoriam debello troyano quā ſcripſit dijtis cretēſis qui ī bello exꝑte grecoruꝫ ſuo rege ſcꝫ ydomeneo filio deucalionisqͥ tūc ī grecia militauit apparebit eē veriſil̓e ꝙ tot filios habuerit eo ꝙ iuxta dictā hyſtoriā ī ſingulis pugnis et ꝯgreſſionibus grecorum et troyanoꝝ multifilij priami corruerūt. Dicit ergo eneas iuxta ꝟgilium ꝙ ip̄e vidit poſt troyaꝫ captā vxorem priami nōmine eccubā ⁊ centū nurus priami. vidit etiā ip̄m priamum ſanguine ꝓprio fedātē ꝑ aras ignes quos ip̄eſacrauerat id eſt quibꝫ ī ſacrificijs vſus fuerat. Ad cūius intellectū ſciendum ꝙ prefatꝰ dijtis cretenſis refert in prefata hiſtoria. ꝙ poſt captā troyam filiusachillis qui neoptholomeꝰ et pirrus noīatus ē priamum fugientē ad aras iouis et vtraqꝫ manu renitentem .i. vtrāqꝫ manum ad implorādum miſericordian