QueſtioC XI

operans. ¶ Pre. ſi gratia aliquid oꝑetur in nobis maxīoꝑatur in nobis iuſtificationeꝫ. ſed hoc nō ſolū gr̄a oꝑat̉in nobis. Dicit enī Augꝰ ſuꝑ illud Ioh. xiiij. Oꝑa queego facio ⁊ ip̄e faciet. qui creauit te ſine te nō iuſtificabitte ſine te. ergo nulla gratia debet dici ſimpliciter oꝑans.¶ Pre. cooꝑari alicui videtur ꝑtinere ad inferius agēsnon aūt ad principalius. ſꝫ gratia principalius oꝑatur īnobis qͣꝫ libeꝝ arbitriū. ẜm illud Roma. ix. Nō ē currentis neqꝫ volētis. ſed miſerentis dei. ergo gratia nō debetdici cooꝑans. ¶ Pre. diuiſio debet dari ꝑ oppoſita. ſꝫ operari ⁊ cooperari non ſunt oppoſita. idē enī poteſt operari⁊ cooꝑari. ergo incōueniēter diuidit̉ gratia ꝑ operantē etcooꝑantem. ¶ Sed ꝯtra eſt ꝙ Augꝰ dicit in libro de gratia. ⁊ libro arbi. cooꝑando deꝰ ī nobis ꝑficit qd̓ oꝑandoincipit. qꝛ ip̄e vt velimus oꝑatur incipiēs qui volentibꝰcooꝑat̉ ꝑficiēs. ſed oꝑationes dei quibus mouet nos adbonū ad gratiā ꝑtinēt. ergo cōueniēter gratia diuiditur ꝑoꝑanteꝫ ⁊ cooꝑantē. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ ſicut ſupra dictuꝫ ē.gratia dupliciter pōt intelligi. Uno modo diuinū aurilium quo nos mouet ad bene volendū ⁊ agendum. Aliomodo habituale donū nobis diuinitus inditum. vtroqꝫaūt mō gr̄a dicta ꝯueniēter diuidit̉ ꝑ oꝑantē ⁊ cooꝑantēOꝑatio enī alicuius effectꝰ nō attribuit̉ mobili. ſꝫ mouēti. in illo gͦ effectu in qͦ mens noſtra ē mota ⁊ nō mouensſolus aūt deus mouens. operatio deo attribuit̉. ⁊ ẜm hocd̓r gratia operans. in illo aūt effectu in qͦ mens noſtra ⁊mouet ⁊ mouet̉. oꝑatio nō ſolū attribuit̉ deo. ſꝫ etiaꝫ anime. ⁊ ẜm hoc d̓r gratia cooperans. ē aūt in nobis duplexactus. primꝰ quidē interior volūtatis. ⁊ qͣꝫtū ad iſtū actūvolūtas ſe habet vt mota. deus aūt vt mouēs. ⁊ p̄ſertimcum voluntas incipit bonū velle q̄ prius malū volebat. etideo ẜm ꝙ deus moues humanā mentē ad hūc actum d̓rgratia oꝑans. Alius aūt actus ē exterior. qui cū a voluntate imꝑetur. vt ſupra habitū ē. ꝯſequens ē ꝙ ad hūc actūoꝑatio attribuat̉ volūtati. ⁊ qꝛ etiā ad hunc actum deusnos adiuuat ⁊ interius cōfirmādo volūtatē vt ad actuꝫꝑueniat ⁊ exterius facultatē oꝑandi p̄bendo. reſpectu huiuſmodi actus d̓r gratia cooꝑans. vn̄ poſt p̄miſſa verbaſubdit Augꝰ. Ut aūt velimus oꝑatur. cū autem volumꝰvt perficiamus nobis cooꝑatur. Sic igitur ſi gratia accipiatur ꝓ gratuita dei motione qua mouet nos ad bonummeritorium. cōuenienter diuiditur gr̄a per operantem ⁊cooꝑantem. Si vero accipiatur gratia ꝓ habituali donoſic eſt duplex gratie effectus ſicut ⁊ cuiuſlibet alterius forme. quorum primus eſt eſſe. ſecūdus eſt oꝑatio. ſicut caloris oꝑatio eſt facere calidū. ⁊ exterior calefactio. Sic igit̉habitualis gr̄a īqͣꝫtū aīaꝫ ſanat vel iuſtificat ſiue gratamdeo facit d̓r gratia oꝑans. inqͣꝫtuꝫ vero ē principiuꝫ oꝑismeritorij qd̓ ex libero arbitrio ꝓcedit d̓r cooꝑans. ¶ Adjͣ. ergo dd̓m ꝙ ẜm ꝙ gratia ē quedā qͣlitas accidētalis nōagit in aīaꝫ effectiue. ſꝫ formaliter. ſicut albedo d̓r facerealbaꝫ ſuꝑficiē. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ deus non ſine nobis nosiuſtificat. qꝛ ꝑ motum liberi arbitrij dū iuſtificamur deiiuſticie conſentimus. ille tamen motus nō ē cauſa gratieſed effectus. vnde tota operatio pertinet ad gratiaꝫ. ¶ Adiij. dd̓m ꝙ cooperari dicitur aliquis alicui non ſolum ſicut ſecūdarium agens principali agēti. ſed ſicut adiuuāsad p̄ſuppoſitum finem. homo autem per gratiam oꝑanteꝫadiuuatur a deo vt bonum velit. ⁊ ideo p̄ſuppoſito iam fine cōſequens eſt vt gr̄a nobis cooꝑet̉. ¶ Ad. iiij dd̓m ꝙgratia oꝑans ⁊ cooꝑins ē eadē gr̄a. ſꝫ diſtinguit̉ ẜm diuerſos effctus. vt ex ſupra dictis patet.

Ad tertium ſic ꝓcediturUidetur ꝙ gratia incōueniēter diuidat̉ in p̄ueniētem etſubſequentē. Gr̄a enī ē diuine dilectiōis effectꝰ. ſꝫ dei dilectio nunqͣꝫ ē ſubſequēs. ſꝫ ſemꝑ preueniēs. ẜm illud. j.Ioh. iiij. Nō quaſi nos dileximus deū. ſꝫ qꝛ ip̄e prior dilexit nos. ergo gratia nō debet poni p̄ueniēs ⁊ ſubſequēsPre. gratia gratū faciēs eſt vna tm̄ in hoīe cū ſit ſufficiens. ẜm illud. ij. ad Coꝝ. xij. Sufficit tibi gratia mea. ſꝫidem non pōt eſſe prius ⁊ poſterius. ergo gratia incōuenienter diuidit̉ in p̄uenientē ⁊ ſubſequētē. ¶ Pre. gratiacognoſcit̉ ꝑeffectꝰ. ſꝫ infiniti ſunt effectus gr̄e quoꝝ vnusp̄cedit aliū. ergo ſi penes hos gratia deberet diuidi ī p̄uenientē ⁊ ſubſequente. videt̉ ꝙ infinite eſſent ſpēs gratieinfinita autem relinquūtur a qualibet arte. non ergo gr̄aꝯueniēter diuiditur in p̄uenientem ⁊ ſubſequētē. ¶ Sꝫꝯtra eſt ꝙ gratia dei ex eius miſericordia ꝓuenit. ſꝫ vtrūqꝫ in pͣs legitur. Miſericordia eius p̄ueniet me. ⁊ iterumMiſericordia eiusᶠ ſubſequet̉ me. ergo gratia cōueniēterdiuiditur in p̄uenientem ⁊ ſubſequente ¶ Rn̄. dd̓m ꝙſicut gr̄a diuidit̉ ī oꝑantē ⁊ cooꝑantē ẜm diuerſos effectꝰita etiā in p̄ueniente ⁊ ſubſequētē qualitercūqꝫ gratia accipiatur. ſunt aūt quinqꝫ effectus gratie in nobis. quorūprimus ē vt aīa ſanetur. ſecūdus vt bonum velit. tertiuseſt vt bonum qd̓ vult efficaciter oꝑetur. quartus eſt vt inbono ꝑſeueret. quintus eſt vt ad gloriaꝫ ꝑueniat. ⁊ ideogratia ẜm ꝙ cauſat in nobis primū effectuꝫ vocatur p̄ueniens reſpectu ſecūdi effectus. ⁊ ꝓut cauſat in nobis ſecūdū vocat̉ ſubſequēs reſpectu primi effectus ⁊ ſicut vnuseffectus eſt poſterior vno effectu ⁊ prior alio. ita gr̄a pōtdici p̄ueniens ⁊ ſubſequens ẜm eundem effectum reſpectu diuerſorum. ⁊ hoc eſt quod Augꝰ dicit in libro de natura ⁊ gratia. preuenit vt ſanemur. ſubſequitur vt ſanati vegetemur. preuenit vt vocemur. ſubſequitur vt glorificemur. ¶ Ad. j. ergo dd̓m ꝙ dilectio dei nominat aliquid eternum. ⁊ ideo nunqͣꝫ p̄t dici niſi p̄ueniens. ſꝫ gratia ſignificat effectum temporalem qui poteſt precederealiquid ⁊ ad aliquid ſubſequi. ⁊ ideo gͦtatia poteſt dici p̄ueniens ⁊ ſubſequens. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ gratia nō diuerſificatur per hoc ꝙ eſt preueniens ⁊ ſubſequens ẜm eſſentiam. ſed ſolum ẜm effectum ſicut ⁊ de oꝑante ⁊ cooperāte dictum eſt. quia etiam ẜm ꝙ gratia ſubſequēs ad gloriam pertinet non eſt alia numero a gratia preueniente ꝑquam nunc iuſtificamur. ſicut enim charitas vie nō euacuatur ſed perficitur in patria. ita etiam ⁊ de lumine gratie eſt dd̓m. quia neutrum in ſui ratione imperfectionemimportat. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ qͣꝫuis effectꝰ gratie poſſint eēinfiniti numero ſicut ſunt infiniti actus humani. tamenoēs reducunt̉ ad aliqua determinata in ſpecie. ⁊ pretereaoēs ꝯueniūt in hoc ꝙ vnus aliū p̄cedit.Ad quartum ſic procediturUidet̉ ꝙ gr̄a gratis data incōuenienter ab Apl̓o diſtinguat̉. Omne enī donū qd̓ nobis a deo gratis dat̉ p̄t dicigr̄a gratis data. ſꝫ infinita ſunt dona que nobis gratis adeo ꝯcedūt̉ tā ī bonis aīe qͣꝫ in bonis corꝑis. q̄ tn̄ nos deogratos nō faciūt. gͦ gr̄e gratis date nō pn̄t cōprehēdi ſubaliqͣ certa diuiſionē. ¶ Pre. gr̄a gratis data diſtinguit̉ ꝯͣgr̄am gratū faciētē. ſꝫ fides ꝑtinet ad gr̄aꝫ gratū faciēteꝫqꝛ ꝑ ip̄aꝫ iuſtificamur. ẜm illd̓ Roma. v. iuſtificati igit̉ exfide ⁊c̄ gͦ incōueniēter ponit̉ fides īter gr̄as gratis datasp̄ſertim cum alie virtutes ibi non ponantur. vt charitas