Qu eſtioC X
alia dei dona. ⁊ ideo remiſſio peccatoꝝ non fit ſine aliquoeffectu diuinitꝰ in nobis cauſato. vt infra patebit.Ad ſcd̓m ſic proceditur.Uidetur ꝙ gratia non ſit qͣlitas anime. Nulla enī qͣlitasagit ī ſuū ſubiectū. qꝛ actio qͣlitatis nō ē abſqꝫ actiōe ſubiecti. ⁊ ſic oporteret ꝙ ſubiectū ageret in ſeipſuꝫ. ſed gr̄a agit in aīaꝫ iuſtificando ipſaꝫ. gͦ gr̄a non eſt qͣlitas. ¶ Pre.ſubſtātia eſt nobilior qͣlitate. ſed gr̄a eſt nobilior qͣꝫ natura aīe. multa enī poſſumus ꝑ gratiā ad que natura nō ſufficit. vt ſup̄ dictū ē. ergo gr̄a nō ē qͣlitas. ¶ Pre. nulla qͣlitas remanet poſtqͣꝫ deſinit eſſe in ſubiecto. ſed gr̄a remanet. nō enī corrūpit̉. qꝛ ſic in nihilū redigeret̉ ſicut ex nihilo creat̉. vn̄ et d̓r noua creatura ad Gal̓. vlti. ergo gr̄a nōeſt qͣlitas. ¶ Sꝫ cōtra ē qd̓ ſuꝑ illud pͣs. Ut exhilaret faciem in oleo. dicit glo. ꝙ gr̄a eſt nitor aīe ſanctū cōciliansamorē. ſed nitor aīe ē q̄dā qͣlitas ſicut ⁊ pulchritudo corporis. ergo gr̄a eſt q̄dā qͣlitas. ¶ Rn̄. dd̓. ꝙ ſic̄ iā dictū eſtin eo qui dicit̉ grāꝫ dei habere ſignificat̉ eſſe quidaꝫ effectus gratuite dei volūtatis. Dictū eſt aūt ſuꝑ ꝙ dupliciter ex gratuita dei volūtate hō adiuuat̉. Uno mō inqͣꝫtūaīa hoīs mouet̉ a deo ad aliqͥd cognoſcēdū vel volenduꝫvel agendū. ⁊ hoc mō ipſe gratuitꝰ effectꝰ in hoīe nō ē qͣlitas ſed motꝰ qͦdā aīe. actus enī mouētis in moto ē motus. vt dicit̉ in. iij. phiſi. Alio mō adiuuat̉ hō ex gratuita dei volūtate ẜm ꝙ aliqd̓ habituale donū a deo aīe īfūditur. ⁊ hoc ideo qꝛ nō eſt cōueniēs ꝙ deꝰ minꝰ ꝓuideathis quos diligit ad ſuꝑnaturale bonū habēdū qͣꝫ creaturis qͣs diligit ad bonū naturale habendū. Creaturis autēnaturalibus ſic ꝓuidet vt nō ſolū moueat eas ad actꝰ naturales. ſed etiā largit̉ eis formas ⁊ virtutes qͣſdā q̄ ſuntprincipia actuū. vt ẜm ſeip̄as īclinent̉ ad hmōi motus.⁊ ſic motꝰ qͥbꝰ a deo mouent̉ fiūt creaturis cōnaturales ⁊faciles. ẜm illud Sapͥ. viij. Et diſponit oīa ſuauiter. multo igit̉ magis illis qͦs mouet ad ꝯſequendū bonū ſuꝑnaturale eternū infundit aliqͣs formas ſeu qͣlitates ſuꝑnaturales. ẜm qͣs ſuauiter ⁊ ꝓmpte ab ip̄o moueant̉ ad bonū et̓nū ꝯſequendū. ⁊ ſic donū gr̄e qͣlitas q̄dā eſt. ¶ Ad.gͦ dd̓m ꝙ gratia ẜm ꝙ ē qͣlitas d̓r agere ī aīam nō ꝑ modū cauſe efficiētis. ſꝫ ꝑ modum cauſe formalis. ſicut albedo facit albū. ⁊ iuſticia iuſtū. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ oīs ſubſtātia vel ē ip̄a nat̉a rei cuiꝰ ē ſubſtātia. vel ē pars nat̉e. ẜmquē modū materia vel forma ſubſtātia d̓r. ⁊ qꝛ gr̄a ē ſuꝑnaturā hūanaꝫ nō pōt eē ꝙ ſit ſubſtantia aut forma ſubſtātialis. ſꝫ ē forma accidētalis ip̄ius aīe. Id enī qd̓ ſubſtātialiter ē ī deo accidētaliter fit ī aīa ꝑticipāte diuinambonitatē. vt de ſciētia ptꝫ. ẜm hoc gͦ ꝙ aīa īꝑfecte ꝑticipatdiuinā bonitatē. ip̄a ꝑticipatio diuine bonitatis q̄ eſt gr̄aimꝑfectiori mō hꝫ eſſe ī aīa qͣꝫ aīa in ſeip̄a ſubſiſtat. eſt tn̄nobilior qͣꝫ nat̉a aīe inqͣꝫtū ē exp̄ſſio vel ꝑticipatio diuinebonitatis. nō aūt qͣꝫtū ad moduꝫ eſſendi. ¶ Ad. iij. dd̓mꝙ ſic̄ dicit Boetiꝰ accidētis eē ē ineſſe. vn̄ oē accidēs nondrens qͣſi ip̄m eē habeat. ſꝫ qꝛ eo aliqͥd ē. vn̄ ⁊ magis d̓reē entis qͣꝫ ens. vt d̓r. xi. metaphiſice. ⁊ qꝛ eiꝰ ē fieri vel corrūpi cuiꝰ ē eē. ideo ꝓprie loquēdo nullū accidēs neqꝫ fit neqꝫ corrūpit̉. ſꝫ d̓r fieri vel corrūpi ẜm ꝙ ſubiectū īcipit vl̓deſinit eē ī actu ẜm illud accidēs. ⁊ ẜm hoc etiā gr̄a drcreari ex eo ꝙ hoīes ẜm ip̄am creant̉ .ſ. in nouo eē cōſtituū̉ex nihilo .i. nō ex meritis. ẜm illud ad Ephe. ij. Creati inxp̄o Ieſu in oꝑibus bonis.Ad tertium ſic ꝓceditur
Uidet̉ ꝙ gr̄a ſit idē qd̓ virtꝰ. Dicit enī Augꝰ ꝙ gr̄a operans ē fides q̄ ꝑ dilectioneꝫ oꝑat̉. vt habet̉ in libro de ſpū⁊ lr̄a. ſꝫ fides q̄ ꝑ dilectione oꝑat̉ ē virtꝰ. gͦ gr̄a eſt virtus¶ Pre. cuicūqꝫ ꝯuenit diffinitio ⁊ diffinitū. ſꝫ diffinitiones de virtute dateᶠ ſiue a ſanctis ſiue a ph̓is cōueniumgr̄e. ip̄a enī bonū facit habētē ⁊ opꝰ eiꝰ bonuꝫ reddit. ipſaetiā ē bona qͣlitas mētis qͣ recte viuit̉ ⁊c̄. gͦ gr̄a eſt virtus¶ Pre. gr̄a ē qͣlitas q̄dā. ſꝫ manifeſtū ē ꝙ non ē in qͣrtaſpecie qͣlitatꝭ q̄ ē forma ⁊ circa hͦ aliqͥd ꝯſtās figura ꝙꝛ nōꝑtinet ad corpꝰ. neqꝫ etiā ī tertia ē. qꝛ nō ē paſſio vel paſſibilis qͣlitas q̄ ē in ꝑte aīe ſenſitiua. vt ꝓbat̉ ī. vij phiſicorū. ip̄a aūt gr̄a principalit̓ ē in mēte. neqꝫ iteꝝ ē ī ſcd̓a ſpecie q̄ ē potētia vel īpotētia nat̉alis. qꝛ gr̄a ē ſupͣ naturā. ⁊nō ſe hꝫ ad bonū ⁊ malū ſicut potētia nat̉alis. gͦ relinqͥt̉ꝙ ſit ī prima ſpecie qͥ ē habitꝰ vel diſpoſitio. habitus aūtmētis ſunt virtutes. qꝛ etiā ip̄a ſciētia qͦdamodo ē virtusvt ſupͣ dictū ē. gͦ gr̄a ē idē qd̓ virt ¶ Sꝫ ꝯͣ. ſi gr̄a ē virtꝰmaxīe videt̉ ꝙ ſit aliqͣ triū theologicaꝝ virtutū. ſꝫ gr̄a nōē fides vel ſpes. qꝛ hec pn̄t eſſe ſine gr̄a gratū faciēte. neqꝫetiā charitas. qꝛ gr̄a p̄uenit charitatē. vt Augꝰ dicit ī li.de p̄deſtinatiōe ſanctorū. gͦ gr̄a non ē virtꝰ. ¶ Rn̄. dd̓. ꝙq̄dā poſuerūt idē eē gr̄aꝫ ⁊ ꝟtutē ẜm eſſentiaꝫ. ſꝫ differreſolū ẜm rōneꝫ. vt gr̄a dicat̉ ẜm ꝙ facit hoīem deo gratuꝫvel ẜm ꝙ gratis dat̉. virtꝰ aūt ẜm ꝙ ꝑficit ad bn̄ oꝑandū⁊ hoc videt̉ ſenſiſſe magiſter ī. ij. ſnīaꝝ diſ. xvi. Sed ſi qͥsrecte ꝯſideret rōneꝫ virtutis hoc ſtare non p̄t. qꝛ vt phusdic̄ in. vij. phiſicoꝝ. virtꝰ ē q̄dā diſpoſitio ꝑfecti. dico aūtꝑfectū qd̓ ē diſpoſitū ẜm naturā. Ex qͦ ptꝫ ꝙ virtꝰ vniuſcuiuſqꝫ rei d̓r ī ordine ad aliquā nat̉aꝫ p̄exiſtētem. qn̄ ſcꝫvnūqd̓qꝫ ſic ē diſpoſitū ẜm ꝙ ꝯgruit ſue nat̉e. Manifeſtū ē aūt ꝙ virtutes acqͥſite ꝑ actꝰ hūanos de qͥbꝰ ſupͣ dictū ē ſūt diſpoſitiōes qͥbꝰ hō ꝯueniēt̉ diſponit̉ ī ordine adnat̉aꝫ qͣ hō ē. virtutes aūt īfuſe diſponūt hoīeꝫ altiori mō⁊ ad altiorē finē. vn̄ etiā oꝑtet ꝙ ī ordine ad aliquā altiorē nat̉aꝫ hoc ē ī ordine ad nat̉aꝫ diuinā ꝑticipatā. q̄ d̓r lumē gr̄e. ẜm ꝙ d̓r. jͣ. Per. ij. Maxīa ⁊ p̄cioſa vobis ꝓmiſſadonauit vt ꝑ hoc efficiamini diuine ꝯſortes nat̉e. ⁊ ẜm acceptionē hmōi nature dicimur regenerari ī filios dei. Sicut igit̉ lumē naturale rōnis ē aliqͥd p̄ter virtutes acqͥſitas q̄ dicūt̉ ī ordine ad ip̄m lumē nat̉ale. ita etiā ip̄m lumē gr̄e qd̓ ē ꝑticipatio diuine nat̉e ē aliqͥd p̄ter virtutes īfuſas q̄ a lumīe illo deriuāt̉ ⁊ ad illud lumē ordinant̉. vn̄⁊ Apl̓s dic̄ ad Ephe. v. Eratis aliqn̄ tenebre. nūc aūt luxī dn̄o. vt filij lucis ambulate. Sicut enī virtutes acqͥſiteꝑficiūt hoīeꝫ ad ambulādū ẜm ꝙ ꝯgruit lumini naturalirōnis. ita virtutes in fuſe ꝑficiūt hoīeꝫ ad ambulāduꝫ ẜmꝙ ꝯgruit lumini gr̄e. ¶ Ad. j. gͦ dd̓m ꝙ Augꝰ noīat fidēꝑdilectionē oꝑantē gr̄aꝫ. qꝛ actꝰ fidei ꝑ dilectionē operātis ē primꝰ actꝰ ī qͦ gr̄a gratū faciēs manifeſtatur. Ad. ijdd̓m. ꝙ bonū poſitū ī diffinitiōe virtutis d̓r ẜm ꝯuenientiā ad aliquā naturā p̄exiſtētē vel eſſentialē vel ꝑticipatāſic aūt bonū nō attribuit̉ gr̄e. ſꝫ ſic̄ radici bonitatis ī hoīe.vt dictū ē. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ gr̄a reducit̉ ad primā ſpeciēqͣlitatis nec tn̄ ē idē qd̓̇ virtꝰ. ſꝫ habitudo q̄dā q̄ p̄ſupponit̉ virtutibꝰ infuſis ſicut eaꝝ principiū ⁊ radix.Ad quartum ſic procedit̉Uidet̉ ꝙ gr̄a nō ſit ī eſſentia īe ſicut ī ſubiecto. ſꝫ in aliqͣpotētiaꝝ. Dic̄ enī Augꝰ in iponoſticon. ꝙ gr̄a cōꝑatur advolūtatē ſiue ad liberū arbitrium ſicut ſeſſor ad equū. ſꝫvolūtas ſiue libeꝝ arbitriū ē potentia q̄dam. vt in primodictū eſt. ergo gr̄a eſt in potentia anime ſicut in ſubiecto