QueſtioLXX

morbus ſine egrotatione. puta cum aliquis eſt īteriꝰ male diſpoſitus. non tamen exteriꝰ prepeditur a ſolitis oꝑationibus. In animo tamen vt ipſe dicit hec duo nō poſſunt niſi cogitatione ſecerni. Neceſſe eſt enim ꝙ quandocunqꝫ aliquis interius eſt male diſpoſitus habens inordinatum affectū ꝙ ex hoc imbecillis reddatur ad debitaſoperatiōeſ exercēdēs. quia vna q̄qꝫ arbor ex ſuo fructu cognoſcitur .i. hpͥmo ex opere. vt dicitur Oacth. xij. ſed vitium animi vt Tullius ibidem dicit. eſt habitus aut affectio ainmi in tota vita īcōſtans. ⁊ a ſeipſa diſſētiens qd̓quidem inuenitur etiam abſqꝫ morbo vel egrotatione. vtpote cum aliquis ex infiirmitate vel ex paſſione peccat.vnde in plus ſe habet vitium qͣꝫ egrotatio vel morbus.ſicut etiam virius in plus ſe habet qͣꝫ ſanitas. nam ſanitas etiam quedam virtus ponitur in .vij. phiſicorum. ⁊ideo virtuti conuenientius opponitur vitium qͣꝫ egrotatio vel morbus.D ſecunduꝫ ſic ꝓceditur. Uidet̉ ꝙ vitiū nō ſit ꝯͣ naturā Uitiū .n. cōtrariat̉ virtuti. vt dictum eſt. ſed virtutes n̄ ſūt in nobis anatura. ſed cauſant̉ ī nobis per infuſionē. aut ab aſſuetudine. vt dictum eſt. ergo vitia non ſunt contra naturamPre. ea que ſunt contra naturaꝫ non poſſunt aſſuefieri. ſicut lapis nnuqͣꝫ aſſueſcit ferri furſum. vt dicitur in. ij.ethicorum. ſed aliqui aſſuefiunt ad vitia. ergo vitia nonſunt contra naturam. ¶ Pre. nihil quod eſt contra naturam inuenitur in habentibus illam naturam vt īpluribus. ſed vitia inueniuntur in hominibus vt in pluribꝰquia ſicut dicitur. Matth. vij. Lata eſt via que ducit adperditionem ⁊ multi vadunt per eam. ergo vitium non ēcontra naturam. ¶ Pre. peccatum comꝑatur ad vitiumſicut actus ad habitum. vt ex ſupra dictis patet. ſed peccatum diffinitur eſſe dictum vel factum vel concupituꝫcontra legem dei. vt patet per Auguſtinum. xxij. contraFauſtum. lex autem dei eſt ſupra naturam. magis ergodicendum eſt ꝙ vitium ſit contra legem qͣꝫ ſit contra naturaꝫ. ¶ Sed contra eſt quod Auguſtinus dici in. iij delibro arbitrio. omne vitiuꝫ eo ipſo ꝙ vitiuꝫ eſt. contra naturam eſt. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ ſicut dictum eſt. vitium virtuti contrariatur. virtus autem vniuſcuiuſqꝫ rei conſiſtit inhoc ꝙ ſit bene diſpoſita ẜm conuenientiaꝫ ſue nature. vtſupra dictum eſt. vnde oportet ꝙ in qualibet revitium dicatur ex hoc ꝙ eſt diſpoſita contra id quod cōuenit natuture. vnde de hoc vnaqueqꝫ res vituperetur. a vitio autēnomen vituperationis detractum creditur. vt Augſtinꝰdicit in. iij. de libro arbitrio. Sed conſideranduꝫ eſt ꝙ natura vniuſcuiuſqͣꝫ rei potiſſime eſt forma ẜm quā res ſpeciem ſortitur. homo autem in ſpecie conſtituitur per animam rationalem. ⁊ ideo id quod eſt contra ordinem rationis proprie eſt contra naturam hominis inquantuꝫ eſthomo. qd̓ autem eſt ẜm rationem eſt ẜm naturaꝫ hominis inquautum eſt homo. bonum autem hominis eſt ẜꝫrationem eſſe. ⁊ malum hominis eſt preter rationem eſſevt Dionyſius dicit in iiij. c. de. diui. no. vnde virtus humana que hominem facit bonum ⁊ opus ipſius bonumreddit. intm̄ eſt ẜm naturam hominis inquantum cōuenit rationi. vitium autem intm̄ eſt contra naturam hominis inquantum eſt contra ordinem rationis. ¶ Ad. i.ergo dd̓m. ꝙ virtutes ⁊ ſi non cauſentur a anatura ẜꝫ ſuum eſſe perfectum. tamen inclinant ad id qd̓ eſt ẜm naturam id eſt ẜm ordinem rationis. Dicit enim Tullius inſua rhetorica. ꝙ virtus eſt habitus in modum nature ra

tioni conſent aueus. ⁊ hoc modo virtus dicitur eſſe ẜꝫ naturam. et per contariū intelligitur ꝙ vitiū ſit contra naturam. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ phūs ibi loquit̉ de his que ſūt cōtra naturaꝫ ẜm ꝙ eſſe contra naturam opponitur ei qd̓ ēeſſe a natura. non autem ẜm ꝙ eſt contra naturaꝫ opponitur ei qd̓ eſt eē ẜm naturam eo modo quo virtutes dicūtur eſſe ẜm naturam. inquantum inclinamt ad id qd̓ nature conuenit. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ in homine eſt duplexnatura .ſ. rationalis ⁊ ſenſitiua. Et qꝛ per operatiōeꝫ ſenſus homo peruenit ad actus rationis. ideo plures ſequūtur inclinationes nature ſenſitiue qͣꝫ ordine rationis. plures enim ſunt qui aſſequūtur principium rei qͣꝫ qui ad cōſūmationem perueniunt. ex hoc autem ꝙ vitia ⁊ peccatain hominibus ꝓueniunt ꝙ conſequūtur inclinationē nature ſenſitiue contra ordinem rationis. ¶ Ad. iiij. dd̓mꝙ quicqͥd eſt contra rationem artificiati eſt etiam contranaturam artis qua artificium producitur. lex autem eterna comꝑatur ad ordineꝫ rōis hūane ſicut ars ad artificiatum. vnde eiuſdem ratiōis eſt ꝙ vitium et peccatū ſit cōtra ordinem rationis humane. ⁊ ꝙ ſit contra legem eternam. Un̄ Augꝰ dicit in. iij. de. li. arbi. ꝙ a deo habēt omnes nature ꝙ nature ſunt. ⁊ intm̄ ſunt vitioſe inquantuꝫab eius qua facte ſunt arte diſceduntD tertium ſic proceditur. Uidet̉ ꝙ vitiū .i. habitꝰ malꝰ ſit peiꝰ qͣꝫ peccatum .i. actus malus. Sicut .n. bonū qd̓ eſt diuturniuſeſt melius. ita maluꝫ qd̓ eſt diuturnius eſt peius. ſed habitus vitioſus ē diuturnior qͣꝫ actus vitioſi qui ſtatī trāſeunt. ergo habitus vitioſus ē peior qͣꝫ actus vitioſus.Pre. plura mala ſunt magis fugienda qͣꝫ vnum maluꝫſed habitus malus virtualiter eſt cauſa multoꝝ malorūactuū ergo habitus vitioſus eſt peior qͣꝫ actꝰ vitioſus.Pre. cauſa eſt potior qͣꝫ effectus. ſꝫ habitus ꝑficit actumtam in bonitate qͣꝫ ī malicia. ergo habitus eſt potior actu⁊ in bonitate ⁊ in malicia. ¶ Sed contra. pro actu vitioſoaliquis iuſte punitur. nō aūt pro habitu vitioſo ſi nō procedat ad actum gͦ. actus vitioſus eſt peior qͣꝫ habitus vitioſus. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ habitus medio mō ſe habet interpotentiam ⁊ actum. Manifeſtū ē autē ꝙ actus in bono⁊ malo preeminent potentie. vt dicitur ī. ix. metaph̓. melius eſt eniꝫ bene agere qͣꝫ poſſe bene agere. ⁊ ſimiliter vituꝑabilius eſt male agere qͣꝫ poſſe male agere. vnde etiāſequit̉ ꝙ habitus in bonitate ⁊ in malicia mediū graduꝫobfineat īter potētiā ⁊ actū. vt .ſ. ſicut habitꝰ bonꝰ vl̓ malꝰp̄emīet ī bonitateᶻ vl̓ malicia potētie. ita etiā ſubdit̉ actuiqd̓ etiā ex hͦ aꝑet ꝙ hͨitꝰ n̄ dicit̉ bonꝰ vl̓ malꝰ niſi ex hͦ ꝙīclinat ad actū bonū vl̓ malū. vn̄ ꝓpter bonitatē vl̓ maliciā actiꝰ dr̄ habitꝰ bonꝰ vl̓ malꝰ ⁊ ſic potior ē actꝰ ī bōitatevl̓ malicia qͣꝫ habitꝰ. qꝛ ꝓpter qd̓ vnū qͦdqꝫ tale ⁊ illd̓ magis ē. ¶ Ad. i. gͦ dd̓. ꝙ nihil ꝓhibet aliqͥd eē ſīplicitet altero potiꝰ qd̓ tn̄ ẜꝫ qͥd ab eo deficit. ſīplicit̓ .n. potiꝰ iudicat̉qd̓ p̄eminet ẜꝫ id qd̓ ꝑ accn̄s ſe hꝫ ad vtrūqꝫ. oſtēſū ē aūtex ip̄a rōne actꝰ ⁊ habitꝰ ꝙ actꝰ ē potior ī bōitate ⁊ malicia qͣꝫ habitꝰ. ꝙ aūt habitꝰ ſit diuturnior qͣꝫ actꝰ. acciditex eo ꝙ virūqꝫ īuenit̉ in tali natura q̄ n̄ pōt ſēꝑ agere etcuiꝰ actio ē ī motu trāſeūte. vn̄ ſimplicit̓actꝰ ē potior tamī bōitate qͣꝫ ī malicia. ſꝫ habitꝰ ē potior ẜꝫ qͥd. ¶ Ad. ij dd̓.ꝙ habitꝰ n̄ ē ſimpl̓r plures actꝰ ẜꝫ qͥd i. ꝟtute. vn̄ ex hocn̄ pōt ꝯcludi ꝙ habitꝰ ſit ſimplicit potior ī bōitate vl̓ malicia qͣꝫ actꝰ. ¶ Ad. iij. dd̓ ꝙ habitꝰ ē cā actꝰ ī genͣe cauſe efficiētis. ſꝫ actꝰ ē cā habitꝰ ī gn̓e cauſe final̓ ẜm quā ꝯſiderat̉rō boni ⁊ mali. ⁊ iō ī bōitate ⁊ malicia actꝰ p̄emīet hͦitui.