Druckschrift 
2,1 (1485)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

QueſtioLX

concupiſcentia ꝑuenit̉ ad delectationem. Et eadem ratō.eſt de oppoſitis. qꝛ ex adio ſequit̉ fuga vel abominatio.que ꝑducit ad triſticiam. Sed paſſiones iraſcibiliſ nonſunt vnius ordinis. ſed ad diuerſa ordinant. nam audacia timor ordinant̉ ad aliqd̓ magnū periculum. ſpesdeſperatio ad aliqd̓ bonum arduum. tra aūt ad ſuperandum aliqd̓ ꝯtrariū qd̓ nocumentū intulit. circa haspaſſiones diuerſe ꝟtutes ordinant̉. vtpote tꝑantia circapaſſiones concupiſcibilis. fortitudo circa timores et audacias. magnanimitas circa ſpem deſperationem.ſuetudo circa iras. Ad. i. dd̓. omnes paſſionesueniunt in vno principio fine cōi. non aūt in vno proprio principio ſeu fine. vn̄ hoc non ſufficit ad vnitatemꝟtutis moral̓. Ad. ij. dd̓. ſicut in naturalibꝰ idemē principiū recedit̉ ab vno prīcipio accedit̉ ad aliud in rōnalibꝰ eſt eadem ꝯtrarioꝝ. ita etiam virtꝰ moralis in modum nature rōni conſentit eſt eadem cōtrariaꝝ paſſionum. Ad. iij. dd̓. ille tres paſſiones adidem obiectum ordinant̉ ẜm quendam ordinem. vt dictū eſt. ad eandem virtutem moralem pertinent.Ad quintū ſic procediturUidet̉ virtutes morales non diſtinguant̉ ẜm obiecta paſſionum. ſicut enim ſunt obiecta paſſionū. ita ſuntobiecta oꝑationuꝫ. ſed ꝟtutes morales ſunt circa oꝑationes. non diſtinguunt̉ ẜm obiecta oꝑationuꝫ. ad eandem enim virtuteꝫ iuſticie ꝑtinet emere vel vendere domuꝫ equum. etiam nec ꝟtutes morales ſunt circapaſſiones diuerſificant̉ per obiecta paſſionum. Pre.Paſſiones ſunt quidam actus vel motus appetitus ſenſitiui. ſed maior diuerſitas requirit̉ ad diuerſitatem habituum qͣꝫ ad diuerſitatem actuū. diuerſa igit̉ obiectanon diuerſificant ſpeciem paſſionis non diuerſificabūtſpecieꝫ ꝟtutis moral̓. ita .ſ. de oībꝰ delectationibꝰ eritvna ꝟtus moral̓. ſimiliter eſt de alijs. Pre. magis minus non diuerſificant ſpeciem. ſꝫ diuerſa delectabilia non differunt niſi ẜm magis minus. oīa ꝑtinentad vnā ſpeciē ꝟtutis. eadeꝫ rōne oīa terribilia. ſimiliter de alijs. non ꝟtꝰ moral̓ diſtinguit̉ ẜm obiecta paſſionū. Pre. Sicut virtus ē oꝑatiua boni. ita eſt impeditiua mali. ſꝫ circa ꝯcupiſcentias bonoruꝫ ſunt diuerſevirtutes. ſicut tꝑantia circa ꝯcupiſcentias delectationuꝫtactus. eutrapelia circa delectatiōes ludi. etiaꝫ circatimores maloꝝ debent eſſe diuerſe ꝟtutes. Sꝫ ꝯͣ eſtcaſtitas eſt circa delectabilia venereoꝝ. abſtinentia veroeſt circa delectabilia ciboꝝ eutrapelia circa delectabilia ludoꝝ. Rn̄. dd̓. ꝑfectio v̓tutis ex rōne dependetꝑfectio aūt paſſionis ex ipſo appetitu ſenſitiuo. vn̄ oportꝫ ꝟtutes diuerſificent̉ ẜm ordinē ad rōneꝫ. paſſiōes autem ẜm ordinē ad appetitū. Obiecta igit̉ paſſionum ẜm diuerſimode ordinant̉ ad appetitū ſenſitiuuꝫ. cauſantdiuerſas paſſionū ſpēs. ẜm vero comꝑant̉ ad rōneꝫ.cauſant diuerſas ſpēs ꝟtutū. non aūt idē motus ronis appetitus ſenſitiui. vn̄ nihil ꝓlibet aliquā differentiam obiectoꝝ cauſare diuerſitatem paſſionuꝫ. non cauſat diuerſitatem ꝟtutū. ſicut qn̄ vna ꝟtus ē circa multaſpaſſiones. vt dictū eſt. aliquā etiam differentiam obiectoꝝ cauſare diuerſitatē ꝟtutū non cauſat diuerſitateꝫpaſſionū. cum circa vnā paſſionē. puta delectationē. diuerſe ꝟtutes ordinent̉. Et qꝛ diuerſe paſſiōes ad diuerſas potentias ꝑtinentes ſꝑ pertinent̉ ad diuerſas virtutes. vt dictum ē. ideo diuerſitas obiectorū reſpicit di-

uerſitatē potentiaꝝ ſꝑ diuerſificat ſpecies ꝟtutuꝫ. puta aliquid ſit bonum abſolute. aliquid bonum cum aliqua arduitate. qꝛ ordine quodam inferiores homins ꝑtes regit. etiam ſe ad exteriora extendit. etiā ẜm vnū obiectum paſſionis apprehendit̉ ſenſu vel imaginatione. aut etiam ratione. ẜm etiam ꝑtinet ad aīaꝫcorpus vel exteriores res. diuerſaꝫ habitudineꝫ hꝫ adnem. conſequens natuꝫ ē diuerſificare ꝟtutes. Donum igit̉ hominis qd̓ eſt obiectum amoris ꝯcupiſcētiedelectationis. pōt accipi vel ad ſenſum corporis pertinens. vel ad interiorem anime apprehenſionem. hoc ſiue ordinet̉ ad bonū hominis in ſeipſo. vel qͣꝫtuꝫ ad corpus. vel qͣꝫtuꝫ ad animam. ſiue ordinet̉ ad bonum hoīsin ordine ad alios. oīs talis diuerſitas ꝓpter diuerſumordinem ad rationem diuerſificat virtutem. Sic igiturſi conſideretur aliqd̓ bonū. ſiquidem ſit ſenſum tactusapprehenſum. ad ꝯſiſtentiā hūaue vite ꝑtinens in indiuiduo vel in ſpē. ſicut ſunt delectabilia ciboꝝ venereorum erit ꝑtinens ad virtutē tꝑantie. delectationes autēalioꝝ ſenſuū cum non ſint vehementes non preſtant aliquam difficultatē rōni. circa eas non ponit̉ aliqͣ virtus eſt circa diffici le. ſicut ars. vt dr̄ in. ij. ethi. bonuꝫaūt non ſenſu ſed interiori ꝟtute apprehenſum ad ipſumhoīeꝫ ꝑtinens ẜm ſeipſum. ē ſicut pecunia honor. quorum pecunia ordinabil̓ eſt de ſe ad bonum corporis. honor aūt ꝯſiſtit in apprehenſione anime. hec quidem bona conſiderari pn̄t vel abſolute ẜm ꝑtinent ad concupiſcibilem. vel cum arduitate quadā ẜm pertinent adiraſcibilem. que quidē diſtinctio non hꝫ locum in bonisque delectant tactum. qꝛ hmōi ſunt quedaꝫ infima.petunt homini ẜm conuenit brutis. Circa bonū igitur pecunie abſolute ſumptum ẜm eſt obiectum cōcupiſcētie vl̓ delectatiōis aut amoris ē liberalitas. circa bo aūt hmōi arduitate ſumptū ẜm ē obiectū ſpei ēmagnificētia. circa bonū ꝟo qd̓ eſt honor. ſiquideꝫ ſit abſolutē ſumptū ẜm ē obiectū amoris. ſic ē quadā virtꝰ vocat̉ philotinia .i. amor honoris. ſi ꝟo cum arduitateconſideret̉ ẜm eſt obiectum ſpei. ſic ē magnanimitas.vn̄ liberalitas philotinia vident̉ eſſe in concupiſcibili.magnificentia ꝟo magnanimitas in iraſcibili. bonumꝟo hoīs in ordīe ad aliū non videt̉ arduitateꝫ habere. ſedaccipit̉ vt abſolute ſumptū. ꝓut ē obiectū paſſionū cōcupiſcibil̓. qd̓ quidē bonū pōt eſſe alicui delectabile ẜmp̄bet ſe alteri. vel in his ſerio fiunt .i. in actionibꝰ ronem ordinatis ad debitū finē. vel in his fiunt ludo. i.actionibꝰ ordinalis ad delectationē tm̄. eodeꝫ ſehn̄t ad rōneꝫ ſicut prima. In ſerijs aūt ſe exhibet aliquisalteri dupliciter. Uno vt delectabilē decentibꝰ verbis factis. hoc ꝑtinet ad quandā ꝟtutē quam Aꝝ. nominat amicitiā. pōt dici affabilitas. Alio prebet ſealiquis alteri vt manifeſtuꝫ dicta facta. hoc ꝑtinetad aliā ꝟtutē quā noīat ꝟitatē. manifeſtatio enim ꝓpinquius accedit ad rōneꝫ qͣꝫ delectatio. ſeria qͣꝫ ioce ſa. vn̄ circa delectationes ludoꝝ ē alia ꝟtꝰ quā phūs eutrapeliā noīat. Sic igit̉ patꝫ ẜm Aꝝ. ſunt vndecim ꝟtutes morales circa paſſiones .ſ. forritudo. tꝑantia. liberalitas. magnificētia. magnanimitas. philutinia. manſuetudo. amicitia. ꝟitas. eutrapelia. iuſticia. et diſtinguuntẜm diuerſas materias vl̓ ẜm diuerſas paſſiones. vl̓ ẜmdiuerſa obiecta. Si igitur addatur iuſticia. que eſt circaoꝑationes. erunt oēs duodecim. Ad. i. dd̓. oīaobiecta eiuſdē oꝑationis ẜm ſpēm eandeꝫ habitudinem