QueſtioLI
igit̉ loquamur de habitu ẜm ꝙ eſt diſpoſitio ſubiecti ī ordine ad formā vel naturā. quilibet p̄dictoꝝ modoꝝ ꝯtingit habitū eſſe naturalē. Eſt enī aliqͣ diſpoſitio natural̓q̇ debet̉ humane ſpēi. extra quā nullus hō inuenit̉. ⁊ hec ēnatural̓ ẜm naturā ſpēi. ſed qꝛ talis diſpoſitio qͣꝫdā latitudinē hꝫ. ꝯtingit diuerſos gradꝰ hmōi diſpoſitiōis ꝯuenire diuerſis hoībꝰ ẜm naturā indiuidui. ⁊ hmōi diſpoſitiopōt eſſe vl̓ totalit̓ a natura. vel ꝑtim a natura ⁊ ꝑtim abexteriori principio. ſicut dictū eſt de his qͥ ſanant̉ ꝑ arteꝫſed habitus qui ē diſpoſitio ad oꝑationē cuius ſubiectūeſt potētia aīe. vt dictū eſt. pōt qͥdem eē naturalis ⁊ ẜm naturā ſpēi. ⁊ ẜm naturā indiuidui. ẜm qͥdē naturā ſpēi ẜꝫꝙ ſe tenet ex ꝑte ip̄ius aīe que cum ſit forma corꝑis ē prīcipiū ſpecificū. ẜm aūt naturā indiuidui ex ꝑte corꝑis qd̓eſt materiale principiū. ſed tn̄ neutro modo ꝯtingit ī hoībus eē habitus naturales. ita ꝙ ſint total̓r a natura. Inangel̓ ſiquidē ꝯtingit eo ꝙ hn̄t ſpēs intelligibiies naturalit̓ inditas qd̓ nō cōpetit humane nature. vt in prīo dictūeſt. Sunt gͦ in hoībꝰ aliqͥ habitus naturales tanqͣꝫ ꝑtima natura exiſtētes. ⁊ ꝑtim ab exteriori principio. alit̓ qͥdēin app̄henſiuis potētijs. ⁊ alit in appetitiuis potētijs. Inapp̄henſiuis enī potētijs pōt eē habitus naturalis ẜm inchoationē ⁊ ẜm naturā ſpēi ⁊ ẜm naturā indiuidui. ẜm qͥdem natutam ſpeciei ex ꝑte ipſius anime ſicut intellectus principioꝝ d̓r eſſe habitus natural̓. ex ip̄a enī natura aīe intellectual̓ ꝯuenit hoī ꝙ ſtatim cognito qͥd eſt iotū. ⁊ qͥd eſt ꝑs. cognoſcat ꝙ oē totū eſt maius ſua ꝑte. etſil̓e eſt in ceteris. Sed qͥd ſit totū ⁊ quid ſit ꝑs. cognoſcere nō pōt niſi ꝑ ſpēs intelligibiles a fātaſmatibꝰ acceptas⁊ ꝓpter hoc phūs in fine poſterioꝝ on̄dit ꝙ cognitio principioꝝ ꝓuenit nobis ex ſenſu. ẜm ꝟo naturā indiuidui ēaliqͥs habitus cognoſcitiuꝰ ẜm inchoationē naturalē. inqͣꝫtū vnus hō ex diſpoſitōe organoꝝ eſt magis aptus adbn̄ intelligendū qͣꝫ alius. inqͣꝫtum ad oꝑationē intellectꝰindigemus virtutibꝰ ſenſitiuis. In appetitiuis aūt potentijs nō eſt aliqͥs habitus naturalis ẜm inchoationē ex ꝑteip̄ius aīe qͣꝫtum ad ip̄am ſubſtantiā habitus. ſed ſolū qͣꝫtū ad principia quedā ip̄ius. ſic̄ principia iuris cōmunisdicunt̉ eē ſeminalia virtutū. ⁊ hoc ideo. qꝛ inclinatio adobiecta ꝓpria q̄ videt̉ eſſe inclinatio habitus. non ꝑtinetad habitū ſed magis ꝑtinet ad ip̄am rōem potentiaꝝ. ſedex ꝑte corꝑis ẜm naturā indiuidui ſunt aliqͥ habitus appetitiui ẜm inchoatiōes naturales. ſunt enī quidā diſpoſitiex ꝓpria corꝑis cōplexione ad caſtitatē vel manſuetudinēvel ad aliqͥd hmōi. ¶ Ad i. gͦ dd̓m ꝙ obiectio illa ꝓceditde natura ẜm ꝙ diuidit̉ ꝯtra ratione ⁊ voluntatē. cum tn̄ip̄a rō ⁊ voluntas ad naturā hoīs ꝑtineant. ¶ Ad. ij. dd̓ꝙ aliquid etiā natural̓r pōt ſuꝑaddi potentie. qd̓ tamē adip̄am potentiā ꝑtinere nō pōt. ſicut in angelis non pōt ꝑtinere ad ip̄am potētiā intellectiuā ꝙ ſit ꝑ ſe cōgnoſcitiuaoīm. qꝛ oꝑteret ꝙ eſſet actus oīuꝫ. qd̓ ſolius dei eſt. id enīquo aliqͥd cognoſcit̉ oꝑtet eſſe actualē ſimilitudinē eiusqd̓ cognoſcit̉. vn̄ ſequeret̉ ſi potētia angeli ꝑ ſeip̄aꝫ cognoſceret oīa ꝙ eſſet ſimilitudo ⁊ actus oīm. vnde oportet ꝙſuꝑaddant̉ potentie intellectiue ip̄ius alique ſpēs inteiligibiles. que ſint ſimilitudines rerū intellectiuaꝝ. qꝛ ꝑ participationē diuine ſapīe ⁊ non ꝑ eſſentiā ꝓpriā poſſunt intellectus eoꝝ eſſe actu ea que intelligunt. Et ſic ptꝫ ꝙ nōoē id qd̓ ꝑtinet ad habitū naturalē pōt ad potētiā ꝑtinere¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ natura nō equalit̓ ſe hꝫ ad cauſādas oēsdiuerſitates habituū. qꝛ quidā poſſunt cauſari a natura.quidā non. vt ſupra dictū eſt. ⁊ ideo non ſequit̉ ſi aliqui
ſint habitus naturales ꝙ oēs ſint naturales.Ad ſecundtū ſic procedit̉Uidet̉ ꝙ nullus habitus poſſit ex actu cauſari. Habitusenī eſt qualitas quedā. vt ſupra dictū eſt. oīs aūt qualitaſcauſat̉ in aliquo ſubiecto inqͣꝫtū eſt alicuius receptiuumcum igit̉ agēs ex hoc ꝙ agit nō recipiat aliqͥd ſed magisex ſe emittat. videt̉ ꝙ non poſſit aliqͥs habitus in agēte exꝓprijs actibus generari. ¶ Pre. illud in quo cauſat̉ aliqͣqualitas mouet̉ ad qualitatē illā. ſicut ptꝫ in re calefactavel infrigidata. qd̓ aūt ꝓducit actū cauſantē qualitatem.mouet. vt ptꝫ de calefaciēte vel infrigidante. ſi igit̉ in aliquo cauſaret̉ habitus ꝑ actū ſuijp̄ius ſequeret̉ qd̓ idē eētmouens ⁊ motū. agens ⁊ patiēs. qd̓ eſt impoſſibile. vt d̓rin. vi. phiſicoꝝ. ¶ Pre. effectus nō pōt eſſe nobilior ſuacauſa. ſed habitus eſt nobilior qͣꝫ actus p̄cedens habituꝫqd̓ ptꝫ ex hoc ꝙ nobiliores actus reddit. ergo habitus nōpōt cauſari ab actu p̄cedēte habitū. Sꝫ ꝯtra ē ꝙ phūsin. ij. ethi. docet habitus virtutū ⁊ vitioꝝ ex actibꝰ cauſariRn̄. dd̓m ꝙ in agēte qn̄qꝫ eſt ſolū actiuū principiumſui actus. ſicut in igne eſt ſolū principiū actiuum calefaciendi. ⁊ in tali agēte non pōt aliquis habitus cauſari ex ꝓprio actu. ⁊ inde eſt ꝙ res naturales non pn̄t aliquid conſueſcere vel diſſueſcere. vt dicit̉ in. ij. ethi. Inuenit̉ aūt aliquod agēs in quo eſt principiū actiuū ⁊ paſſiuū ſui actusſicut ptꝫ in actibꝰ humanis. nam actꝰ appetitiue vittutisꝓcedūt a vi appetitiua. ẜm ꝙ mouet̉ a vi app̄henſiua rep̄ſentante obiectū. Et vlterius vis intellectiua ẜm ꝙ rōcinat̉ de ꝯcluſionibꝰ habet ſicut principiū actiuū ꝓpoſitionem ꝑ ſe notā. vn̄ ex talibꝰ actibꝰ poſſunt in agentibꝰ aliqͥhabitus cauſari. non quidē qͣꝫtū ad primū actiuū principium. ſed qͣꝫtū ad principiū actus qd̓ mouet motū. namoē qḋ patit̉ ⁊ mouet̉ ab alio. diſponit̉ ꝑ actū agentis. vūex multiplicatis actibꝰ generat̉ quedā qualitas in potenti a paſſiua ⁊ mota que nominat̉ habitus. ſicut habitusvirtutū moralium cauſat̉ in appetitiuis potentijs. ẜm ꝙmouent̉ a rōne. ⁊ habitus ſcīarum cauſant̉ in intellectu.ẜm ꝙ mouet̉ a primis ꝓpoſitionibꝰ. ¶ Ad i. ergo dd̓m ꝙꝙ agens inqͣꝫtū eſt agens non recipit aliqͦd. ſed inqͣꝫtumrecipit motū ab alio. ſic recipit aliquid a mouēte. ⁊ ſic cauſant̉ habitus. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ idem ẜm idē non pōt eſſemouens ⁊ motu. nihil aūt prohibet idē a ſeip̄o moueri ẜmdiuerſa. vt in. viij. phi. ꝓbatur. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ actusprecedens habitum inqͣꝫtum ꝓcedit a principio actiuoꝓcedit a nobiliori principio qͣꝫ ſit habitus generatus. ſicut ipſa rō eſt nobilius principium qͣꝫ ſit habitus virtunis moralis in vi appetitiua ꝑ actuū conſuetudines generatus ⁊ intellectus principiorum eſt nobilius principiumqͣꝫ ſcientia concluſionum.Ad tertium ſic pocediturUidet̉ ꝙ ꝑ vnum actum poſſit habitus generari. Demonſtratio enī actus rōnis eſt. ſed ꝑ vnam demonſtrationē cauſat̉ ſcientia. que eſt habitus concluſionis vnius. gͦhabitus pōt cauſari ex vno actu. ¶ Pre. ſicut ꝯtingit actꝰcreſcere ꝑ multiplicationē. ita contingit actū creſcere ꝑ intenſionē. ſed multiplicatis actibus generat̉ habitus. ergo etiā ſi multū intendat̉ vnus actꝰ poterit eſſe cauſa generatiua habitus. ¶ Pre. ſanitas ⁊ egritudo ſunt habitus quidā. ſed ex vno actu ꝯtingit hoīem vel ſanari vel infirmari. gͦ vnus actus pōt habitū cauſare. ¶ Sed ꝯtra ēqd̓ phūs dicit in .i. ethi. ꝙ vna hyrundo ver non facit. nec
H 3