pare ſecunda. De peccatis.in genere.Diſt. j.
iſt contra naturam hominis inquantum homo. qd̓ aūt eſt ſecundū rationeꝫ. eſt ẜm naturam hominis. in quantū eſt homo. bonū autēhominis eſt ẜm rationem. & malū homīs eſteſſe pret̉ rōem. ut dicit dionyſius. iiii. c. de di.no. Vnde uirtus humana q̄ homineꝫ facit bonum. & ipſius opus bonum reddit. eſt ẜm naturam hominis in quantū conuenit rōni. Vicium aūt eſt contͣ naturam hominis in quanrum eſt contͣ ordinē rōnis. Virtutes autē & ſinoncauſent̉ a natura ẜm ſuū eſſe ꝑfectum. tamen inclināt ad illud qd̓ eſt ẜm naturam .i. ſecundū ordinem rōnis. Dicit enī tulliꝰ. in ſuarhetorica. ꝙ uirtus eſt habitus in modum nature rōni cōſentaneus. & hoc modo uirtus dicitur eſſe ẜm naturā & ꝑ contrariū intelligit̉uitium ſit cōtͣ naturam. Item nota ꝙ uitiūdicit̉ eſſe contͣ naturam & contͣ legē diuinamſicut patet ex diffinitione augͥ. peccatū eſt faſtum. uel dictum. &cͣ. ut. infra. patebit. qꝛ qͥcqͥd eſt contͣ naturā artificiati. ē etiā contͣ naturam artis qͣ artificiatū producit̉. lex autē et̓na comꝑat̉ ad ordinem rōnis humane ſic̄ adartificiatū. Vnde eiuſdem rōnis eſt ꝙ uitiuꝫet peccatum ſit contͣ ordinem rōnis humane.& ꝙ ſit contra legem eternam. Vnde augͥ. dicit in. iii. de li. ar. ꝙ a deo habent omnes nature ꝙ nature ſunt. et ī tantū uitioſe ſunt. inqͣnab eius qͣ facte ſunt arte diſcedunt.Dtertiū ſcꝫ qͥd ſit peius. utruꝫ uitium uelIactus uitioſus. dicendū ꝙ habitus mediomodo ſe habet inter potentiā & actū. Manifeſtum eſt aūt ꝙ actus in bono et in malo p̄eminet potentie. ut dicit̉ in. ix. metha. Melius eſtenim bene agere qͣꝫ poſſe bene agere. & ſimiliter uituperabiliꝰ ē male agere. qm̄ poſſe male agere. Vnde ſequitur ꝙ habitus in bonitate & in malitia medium gradum obtineat inter potentiam & actum. ut ſcilicet ſicut habitus bonus uel inalus preeminet ī bonitate ul̓malitia potentie. ita etiā ſubdat̉ actui. Quodetiam ex hoc apparet. qꝛ habitus non dicit̉ bonus uel malus niſi ex hoc ꝙ inclinat ad actūbonuꝫ uel malū. Vnde propt̓ bonitatē uel malitiam actus dicit̉ habitus bonus uel malꝰ. &ſic potior eſt actus in bonitate uel malitia. qͣꝫhabitꝰ. qꝛ ꝓpt̓ unūqd̓qꝫ tale. & illud magis ēD quartū ſcꝫ utrū actus uitioſus poſſit ſimul eſſe cum uirtute. dicendū ꝙ pct̄m cōpatur ad uirtutem. ſicut actus malus ad habitum bonum. aliter aūt ſe habet habitus ī anīa¶ & forma ī re naturali. forma enī naturalis exneceſſitate ꝓducit oꝑationem ſibi conuenientem. Vnde non poteſt eſſe ſimul cum formanaturali actus forme contrarie. ſic̄ nō poteſteſſe cum calore actus in frigidationis neqꝫ limul cū leuitate motꝰ deſcenſionis. niſi forteexuiolentia exterioris mouentis. ſꝫ habitus īanima non ex neceſſitate ꝓducit ſuam oꝑatonem. ſꝫ homo utitur eo cū uoluerit. vnde ſiniſhabitu ī homine exiſtente poteſt non uti habitiraut agere contrariū actū. et ſic pōt habens
uirtutem ꝓcedere ad actū peccati. Actus aūtpeccati ſi comꝑetur ad ip̄am uirtutē ꝓut ē hapitus quidam nō poteſt ip̄am corrumꝑe ſi ſitminus tantū. Sicut enī non gn̓atur unus habitus ꝑ actum. ita nec ꝑ unum actū corrūpit̉.ut ſupͣdictū eſt. Sed ſi comꝑet̉ actꝰ peccati adcauſam uirtutū. ſic poſſibile ē ꝙꝑ unū actumpeccati alique uirtutes corrūpant̉. qd̓libet enīpeccatum mortale contrariatur caritati q̄ ē radix omniū infuſaꝝ uirtutum inquantū ſuntuirtutes. & ideo ꝑ unum actū peccati mortal̓excluſa caritate excludunt̉ per cōſequens omnes uirtutes infuſe. qͣntū ad hoc ꝙ ſunt uirtutes. Et hoc dico propt̓ fidem & ſpem quaꝝ habitus remanent informes poſt peccatū mortale. & ſic non ſunt uirtutes. Sed peccatū ueniale qd̓ non contrariat̉ caritati non excludit ipſam per conſequēs etiā nec alias uirtutes. virtutes uero acqͥſite non tollunt̉ ꝑ unū actū cūiuſcunqꝫ peccati. Sic ergo peccatū mortale nōpoteſt ſimul eſſe cum uirtutibus infuſis. poteſt tn̄ ſimul eſſe cū uirtutibus acquiſitis. peccatū uero ueniale poteſt ſimul eſſe & cū uirtutibus infuſis & cum uirtutibus acquiſitis.D quintū ſcꝫ utrū in quolibꝫ pct̄o ſit aliqͥactus. dicendū ꝙ iſta q̄ſtio principalitermouet̉ propt̓ peccatuꝫ omiſſionis de quo aliq̄diuerſimode opinantur. Quidā enī dicūt ꝙomni peccato omiſſionis eſt aliquis actus uelinterior uel exterior. Interior qͥdeꝫ ſic̄ cū aliqͥsuult non ire ad eccleſiam qn̄ ire tenetur. Exterior aūt ſic̄ cum aliquis illa hora qͣ ad eccleſiāire tenet̉. uel etiā ante occupat ſe talibus qͥbusab eundo ad eccleſiam impedit̉. & hoc quodāmodo uidet̉ in primū redire. Qui enī uult aliquid cum quo aliud ſimul eſſe non poteſt. exconſequēti uult illo carere. niſi forte non ꝑpēdat ꝙ ꝑ hoc qd̓ uult facere impedit̉ ab eo qd̓facere tenet̉. ī quo caſu poſſet per negligentiāculpabilis iudicari. Alij nero dicūt ꝙ in peccato omiſſionis non reqͥrit̉ aliqͥs actus. ip̄m enīnō facere qd̓ quis facere tenet̉ pct̄m eſt. Vtraqꝫ aūt opinio ẜm aliqͥd ueritate habet. Si enītollat̉ ī pct̄o omiſſionis id ſolū qd̓ ꝑſe pertīetad rationem peccati. ſic qn̄qꝫ peccatū omiſſionis eſt cum actu interiori. Vt cum aliqͥs uultnon ire adeccleſiam. qn̄qꝫ uero ſine om̄ī actuuel interiori uel exteriori. ſicut cū aliquis hora qua tenet̉ ad eccleſiam ire nihil cogitat deeundo. uel non eundo ad eccleſiam. Si uero īpeccato omiſſionis intelligant̉ etiam cauſe ueloccaſiones omittendi. ſic neceſſe eſt ī peccatoomiſſionis aliquē actū eſſe. non enī eſt peccatum omiſſionis niſi cum aliquis pretermittitqd̓ poteſt facere. Ꝙ aūt aliquis declinet ad n̄faciendum illud quod poteſt facere & non facere. non eſt niſi ex aliqua cauſa uel occaſioneconiuncta uel precedente. et ſiquidem cauſa illa non ſit ī poteſtate hominis. omiſſio nō habet rationem peccati. ſicut cum aliquis propt̓ īfirmitatē pretermittit ad eccleſiā ire. Si uerocauſa uſ̓ occaſio omittēdi ſubiaceat uolūtati.