PARS .II.De Preceptis.Legis.DIS. .V.

Ad cuius euidētiam notandum ꝙ ſicut dictūeſt. lex diuina principaliter inſtituit̉ ad ordinādum hoīes ad deū. lex aūt humana principaliter ad ordinandū hoīes adinuicem. & ideo leges humane nō curauerūt aliquid inſtituerede cultu diuino niſi ī ordine ad bonuū cōmune hoīm. & ꝓpter hoc multa confīxerūt circares diuinas. ẜm ꝙ uidebat̉ eis expediens ad īformandos mores hoīm. ſicut patet in ritu getilium. ſed lex diuina ecōuerſo hoīes adinuicēordinauit. ẜm ꝙ conueniebat ordini qui eſt īdeum. quē principaliter intēdebat. Ordinaturaūt homo in deū non ſolum ꝑ interiores actꝰmētis qui ſunt credere. ſperare. & amare. ſedetiam ꝑ quedam exteriora oꝑa quibus homodiuinam ſeruitutē ꝓfitetur. & iſta oꝑa dicuntur ad cultum dei ꝑtinere. qui quidē cultus cerimonia uocat̉ quaſi munia id eſt dona cereris. que dicebat̉ dea frugum. ut quidā dicunteo ꝙ primo ex frugibꝰ oblatōes deo ferebant̉.Siue ut maximꝰ ualerius refert nomē cerimonie introductū eſt ad ſignandum cultū diuinum apud latinos a quodā opido iuxta romāqd̓ cere uocabatur. eo ꝙ roma capta a gallis illuc ſacra romanoꝝ ablata ſunt & reuerētiſſime habita. Sic igitur illa p̄cepta que in lege ꝑtinēt ad cultum dei ſpecialiter cerimonialia dicuntur. Precepta em̄ legis nature quia cōmunia ſunt indigēt determinatōe. determinant̉aūt per legem humanā. & per legem diuinā.& ſicut ipſe determinatōes que fiunt per legēhumanā nō dicunt̉ eſſe de lege nature ſed deiure poſitiuo. ita ipſe determīatōes preceptoꝝlegis nature que fiunt ꝑ legem diuinā diſtinguuntur a p̄ceptis moralibus que ꝑtinent adlegem nature. Colere ergo deū cū lit actus uittutis ꝑtinet ad p̄ceptum morale. ſed determīatio huiꝰ p̄cepti. ut ſcꝫ colatur talibus hoſtiis &talibus muneribus hoc ꝑtinet ad p̄cepta cerimonialia. & ideo p̄cepta cerimonialia diſtinuunt̉ a p̄ceptis moralibus. ¶ Circa quartūſciendū ꝙ lex uetus cōtinebat etiā quedā p̄cepta iudicialia. quia ſicut dictū eſt ad legem diuinam ꝑtinet ut ordinet hoīes adinuice. & addeum. utrūqꝫ aūt hoꝝ in cōmuni quidē ꝑtmꝫad dictamē legis nature ad quod referūt̉ mōralia p̄cepta. ſed oportet ꝙ determinet̉ utrūqꝫꝑ legem diuinā & humanam. quia principianaturaliter nota ſunt coīa cā ī ſpeculatiuis qͣꝫin actiuis. Sicut igit̉ determinatō cōmunis pͥcepti de cultū diuino fit per p̄cepta cerimonialia. ſic etiā determinatio coīs p̄cepti de iuſtitiaobſeruanda inter hoīes determinatū ꝑ precepta iudicialia. & ẜm hoc oportet tria p̄cepta legis ueteriſ ponere ſcꝫ moralia que ſunt de dictamine legis nature. cerimonialia que ſūt determinatōnes cultus diuini. & iudicialia queſunt determinatōes iuſtitie īter hoīes obſeruāde. Vnde cū apl̓s ro. vii. dixiſſet ꝙ lex ē ſancta. ſubiungit ꝙ mandatū eſt iuſtū & ſanctū& bonum. iuſtū quidē quantū ad iudicialia.ſanctū quantū ad cerimonialia. nam ſanctuꝫ

dicit̉ quod eſt deo dicatū. bonū id eſt honeſtūquantū ad moralia. Et nota ꝙ p̄cepta iudicilia in aliquo coīcant cum moralibus. inquātūſcꝫ a ratione deriuant̉ in aliquo cū cerimonialibuſ. īquātū ſcꝫ ſunt q̄dā determīatōes cōmunium p̄ceptoꝝ. & ideo qn̄qꝫ ſub iudiciis comprehendunt̉ p̄cepta moralia & iudicialia. Sic̄deūt̉. v. audi iſrhael cerimonias atqꝫ iudicia.Quandoqꝫ uero iudicialia & cerimonialia. ſic̄leui. xviii. facietis iudicia mea. & p̄cepta meaſeruabitis ut p̄cepta ad moralia referant̉. iudicia uero ad iudicialia & cerimonialia. Itemnota ꝙ actus iuſtitie ingenerali ꝑtinet ad p̄cepta moralia. ſed determinatio eius in ſpeciali ꝑtinet ad precepta iudicialia. Nec ergo tria genera preceptoꝝ principaliter cōtinebant̉ ī legeſicut dicitur deut̉. vi. hec ſunt p̄cepta cerimonie atqꝫ iudicia que mnādauit ad nos deus. &ideo ponunt̉ in principio legis. ſed preter hecetiā quedā alia continebāt. in lege em̄ ponunt̉aliqua tanqͣꝫ p̄cepta. aliqͣ uero tāqͣꝫ ad p̄ceptorum adimpletōem ordinata. p̄cepta quidē ſūtde hiis que ſunt agenda. ad quoꝝ impletōemex duobus homo inducit̉ ſcꝫ ex auctoritate p̄cipientis. & ex utilitate īpletionis. que quideꝫeſt cōſequutio alicuius boni utilis delectabil̓.uel honeſti. aut fuga alicuius mali contrarii.Oportuit igit̉ in ueteri lege p̄poni quedā queauctoritate dei p̄cipientis indicarēt. ſicut illuddeūt̉. vi. audi iſrhael. dn̄s deus tuus deus unꝰeſt. Et illud gen̄. i. In principio creauit deuſ celum & terram. & huiuſmōi dicunt̉ teſtimoīaOportuit etiā ꝙ ī lege ꝓponerēt̉ quedā p̄miaobſeruantiū legē et pene trāſgrediētiū. ut patꝫdeūt̉. xxviii. Si audieris uoce dn̄i dei tui. faciet te excellentiorē cunctis gentibus &cͣ. & huiuſmodi dicunt̉ iuſtificatōnes ẜm ꝙ deus aliquos iuſte punit uel p̄miat. ipſa aūt agēda ſb̓p̄cepto non cadūt niſi inquantū habent aliqͣꝫdebit i rōm. Eſt aūt duplex debitū. unū quidēẜm regulam ratōis. aliud aūt ẜm regulam legis determinātis. ſicut ph̓s in. viii. ethi. diſtinguuit duplex iuſtū ſcꝫ morale & legale. Debitum aūt morale eſt duplex. dictat em̄ ratio aliquid faciēdū uel tanqͣꝫ neceſſariū ſine quo nōpōt̄ eſſe ordo uirtutis. ul̓ tanqͣꝫ utile hoc ꝙ ordo uirutis melius cōſeruet̉. & ẜm hoc quedaꝫmoraliū p̄ciſe precipiunt̉ uel ꝓhibentur in lege. ſicut non occides. non furtū facies. & hecꝓpria dicunt̉ p̄cepta. Quedam uero precipiūtur uel ꝓhibent̉ non quaſi p̄ciſe debita ſed ꝓpter melius. & iſta poſſunt dici mādata quiaquandā inductōi habent & ꝑſuaſionē. ſicutillud exo. xxii. Si primꝰ acceperis ueſtimentūa ꝓximo tuo ante ſolis occaſum reddas ei. &aliqua ſimilia. Vnde Iero. dicit ꝙ in p̄ceptis ēiuſtitia. ī mādatis uero caritas. debitu aūt exdeterminatōe legis in rebus quideꝫ humanisꝑtinet ad iudicialia. ī rebus aūt diuinis ad cerimonialia. qͣꝫuis etiā ea que ꝑtinent ad penāuel p̄mia dici poſſunt teſtimoīa. inquātū ſūtproteſtatōnes quedam diuine iuſtitie. omnia