circa proximos exhibēdaet ad eiꝰ deputata cultum. qꝛ ſcilꝫ eſt opus diuinū. non tuum. qd̓ ꝓbat: dicens. qꝛ nō potes facere vnū capillū albū aut nigꝝ. Un̄ vult dice̓ ſicut nec ꝑ deū nō ē iurādū. ita nec ꝑ creaturas.qꝛ cū q̄libet creaturā ſit opꝰ diuinū. qͥ iurat ꝑcreaturā: iurat ꝑ deū I. ō etiā ꝓhibemur iurareꝑ creaturas ne creaturā ī honore diuīe veneratōis hēamꝰ. vl̓ ne putēꝰ nō eē ꝑiuriū iurare fl̓mꝑ creat̉as. ⁊ dū ꝑ creaturas iuramꝰ nihil iurare⁊ iuramētū nō obligae̓ crebamꝰ. Fiūt tn̄ īt̓duꝫꝑ cruces ⁊ euāgelia. id eſt ꝑ eū cui hec ſūt dedicata. Et ſil̓it̓ fiūt ꝑ ſct̄oꝝ reliqͥas: qꝛ ī his pociꝰdeū ꝙͣ ſct̄os veneramur. a quo aucͣtore oē bonūqd̓ hn̄t eos habe̓ r̄cogͦſcīꝰ. Qui at̄ iurae̓ ꝓhibuit. quō loqͥ oportet docuit ſb̓dēs. Sit aūt̄ ſermoveſt̉. eſt eſt. nō nō. ſīplicit̓ affirmādo veritatē. ⁊negādo fl̓itatē. Un̄ duplicat vtꝝqꝫ: vt qd̓ ē ītꝰ incorde. hoc dicat̉ foris ī ore. Tūc ē eī ſermo nr̄. ēeſt. nō nō. cū gemina veritate cordis ⁊ oris affirmamꝰ vl̓ negamꝰ. Igit̉ ſic eſt ī ꝯſciētia ita ſit ⁊in lingua. ⁊ ſicut ē in re ita et ī ore. ⁊ ſic ē ī oreita ⁊ in oꝑe. vt qd̓ ore affirmamꝰ oꝑbꝰ ꝓbemꝰ.⁊ qd̓ v̓bis negamꝰ fct̄is nō ꝯfirmemꝰ. Quod at̄his habundātius et āplius ē. ſcilꝫ iurare a malo eſt. id eſt ab īfirmitate ⁊ ſuſpitōne illiꝰ q̄ ſineiuramēto nō credit. Nō dixit malū eſt. tu eī nōfacis malū qui bn̄ vteris iuratōne. q̄ et ſi nō bona. tn̄ neceſſaria ē. vt alteri ꝑſuadeas. qd̓ vtilit̓ſuades: ſed a malo et īfirmitate illius ē cuius īfirmitate cogeris iurare: cū vides pigrū ad credendū qd̓ ei vtile ē crede̓. niſi firmet̉ iuratione.Semꝑ tn̄ ē malū ibi ex aliqͣ ꝑte. vel ex parte iurātis. qn̄ iurat ſn̄ neceſſitate. vel ſi reqͥſitꝰ iurat.eſt ibi a ꝑte requirētis. ⁊ hoc vl̓ malū culpe. qn̄ſcilꝫ requirit iuramētū ſn̄ neceſſitate. vl̓ malūpene. qꝛ ex īfirmitate humana (que eſt quedampena generi hūano inflicta) ꝓcedit. ꝙ hominesnon credunt ſibi mutuo ſīplici verbo abſqꝫ iuramento. Verum igit̉ loquamur. neqꝫ id iurationibꝰ crebris. ſed morum ꝓbitate cōmendemus. Et in loquēdo ore tm̄ vtamur. quia qd̓ oreāplius eſt (ſcilicet etiā ceteris artibꝰ vti) a malo eſt. Vt em̄ in ꝓuerbijs dicitur. homo apoſtata vir inutilis digito loquit̉. Stultus ergo eſtqui talem imitat̉. et ſimiliter digito loquitur. ſꝫmagis ſtultus eſt ſi etiam manu in qua pluresdigiti ſunt: loquatur. et per cōſequens ſtultiſſimus eſt ſi etiā brachijs et humeris in loquendovtat̉. Si aūt ad motū mēbroꝝ iſtoꝝ accedit etmotio capitis. iam videtur qͣſi īſano ſil̓is. Expedit gͦ oīa mēbra p̄ter os ī loquēdo ꝯtine̓: ne īdeſcādalū ad alios poſſit quomodolibꝫ deriuae̓.Omine ih̓u xp̄e qui antiquis tēporalianobis v̓o eterna ꝓmiſiſti. vt noſtra ſuperhabundet iuſtitia. da mihi coram teet proximis ſermone et opere lucere. ac legemtuam non ſoluere. ſed ſuꝑhabundanter īplere.Cuſtodi me ab ira et offenſione proximi. vt munus cordis. oris vel boni operis qd̓ tibi obtulero. acceptum ſit in cōſpectu tuo. Concede mihiclementiſſime deus a cōcupiſcentijs ⁊ aſpectiboCapitulū.xxxv.malis caue̓. om̄e iuramentū declinare: vt ſicuta proximi. ſic ⁊ a tua īiuria valeam abſtinere. ⁊tibi ī omnibꝰ ſemꝑ placere Amen. De paciētia et largitate circa proximos exhibenda.Capitulum.XXXV.Oſtꝙ ergo dominꝰ do.cuit non eſſe inferendā iniuriā ꝓximo. nec irreuerentiā deo: conſequēter docet qͣliter ſe xp̄ianus habe̓ debet ad eos qui ſibi iniuriā inferunt. ponēs pauca verba que omnibꝰ hominibꝰ ad perfectioneꝫſufficiunt: ī quibꝰ omnis paciētie et largitatispirtus aperte cōmendatur et ſuadetur. Et pͥmoponit intellectū cuiuſdā p̄cepti iuditialis. vbi errabant iudei. credētes ꝙ vindicta eſſet ꝓpter ſeappetēda: ſed hoc eſt falſū. quia velle penā alicꝰabſolute nō poteſt hr̄e ratōnē bōi. ſꝫ ſolū inqͣtūappetit̉ ꝓpter aliud ſcilꝫ ꝓpter ordinē iuſtitie ſeruandum. vel ꝓpter illius qui deliquit correctōꝫvel ꝓpter alioꝝ terrorē. vt vidētes taleꝫ puniricoerceant̉ a malis. vl̓ ꝓpter aliquod huiuſmoī.Ubi ergo nullū bonum tale ex pena alicuiꝰ eſtimat̉ euenire. ſed magis timet̉ de ſcandalo vl̓ demaiori malo ſuſcitādo: tūc tenet̉ homo deſiſterea vindicta q̄renda. et hoc ē neceſſitatis: ſi aūtcitra talē caſū deſiſtat. eſt ſuꝑerogationis. Igit̉non reſiſtere malo in aliquo caſu eſt p̄ceptū: etin aliquo cōſiliū. et aliqn̄ non reſiſte̓ eſſet malum. qn̄ ſcꝫ per hoc daretur audatia mal̓ hoībꝰſimplices opprimendi. et poteſt eoꝝ malitie ſinepericulo occurri. Malo eī culpe ſꝑ ē reſiſtendū.ſed malo īiurie nūqͣ libidīe vīdicte. ſꝫ ꝑ iudicemamore iuſtit ie. cauſa ſcꝫ vtilitatis eccl̓ie et correctōnis ꝓximi. ne malis diſcat aſſueſce̓. Undein lege p̄ceptuꝫ iuditiale de pena talionis eratcirca morte. percuſſionēm. utilatōem. vt ꝑcuciens ī eo pateret̉ et puniret̉ ī quo leſerat: et redderet animā ꝓ anima. oculū ꝓ oculo. dētē ꝓ dēte. Quia eī iudei proni ad īferēdas īiurias ꝓximo etiā ſn̄ cauſa. ⁊ ſeui ī vīdicādo ꝓpͥas īiuriaserāt modūqꝫ et menſurā pene excedebāt. lex tāꝓ te meritate ledētiū ꝙͣ leſoꝝ: inſtituit modū etterminū vltōnis. quē nullus excede̓t in iniurijsvindicādis. ſcilꝫ penā talionis. Prouidā eī qͣdācautela modū poſuit. tā ꝓpt̓ ꝓteruitatē ledētiūvt reprimerēt̉ timore ꝙͣ leſoꝝ ne vltōnem ſumerent vltra modū ꝓpriū. Xp̄i at̄ cuiꝰ miſericordia ſuꝑexaltet iuditiū. ⁊ ipſiꝰ euāgelij iuſtitia ēnō r̄ſiſte̓ malo ſcꝫ ꝑ malū. ſꝫ ī bono pacīe vince̓malū īiurie. Nec etiā r̄ſpōdēdū ē īiurijs qd̓ maiꝰē. vt īiurijs laſceſciti ꝑati et prōti ſimꝰ ad illaspaciēt̉ ſuſtinēdas. In lege ē r̄tributō. qꝛ iubꝫ leſū eqͣli iuditō iudicari: ī euāgelio grā. qꝛ docetpacīe v̓tutē etiā ꝑ mēbroꝝ dāna ẜuari. Scd̓mcriſoſtomū. ſi alteriꝰ oculū eruis nō tuū r̄cuꝑaſti. ſꝫ cū mēbro etiā paciētiā ꝑdidiſti. Dÿabolus vulnera ꝓcurat corꝑm: ꝓpter vulnera aīaꝝSi tu nō ꝑcuſſeris ab hoīe qͥdē victꝰ videris: ſꝫdÿabolū viciſti. Un̄ ſi nō rd̓deris malū ꝓ malo.⁊ ſi mēbꝝ corꝑis ꝑdidiſti vl̓ lucꝝ pacīe acqͥſiſti.Si at̄ reddideris: ⁊ corꝑis damnū paſſus es et