Titulus
¶ Decimuſquartus
viro peccare. Unde ⁊ boetiꝰ ī fi. de ph̓ica ꝯſolatōne: ait. Magna ē vobis indita neceſſitas ꝓbitatis. cū agatis ante oculos cūcta cernētis.¶ Et ſi ſcire vis nobilitates huiꝰ ſapīe. notaqd̓ habetur ſapīe. vij. vbi dr̄. Eſt in illa ſapīa.ſpūs intelligentie ſanctus. vnicus. multiplex.Subtilis mobilis diſertꝰ nobil̓. incoinqͥnatꝰ.certus. ſuauis. amās bonū. acutus. qui nullūvetat beneface̓. humanꝰ. benignꝰ. ſtabil̓. certus. ſecurꝰ. omnē habens virtutem. omnia ꝓſpiciens. qui capiat omnes ſpūs intelligibiles⁊cͣ. Et quia ſapientis eſt ordinare: ex maximoordine vniuerſi qui nūqͣ deficit oſtēdit̉ maxīaſapīa eiꝰ. pͣs. Statuit ei ineternū q̄ creauit ꝑmanētia in ſeculū ſeculi .i. ſemꝑ duratura preceptum poſuit ⁊ nō p̄teribit. Iſtud preceptuꝫē naturalis inclinato ⁊ executio diuine ordinatōnis. quę nunꝙͣ deficit. Sed quod mirabilius⁊ incōprehenſibiliꝰ eſt. cū homo vel angelꝰ quicūqꝫ ſapīa ſua nō vibeat actu ⁊ intelligat. niſivnuꝫ diſtincte in vna applicatōne intellectꝰ adcognoſcendū. nec illud qd̓ intelligit̉ ſit ip̄e intellectꝰ. nec intellectiua potētia ſit eē eiꝰ. ſꝫ diſtincta realit̉: nō ſic eſt de ſapīa dei. ſed om̄iacognoſcit diſtincta vnico actu intellectꝰ. Necintellectꝰ eius vel intellectū ab eo. ꝓut ē ī ip̄oē aliud ꝙͣ eſſe ⁊ eſſentia eiꝰ. vna ſapīa ſicut ⁊ eſſentia. in tribꝰ ꝑſonis. ꝙͣuis filio attribuat̉ ꝑappropriatōeꝫ Eccͣi .j. Fōs ſapīe verbū dn̄i inexcelẜ. Timete gͦ eū om̄es ſancti eius. ait pͣs.¶ Quarto timendꝰ eſt deꝰ. §. iiij.⁊ reuerendꝰ ꝓpter ſuā ſūmā bonitatē ⁊ beniuolentiam. ẜm dyoni. bonū ē ſuip̄ius diffuſiuū ⁊cōicatiuū. ⁊ ꝙͣto bonū ē maius: tā tomagis eſtſui coīcatiuū. ſicut etiā exꝑientia hoc docꝫ inbonis homībꝰ. qui bona ſua tꝑalia vel ſpūaliavt doctrinā coīcant alijs. Deus igit̉ glorioſuscū ſit ſūmuꝫ ⁊ infinitū bonū: volens ſuā bonitatem coīcare. mūdū creauit cū īnumeris creaturis. cuilibꝫ ꝯferēs bonitatē aliquā. ẜm capacitatē creature ip̄iꝰ. adeo vt melior eſſe nonpoſſet ī ſpē illa. Dei em̄ ꝑfecta ſūt oꝑa Deut̉.xxxij. ait moy. Perfectuꝫ dr̄ cui nihil deeſt adeiꝰ ꝯpletū eē tale. vn̄ ⁊ pl̓o ph̓s. Que cā deo faciendi mūdū: ⁊ rn̄dit. Bonꝰ ē bona fecerit. q. d̓Bonitas ſua induxit ad mūdū facienduꝫ. Etvidit deꝰ cūcta que fecerat ⁊ erant valde bonaGen̄. j. Singl̓a (inqͥt augꝰ ī encheridion) bona. om̄ia v̓o ſil̓ valde bona: qꝛ ex his reſultatvniuerſitatis ordo. in quo id qd̓ malū dr̄. locoſuo poſitū bene ſtat. vt ꝯparatōne eiꝰ eminentius cōmendet bona. Oppoſita em̄ ẜm ph̓m iuxta ſe poſita magis eluceſcūt: qͣntum em̄ preſtat vituꝑatōis ꝯſideratō alicuiꝰ vitij. tanto exinde ſequit̉ maior ꝯmendatō ⁊ laus virtutis ſibi ꝯtrarie. ¶ Sed ⁊ adeo potēs ⁊ bonꝰ ē deusglorioſus inqͥt idē augꝰ in encheridion. ꝙ nonꝑmitteret aliqd̓ malum eſſe in oꝑbꝰ ſuis. niſiinde eligeret maiꝰ bonū ad ꝑfectōeꝫ .ſ. vniuerſivt ꝑſecutōeꝫ tirānoꝝ ad coronatōeꝫ martiruꝫ
⁊ hmōi. Species aūt reꝝ ſūt ſic nūeri ẜm ph̓mIn numeris autē hoc reꝑit̉. qꝛ numerꝰ ſuꝑiorꝯtinet inferiorē ⁊ ad minꝰ ī vnū excedit. Sicutdenariꝰ numerꝰ ꝯtinet nouenariū ⁊ octenariū⁊ alios inferiores. ⁊ ad nouenariū addit vnū.ad octenariū addit duo: nouē em̄ ⁊ vnū ꝯſtituunt decē: ita accidit in ſpeciebꝰ creaturaꝝ. quelibꝫ ſpēs habꝫ ſaltī vnū gradū eſſentialē bonitatis. Alia ſpēs nobilior. illū gradū ꝯtinet inb̓tute ſaltim. ⁊ addit aliū gradū bonitatis eſſētialē. al̓s eſſꝫ eiuſdē ſpēi. vt verbi gr̄a. lapis hivnū gradū bonitatis eſſential̓. qꝛ ht̄ eſſe: plarta qͥ ē alia ſpēs vel genꝰ creature. ht̄ vltra eſſealiū gͣdū bonitatis .ſ. vegetari. Aīal aliud genꝰ creature nobiliꝰ. ht̄ vltra eē ⁊ vegetari. alium gradū bonitatis .ſ. ſētire. Et cū aīalia beſtiaꝝ terre volatiliū celi. ⁊ piſciū maris ſint īnūerabilia: habēt etiā int̓ ſe diuerſos gͣdꝰ bonitatis eſſētiales. ꝓpt̓ qͦs drn̄t ſpē. licet nobisſint ignoti: vn̄ vna ē maioris bonitatis eſſētialis ⁊ nobilior altera. ſicut mus ꝑfectiꝰ animalmuſca. muſipula nobilior mure. canis ꝑfectōrmuſipula. equꝰ ꝑfectius aīal cane. ⁊ ſic d̓ alijsHomo v̓o vltra eſſe vegetari et ſentire. habetalium gradū bonitatis eſſential̓ naturalit̓ .ſ.intelligere. Et licꝫ om̄es hoīes ſint eiuſdē ſpēinatura. ꝓpt̓ qd̓ dīc porphiriꝰ. Participatoneſpēi om̄s hoīes ſūt vnꝰ hō: tn̄ ſūt valde drn̄tesin bonitate accidētali gr̄e. ẜm quā collocant̉poſtea boni in diuerſis ordinibꝰ angelorū ẜmGrego. Perfectōne aūt gracie maximꝰ ſanctin via. eſt minor infimo omniū angeloꝝ beatorum: qꝛ hic viator ille ꝯprehenſor. ꝓpter qd̓ dixit xp̄c de Ioh̓. baptiſta Math̓. xj. Quo nemomaior inter natos mulieꝝ. Qui minor ē in regno celoꝝ. maior ē illo: tūc nō erant in regnoniſi angeli. Angeli autē ẜm dÿoniſiū ⁊. b. thoin prima parte. drn̄t non ſolum numero. ſed etſpecie vnus ab altero. ſicut dr̄t equus a bouebos a leone ⁊ hmōi. Un̄ oꝑtet dice̓ ꝙ quilibꝫ īmediate ſuperior habet vnum gradū bonitatis eſſentialem maiorem. ad īmediate inferiorem. ⁊ ſic etiam maiorem gradū bonitatis gͣtie ⁊ glorie. Habet ergo infimꝰ angelus maiorem perfectionem ꝙͣ maximus ſāctus in mūdo. ſecūdus maiorē ꝑfectōeꝫ primo angelo. tertius maiorem ſecūdo. et ſic de alijs. Et cuꝫ angeli infimi orbinis ſint plures numero ꝙͣ oēshomines mūdi. quādo plures fuerūt: quia quilibet habet angelum ꝓprium ad ſui cuſtodiaꝫcum ſint milia milium quaſi innumerabiles:aſcendēdo grabatim d̓ gradu bonitatis vniusad alium maiorem ꝑ ſingulos angelos. Quisiam valeat ꝯprehēdere nedum effari. quot gͦdus maxime bonitatis perfectōis gracie ⁊ decoris. habebit ſup̄mus in ordine angeloruꝫ infimo. aſcendendo ad alios ordines ſuperioresqui qͣnto ſunt in ordine ſuperiori. tāto ſūt ī numero multo maiori ſuꝑior inferiori ordīe ẜmdominū Io. dominici. quia maior ꝑfectio ſine