¶ Titulus primus¶ Capitulum primum
¶ Incipit quarta pars Sūme maioris Antonini archip̄ſulis florentini. In qua agit̉ devirtutibꝰ et gracia. ac donis ſpirituſſancti.Titulꝰ pͥmꝰ de p̓tutibꝰ ī generaliCapitulū pͥmū. de diffinitōe pͥtutū atqꝫ earundem diuiſione.
Irca virtute in generali ꝯſiderada ſūt ſex .ſ. diffinito. diuiſioeaꝝ et numerus. ꝯnexio. duratō̄. acqͥſitō. ⁊ oꝑatō. ¶ Ꝙͣtū ad pͥmū ſic diffinit̉ab auguſ. in. ij. li. de libe. arbi. Uirtꝰ ē bona qͣlitas mētis. qua rct̄e viuit̉. qua nemo male otit̉. quā deꝰ in nobis ſine nob̓ oꝑat̉. In qua diffinitōe tangūt̉ qͣtuor bona q̄ ex v̓tute cauſāt̉.Primū ē hoīs ꝑfectō. in eo ꝙ dicit̉ v̓tus eſt bonaqͣlitas mētis: ꝑficit .n. hoīeꝫ ꝙͣtū ad ꝑtē intellectiuā ꝑ prudētiā ⁊ alias: appetitiuā rōnalē ꝑ iuſticiā ⁊ al̓s: appetitiuā ſenſualē ꝑ fortitudinē qͦ ad iraſcibilē. ꝑ tꝑantiā qͦ ad ꝯcupiſcibilem. Faciūt .n. potētias expeditas ad bn̄oꝑandū. ¶ Scd̓m ē oꝑis directō. Un̄ ſubdit̉. qua recte viuit̉. Recte .n. viue̓ eſt bn̄ oꝑari. ⁊ ī hoc cōſiſtit. Et ꝑ hāc clauſulā diſtīguit̉ virtꝰ ꝓprie etſtricte dct̄a. a ſcīa ⁊ intellectu ⁊ ſapīa. Licꝫ .n.ſint bone qͣlitates mētis. nō tn̄ ſunt bone qͣlitates volūtatis. regulātes ip̄am volūtatē ⁊ dirigētes. ſed ꝑficiētes tm̄ intellectum. Un̄ pt̄ male ⁊ bn̄ viue̓ habēs eas. ¶ Terciū ē crimīs excluſio. Un̄ ſb̓dit̉. qͣ nemo male vtit̉. Nullꝰ eī pt̄male vti actu v̓tutis. eo ꝙ actꝰ v̓tutis vl̓ a virtute ꝓcedēs. nūqͣ pt̄ eſſe malꝰ: ſed ſꝑ ē bonus.Poteſt tn̄ aliqͥs male vti v̓tute tanꝙͣ obiecto:puta cū male ſentit de v̓tute. cū .ſ. odit eā vl̓ ſuꝑbit de ea. Qd̓ Iſidorꝰ ī li. de ſūmo bono ꝓhibꝫdicens. Cū qͥs ex deteriori iā melior eſſe ceꝑit.caueat de acceptis extolli v̓tutibꝰ: ne grauiꝰ ꝑb̓tutes corruat. qͥ pͥus ex lapſu vitioꝝ iacebat.¶ Quartuꝫ qd̓ cauſat̉ a v̓tute ē infuſio diuininumīs cū ꝯſenſu volūtatis. Un̄ dicit̉. quā deꝰin nobis ſine nob̓ oꝑat̉. qd̓ intelligit̉ qͦ ad v̓tu-
tes infuſas. ſine nob̓ oꝑantibꝰ p̄ncipaliter. ſednō ſine nobis ꝯſentiētibꝰ ſeu cooꝑantibꝰ Rajneriꝰ. Et in ꝑuulis quidē cū infūdunt̉ v̓tutes ībaptiſmo ꝙͣtuꝫ ad habitū. vt dicit̉ extͣ de bapMaiores ſine ip̄is ꝯſentiētibꝰ exp̄ſſe. qꝛ ꝯſentire nō pn̄t nō habētes vſū ratōnis: poſſūt diciꝯſentire inqͣtū nō diſſentiūt. Sꝫ in hn̄tibꝰ vſūratōnis. nūꝙͣ ſine ip̄is cooꝑantibꝰ ſeu aſſentiētibꝰ. vn̄ Hiero. Liberi arbitrij nos ꝯdidit deus:nec ad v̓tutes nec ad vitia neceſſitate tͣhimur.Alioqͥn vbi neceſſitas ibi nec corona. de pe. di.ij. ſi em̄. Sūt v̓tutes om̄es de quibꝰ loqͥmur. qͥdā habitꝰ. habitꝰ aūt ē qͣlitas de difficili mobilis a ſubiecto. ⁊ facit hoīeꝫ ꝓmpte ⁊ delectabilit̓ oꝑari. Un̄ ſcd̓m ph̓m. Signū habitꝰ generati ē delectabilit̓ oꝑari. vn̄ diffinit̉ habitꝰ qd̓ eſtqͦ agimꝰ cū volumꝰ. Sīc at̄ habitꝰ vitōꝝ faciūthoīeꝫ ꝓmpte oꝑari malū: ita hītꝰ v̓tutū bonū.¶ De vtutibꝰ dātur diuerſe. §. j.diuiſiones. ẜm diuerſos reſpectꝰ. Et vno modo pn̄t ſic diuidi vilꝫ ꝙ v̓tutes. Alie ſūt naturales. alie acqͥſite. alie infuſe. Que diuiſio v̓tutis attēdit̉ penes cauſā eaꝝ. Alique em̄ inſūtex diſpoſitōe naturali. Alie .ſ. acqͥſite ex freq̄ntatōne actuali ſeu opeꝝ aſſuetudine. Alie infuſe ex mune̓ diuinali ſeu gr̄a. Et pͥme quidē nōſunt ꝑfecte v̓tutes: ſed potiꝰ quedā ſemīa ⁊ inchoatōes v̓tutū. Et ſic intelligēde ſunt auctoritates. q̄ tales inclinatōes naturales ⁊ aptitudines ad v̓tutes. appellāt v̓tutes. vt illud Iob.xxxj. Ab infātia mecum creuit miſeratō: ⁊ devtero mr̄is mee egreſſa ē mecū. Miſeratō v̓tutis ē. Et glo. ſuꝑ illd̓ Math̓. iiij. Circuibat ih̓stotā galileā. dicit. Docēs naturales iuſticias.i. v̓tutes .ſ. caſtitatē. hūilitatē. iuſticiā. qͣs naturaliter hō habet. Et illd̓ Dama. in tertio li.naturales ſūt nobis v̓tutes. ¶ Pro cuiꝰ maiori declaratōe notandū ẜm. b. tho. pͥma ſcd̓e. ꝙlxiij. ꝙ circa ſcīas ⁊ v̓tutes. aliqui poſuer̄t easeſſe ab intrīſeco. ita .ſ. ꝙ om̄es v̓tutes ⁊ ſcīe naturaliter p̄exiſtūt in aīa: ſed ꝑ diſciplinā ⁊ exercitiū. impedimēta ſcīe ⁊ v̓tutis tollunt̉. q̄ adueniūt aīe ex corꝑis grauitate. ſic ferrū clarificat̉ ꝑ limatōeꝫ. Et hec fuit opinio platonicoꝝAlij dixerūt ꝙ ſūt totalit̉ ab extrīſeco .i. ex īfluētia intelligētie agētis vt ponit Auicēna.Alij dixerūt. ꝙ ẜm aptitudinē ſcīe ⁊ v̓tutes inſūt nob̓ a natura. nō aūt ſcd̓m ꝑfectōeꝫ. vt dīcph̓s in ſcd̓o ethicoꝝ. ⁊ hoc veriꝰ eſt. ¶ Ad̓ cuiꝰmanifeſtatōeꝫ oꝑtet ꝯſiderare. ꝙ aliqͥd dr̄ alicui naturale dupl̓r. Uno mō ex natura ſpecietAlio mō ex natura īdiuidui. Ex natura quidēſpēi dicit̉ homī naturale. id qd̓ ꝯuenit ei ſcd̓maīam rōnalē. Ex natura b̓o īdiuidui dr̄ naturale qd̓ ꝯuenit ei. ẜm corꝑis determinatā ꝯplexionē. Utroqꝫ aūt mō v̓tus ē homī naturalis.ſcd̓m quādā inchoatōeꝫ. Scd̓m quidē naturāſpēi .i. inqͣtū in rōne hoīs naturalit̓ inſūt quedā pͥncipia ꝯgnita tā ſcibiliū ꝙͣ agendorū. que