¶ Capitulum¶ Quartum
ſubiti motus excitati in ꝑte ſenſitiua. quā hēmus ꝯmunē cū irratōnabilibꝰ: ſꝫ ꝑfectōr ē qd̓etiā patet ad ſenſū. Naꝫ fit eis ꝯminatio verbeꝝ ⁊ hmōi vt timētes fugiūt. Tū etiā qꝛ ī alijs timoris ſpēbus reꝑit̉ v̓tus vel vitiū ī actuali. ſꝫ nō in tali motu nat̉ali. cū nō excedit limites ſuos. Paſſiōibꝰ em̄ nec laudabiles necpituꝑabiles ſumꝰ ẜm ph̓m li. ethicorū. Et rōē. qꝛ nō ſūt in nr̄a pt̄ate. ſed p̄ueniūt iuditiūrōnis ſubito. ⁊ ideo nec eis meremur vel d̓meremur. Et qꝛ ſaluator nr̄ ſūpſit naturā nr̄amhūanā. cū om̄ibꝰ ꝓprietatibꝰ eiꝰ naturalibus q̄defectū nō importāt. Ideo ⁊ ip̄e timorē habuit naturalē ẜm illud Math̓. xxvj. Cepit ih̓s tedere ⁊ pauere ⁊ meſtꝰ eſſe. In hoc tn̄ differentia fuit inter ip̄m ⁊ nos: qꝛ cū paſſio timorisvel alia exurgit in nob̓ fortit̉. obūbrat aliqͣntulū lumē rōnis ⁊ obſcurat. qd̓ in xp̄o nō fuitſed ſemꝑ rō ſereniſſima. In aīmabꝰ ſeperatisdr̄ eſſe timor ẜm illud virgilij. Hinc metuuntcupiūt gaudētqꝫ dolētqꝫ cū tn̄ ſenſitiuā nō habeāt. qꝛ affixa ē organis corporeis qͥbꝰ carētnō ꝙ ꝓprie ſint in eis ip̄e paſſiōes cum alteratione vt hic. ſed ſūt motꝰ volūtatis in eis ſimiles paſſionibꝰ modo ſuo. ¶ Diuerſe at̄ ⁊ auerſe opiniones fuerūt inter ſtoÿcos ⁊ ꝑÿpoteticos quoꝝ pͥnceps areſtoles fuit. Naꝫ ſtoÿcidicebāt timorē et alias paſſiōes nō cade̓ ī aīoſapiētis. ſapientē vocātes v̓tuoſū ꝑypoteticiaūt aſſerebāt eos vtiqꝫ cadere in ſapiēte. ſꝫ abeis nō deduci .i. non vinci. nec a v̓tute diſcede̓Augꝰ. at̄ li. ix. de ci. dei. c. v. dīc. ꝙ iſta ꝯtrarietas erat magis v̓balis ꝙͣ real̓. Nam ꝙ ſtoÿcidicebāt nō cade̓ timorē ⁊ alias paſſiōes ī aīootuoſi: nō intelligebāt de pͥmis motibꝰ paſſionum. ſꝫ de dominio earū ſuꝑ rōnem .i. ꝙ vincunt̉ a paſſiōibꝰ. Et ꝙ ꝑÿpotetici dicerēt cadere eas ī mēte v̓tuoſi. nō intelligebāt de dominio eaꝝ in mente. ſꝫ de pͥmis motibꝰ eoruꝫꝓprius tn̄ loq̄bant̉ ꝑypotetici. Et ꝙ ſic intelligerēt ſtoÿci ponit augꝰ. Exempluꝫ cuiuſdamph̓i ſtoÿci. Qui cū pluribꝰ alijs ꝑ mare nauigaret. tēpeſtate valida exorta ⁊ ꝑicl̓oſa. ph̓sille totꝰ expalluit ex timore. ꝑiculuꝫ cernens.Cūqꝫ ceſſaſſet tēpeſtas. mox vt ſecuritas prebuit colloq̄ndi vel garriendi locuꝫ: qͥdā ex illqͦs nauis illa portabat. diues et luxurioſuscepit illude ph̓m illū ſtoÿcū. eo ꝙ extimuiſſet⁊ palluiſſꝫ ī ea tēpeſtate. cū ip̄e diues māſiſſꝫintrepidꝰ. At ille ariſtippi ſocratici rn̄ſū retulit. Qui cū in re ſimili eadē v̓ba ab hoīe ſimiliaudiſſꝫ. rn̄dit illū merito ꝓ aīa neqͥſſimi nebulonis nō fuiſſe ſollicituꝫ. ſe aūt ꝓ ariſtippi aīatimere debuiſſe: illoqꝫ depulſo. agelliꝰ qͥ nauigabat cū eis. q̄ſiuit ab ip̄o ph̓o d̓ cauſa palloris: cū ſtoÿci aſſerāt timorē ⁊ alias paſſionesnō cade̓ in aīo ſapiētis. Tūc ph̓s ꝓdidit de ſarcinula ſua libꝝ epitecti ſtoÿci. in qͦ erāt decreta ſenonis ⁊ criſippi. qͥ fuerūt principes ſtoycoꝝ. in qͦ hēbat̉ nō eſſe in pt̄ate hoīs fātaſias
Utꝝ ⁊ qn̄ veniāt in animo: et ex terribilibusfantaſijs neceſſe eſt aīmū moueri. ita vt pauliſꝑ expaueſcat metu. vel triſticia ꝯtrahaturtanꝙͣ his paſſiōibꝰ p̄uenientibꝰ rōnis offitiuꝫſꝫ nō aſſentiri eis. hoc em̄ volūt eſſe in pt̄atenr̄a .ſ. aſſentire vel diſſentire ratōe. Idqꝫ eſſedifferentie inter ſapientē ⁊ inſipientē. ꝙ ſapiens nō cedit ⁊ aſſentit paſſiōibꝰ. ſꝫ inſipiēs .i.malus aſſentit. recedēs .ſ. a v̓tute ꝑ paſſiōꝫ timoris vel al̓s hec augꝰ. ix. lib. de ci. dei. c. v.¶ Ponit aūt damaſcenꝰ ſex. §. j.ſpēs timoris .ſ. ſegnitiē. erubeſcētiā. verecundiā. admiratōeꝫ. ſtuporē. ⁊ agoniā. adde. vij. q̄ē effectus exterior timoris ⁊ dicit̉ tremor. ſuſficientiā illaꝝ ſex ſpēꝝ .i. qͣre tot ſūt aſſignat.ſic. b. tho. pͥma ſcd̓e. q. xliij. Cū tīor ſit d̓ malofuturo qd̓ excedit pt̄ateꝫ timētis. vt .ſ. reſiſte̓nō poſſit. Sic bonū hoīs. ita ⁊ malū pōt conſiderari. vel in oꝑatōe eiꝰ. vel in rebꝰ exterioribꝰ. In oꝑatōe hoīs pōt malū dupl̓r timeri.primo labor gͣuās naturam. et ſic cauſat̉. ſegnities. cū .ſ. qͥs refugit oꝑari ꝓpter timoremexcedētis laboris. Scd̓o turpitudo ledēs opinionē. et ſic ſi turpitudo cauſat̉ ī actu ꝯmittēdo. ſic ē erubeſcētia: ſi ſit de turpi iaꝫ facto.ſic eſt verecūdia. Malū d̓o qd̓ in exterrioribꝰrebus ꝯſiſtit. triplici rōne pōt excede̓ homīsfacultatē. ad reſiſtendum ei ꝓ ratōne ſue magnitudinis: cū .ſ. aliqͥs ꝯſiderat aliqd̓ magnūmalū cuiꝰ exitū ꝯſiderare nō ſufficit. ⁊ ſic ē admiratō. Scd̓o rōne ꝯſuetudīs. qꝛ .ſ. aliqd̓ malum inconſuetū nr̄e ꝯſideratōni offert̉. ⁊ ſic ēmagnū nr̄a reputatōne: ⁊ hoc mō ē ſtupor qͥcauſat̉ ex inſolita ÿmaginatōne. Tertō rōneimprouiſōis. qꝛ .ſ. ꝓmoueri nō pt̄. et ſic futura infortunia timentur. et dicitur agnoniā.Tremor autē ē effectus timoris. ⁊ ab eo cauſat̉. huiꝰ ratō ē ẜm Tho. pͥme ſcd̓e. q. xlij. quiain timore calor ab exterioribus ad interioraꝯtrahit̉. Remoto auteꝫ ab exterioribꝰ calorequi mēbra ꝯtinebat r̄manēt membra frigida⁊ ꝓpter hoc accidit in eis tremor. Tremor em̄ex frigibitate cauſat̉ ꝓpt̉ qd̓ tremūt membratimenduꝫ. Et pͥmo tremit cor. eo ꝙ in timorecalor deſerit cor. ſcd̓o tremit vox ꝓpt̓ vicinitatem arterie vocal̓ ad cor. Tertō tremit mādibula inferior ꝓpter ꝯtinuitatē. Quarto ſeqͥturſtrepitꝰ dentiū ꝓpter eandē rōnē. Quinto brachia ⁊ manꝰ ꝓpter ꝯnexionem ad pectus vbi ēcor: tum quia hec membra ſunt magis mobilia propter qd̓ in timentibꝰ genua tremuntẜm illud ÿſa. xxxv. Cōfortate manus diſſolutas et genua debilia roborate. dicite puſillanimes confortamini ⁊ nolite timere. Ecce depeſter ipſe veniet ⁊ ſaluabit vos. Eſt etiaꝫ effectus timoris contractō virtutis naturalisad interiora. ⁊ inde coloris mutatō. vel ī pallorem vel in ruborē. cuꝫ verecundatur quis.Sed declaratio horū vel multa alia de timore