¶ Capitulum¶ Septimum
Inſtanti. Aotus igit̉ liberi arbitrij ī iuſtificatōne ꝯcurrēs. eſt ꝯſenſus ad deteſtanduꝫ pct̄m⁊ accedendū ad deū: qui quideꝫ ꝯſenſus ſubitꝭfit. Cōtingit aūt ꝙ p̄cedit aliqua deliberatio.que nō ē de ſb̓a iuſtificatōis. ſꝫ via in iuſtificatōnem: ſicut motꝰ localis ē via ad illumīatōeꝫ⁊ alteratō ad generatōeꝫ. Liberū etiā arbitrium in iuſtificatōe ſimul deteſtat̉ pct̄m: ⁊ conuertit ſe ad deū. ideo em̄ deteſtat̉ pct̄m. quia ēꝯtra deum: ſicut corpus qd̓ mouetur ſimul recedit a termino a quo. ⁊ accedit ad terminuꝫad quē. ¶ Notandū etiaꝫ ꝙ ꝙͣuis iſta quatuorſint ſimul tēpore. qm̄ fiūt in inſtanti ordine tn̄nature. gr̄e infuſio que ē cauſa omniū aliorūtriū ē prior. ſicut cauſa ē prior effectu. ⁊ hoc exꝑte dei iuſtificātis. Sed ex ꝑte hominis iuſtificati videt̉ prior remiſſio culpe. ꝙͣ infuſio gr̄eordine nature. Dat̉ exēplū in ſole. Nam ſol ꝑſuā lucē oꝑatur ad remouendū tenebras. Etex ꝑte quidē ſolis prius ē illumīare. ꝙͣ remoue̓tenebras. Ex ꝑte aūt aeris illuminādi prius ēpurgare tenebras ꝙͣ ꝯſequi lumē ordine nature. ꝙͣuis ſimul ſint tempore. Et ẜm hoc intelligit̉ illud Ambro. xxxij. q. j. Cū renūciatur improbitati. ſtatim aſſiſtit̉ virtus. Egreſſus em̄ma litie. d̓tutis oꝑatur ingreſſū. Eodēqꝫ ſtudioquo vitiuꝫ excluditur. innocentia copulatur.¶ Notandū autem ꝙ iuſtit. §. v.ficatō impij ē maximū opꝰ dei. ẜm magnitudinem eiꝰ qd̓ fit. ⁊ eſt aliquo mō miraculoſū. Ꝙͣtū ad pͥmū aliqd̓ opus dr̄ magnū ex ꝑte modiagenbi: ⁊ ſic opꝰ creatōis ē maximū. in quo exnihilo fit aliqͥd. Secūdo mō dr̄ opus magnuꝫꝓpt̓ magnitudinē eiꝰ qd̓ fit. Et ẜm hoc maiꝰ eſtopꝰ iuſtificatōis impij. que termīat̉ ad bonūeternū diuine ꝑticipatōis. ꝙͣ creatō celi ⁊ terreque terminat̉ ad bonuꝫ nature mutabilis. Etiō cū augꝰ dixiſſet. ꝙ magis ē ꝙ ex impio fiatiuſtus. ꝙͣ creare celū ⁊ terrā: qͣſi rōnē aſſignāsſubdit. Celū em̄ ⁊ terra trāſibit. Predeſtinatorū aūt ſalus iuſtificatō ꝑmanebit. Sciendumetiā qd̓ magnuꝫ qd̓ fit dr̄ aliquid dupl̓r. Unomodo abſolute. Et hoc mō donū glorie ē maiꝰdono gr̄e iuſtificātis impiū. Et ſic etiā ſct̄oruꝫgloriatō. ē maius ꝙͣ iuſtificatō impij. Alio mōdr̄ aliqͥd magnū quātitate ꝓportōnis. ſicut dr̄mons ꝑuus ⁊ celū magnū. Et hoc mō donumgr̄e iuſtificātis impiū. ē maiꝰ ꝙͣ donū beatificātis iuſtū: qꝛ plus excedit dignitateꝫ impij donum gr̄e. qui impius erat dignus pena. ꝙͣ donum glorie dignitatē iuſti. qui ex hoc ip̄o ꝙ ēiuſtificatꝰ ē dignꝰ gloria. vn̄ Augꝰ ibidē dicit.Iudicat qui p̄t. Utꝝ maius ſit angelos iuſtoscreare. ꝙͣ impios iuſtificare. Certe ſi equalis ēvtrūqꝫ potētie: hoc tn̄ ē maioris miſcd̓ie. vn̄ ⁊pͣs. Miſeratōes eiꝰ ſuꝑ oīa oꝑa eiꝰ. Et in collecta. Deꝰ qͥ om̄ipotētiā tuā maxīe ꝑcendo ⁊ miſerādo manifeſtas ⁊cͣ. Et bonuꝫ gr̄e pnius. eſtmaius ꝙͣ bonū nature vniuerſi. ¶ Quō at̄ ſitiuſtificatō miracl̓oſa. ſic declarat. b. tho. vbi ſupra ar. x. In oꝑbꝰ miracl̓oſis tria poſſūt īue-
niri. quoꝝ vnū ē ex ꝑte potētie agentis. quia.ſ. ſola diuina v̓tute fieri poſſunt. Et hoc modo tā iuſtificatō impijꝙͣ creatō mundi. ⁊ om̄eopus qd̓ a ſolo deo fieri pt̄: pt̄ dici miracl̓o ſū.Secūdo in quibuſdā oꝑbꝰ miraculoſis inuenit̉ ꝙ forma inducta ē ſupͣ naturalē potentiātalis materie. Sicut ſuſcitatō mortui ē ſupranaturalē potentiā talis corꝑis. Et ꝙͣtū ad hociuſtificato impij. nō ē miracl̓oſa. qꝛ naturalit̓aīa eſt gr̄e capax. eo em̄ ꝙ facta ē ad ÿmaginēdei. ē capax gr̄e. Tertō mō in oꝑibꝰ miraculoſis inuenit̉ aliqͥd p̄ter ſolitū ⁊ ꝯſuetū ordinemcauſandi effectū: ſicut cū aliquis infirmus aſſequitur ſubito ſanitatē ꝑfectam. preter ſolitum curſum ſanatōnis que fit a natura vl̓ arte. Et ꝙͣtum ad hoc iuſtificatō impij qn̄qꝫ ē miraculoſa qn̄qꝫ nō. Eſt em̄ iſte ꝯmunis et ꝯſuetus curſus iuſtificatōnis. vt deo mouente interius aīam. homo ꝯuertat̉ ad deum. Primoquidem ꝯuerſione imꝑfecta. ⁊ poſtea deueniatad ꝑfectū. vnde dr̄ de pe. di. ij. Nemo repēte fitſūmꝰ. ſed a minimis quiſqꝫ inchoat vt ad maiora ꝑueniat. Qn̄qꝫ b̓o tamuehemēter deꝰ aīaꝫmouet. vt ſtatim quādā iuſticie ꝑfectōeꝫ aſſequat̉: ſicut fuit in cōuerſione ſancti pauli. adhibita etiam exterius miraculoſa ꝓſtratione.Et ideo ꝯuerſio pauli tanꝙͣ miraculoſa in eccleſia cōmemoratur celebriter.¶ De merito qͥ ē effectꝰ gr̄e cooꝑātis. Ca. VII.Eritū homīs apud deum eſſe nō poteſt. niſi ẜm p̄ſuppoſitōneꝫ diuine ordinatōis. vt .ſ. idhomo conſequatur a deo per ſuaꝫoꝑatōeꝫ quaſi mercedē. ad qd̓ ei deus virtuteꝫoꝑandi deputauit: mouens ſeipſum ad agendum ꝑ liberum arbitriū. Pro cuius declaratūne dicit tho. pͥma ſcd̓e. q. cxiiij. arti .j. ꝙ meritū⁊ merces ad idem referunt̉. Id em̄ merces dicitur qd̓ alicui recōpenſat̉ ꝓ precio operis ſuivel laboris. qͣſi quoddā preciū ip̄ius. Un̄ ſicutreddere iuſtū preciū ꝓ re accepta ab aliquo. ēactus iuſticie: ita recōpenſare etiam merce dēlaboris vel oꝑis alicuiꝰ. eſt actus iuſticie. Iuſticia aūt eſt quedā equalitas. Et ideo iuſticiaſimplex ē inter eos. inter quos ē equalitas ſīpliciter. Sed inter eos inter qͦs nō ē ſimplicit̓equalitas. nō eſt etiā ſimpl̓r iuſticia. ſꝫ ẜm qͥti. quidā mobus iuſticie p̄t eſſe. Sicut inter patrem ⁊ filium. vel inter dn̄m ⁊ ſeruū nō eſt iuſtum ſimpl̓r: ſed quidā modus iuſticie ꝓpter inequalem diſtantiaꝫ eorū. In his gͦ in quibꝰ eſtſimpliciter ratō iuſti. eſt ⁊ ſimpl̓r rō mercedis⁊ meriti. Sed in his in quibꝰ nō eſt ſimpl̓r rōiuſti ſꝫ ẜm quid. vt cōtingit inter equale multum vt inter patrem ⁊ ſilium: ibi nō eſt ſimpliciter rō meriti ⁊ mercedis. ſꝫ ẜm aliquē modūinꝙͣtum .ſ. ibi ſeruat̉ rō iuſticie aliquo modo.⁊ ſi nō ꝑfecte. Et ſic aliquid dr̄ mereri filius apatre. ⁊ ſeruus a dn̄o. Manifeſtum eſt autemꝙ inter deum ⁊ homineꝫ eſt maxima ineqͣlitasquia in infinitū diſtant: ⁊ totū qd̓ eſt hominis