¶ Titulus¶ Nonus
git ab occultis meis mūda me. hec tho. Iteꝫ qꝛactus virtutū infuſarū que ꝓcedūt a gr̄a. ſuntoīno ſimiles actibꝰ ꝓcedentibꝰ a virtutibꝰ acqͥſitis: ideo ꝙͣuis videat quis ſe facere oꝑa iuſtitie. miſcd̓ie. caritatis. penitentie. nō p̄t̄ ſcire ꝑcertitudinem ſi tales actus procedunt a virtutibus infuſis vel acquiſitis. Unde nec ex hoc ꝙhabeat graciam cognoſcere poteſt.¶ De neceſſitate gracie. ¶ Capitulum. V.Racia dei a deo eſt homini neceſſaria ꝙ ſine ea non pt̄dei p̄cepta ẜuare. nec vitā eternaꝫmereri. nec reſurge̓ a pct̄o nec abſtinere a pct̄o. Sed nec pt̄ ꝑ ſe p̄parare ſe adgrām. Nec poſtꝙͣ eā ꝯſequutus ē. pt̄ bonū facere. ⁊ bitare pct̄m ſine auxilio gr̄e. nec ꝑſeuerare. Poteſt tn̄ ſine gr̄a cognoſce̓ veritatē ml̓tarū rerū. ⁊ face̓ aliqͣ bona naturalia. ⁊ dilige̓deū ſuꝑ oīa. ¶ Ꝙͣtum gͦ ad pͥmū .ſ. ꝙ ſine gr̄agratū faciente. nō pt̄ homo oīa dei p̄cepta implere. Probat̉ ꝑ Augu. qui dicit. Credere .ſ. ꝙpoſſit quis mādata dei ſine gr̄a imple̓. ꝑtinetad hereſim pelagianoꝝ. vn̄ de ꝯſe. di. iiij. dicit̉.Placuit vt quicūqꝫ dixerit iō nob̓ grāꝫ iuſtificatōis dari. vt qd̓ iubemur ꝑ liberū face̓ arbitriū. faciliꝰ poſſumꝰ imple̓ ꝑ grāꝫ: tāꝙͣ ⁊ ſi gr̄anō daret̉. nō quidē facile: ſed tn̄ poſſumꝰ ⁊ ſineilla imple̓ mādata diuina. anathema ſit. Procuiꝰ declaratōe dicit tho. pͥma ſcd̓e. q. cix. arti.iiij. ꝙ imple̓ mādata legis ꝯtingit dupl̓r. Unomodo inꝙͣtum ad ſb̓am oꝑis. vt .ſ. homo oꝑet̉iuſta. fortia ⁊ alia virtutū oꝑa. Et hoc modoin ſtatu nature integre potuit om̄ia mādatalegis imple̓. Alioqͥn nō potuiſſet in ſtatu illonō peccare: cū nō ſit aliud pct̄m ꝙͣ tranſgredilegē dei. Sꝫ in ſtatu nature corrupte nō pt̄ īplere om̄ia mādata ſine gr̄a ſanante. Qd̓ aūtait apl̓s ad Ro. Gentes que legē nō habēt. cūnaturaliter que legis ſūt implēt. ip̄i ſūt ſibi lexintelligendū eſt ẜm Augu. Gentes legē impleꝑ naturā ad vitā .ſ. ⁊ reformatā gr̄a. Alio modo poſſunt impleri mādata legis nōſolū ꝙͣtuꝫad ſb̓am oꝑis: ſedētiā ꝙͣtum ad modū agendivt .ſ. ex caritate faciant. Et ſic nec in ſtatu nature integre. nec in ſtatu nature corrupte pt̄hō implere abſqꝫ gr̄a mādata dei. Un̄ Augꝰ īli. de correctōne ⁊ gr̄a. cū dixiſſet ꝙ ſine graciaprorſus bonū homīes faciūt: ſubdit. Nōſolumvt miniſtrāte ip̄a quod faciendū eſt ſciant. verūetiam vt preſtante ip̄a faciant cū dilectōneqd̓ ſciunt. Indigent inſuꝑ ī vtroqꝫ ſtatu auxilio dei mouentis ad mādata implēda. Nec eſtꝯtra qd̓ Hiero. dicit. Maledictus om̄is qui dicit deū aliqͥd̓ īpoſſibile p̄cepiſſe. Sed īpoſſibilevibet̉. qd̓ ꝑ ſe homo face̓ nō pt̄. vt mādata ſeruare. Nā id qd̓ poſſumꝰ cū auxilio diuino. nōē nob̓ oīno īpoſſibile. ẜm illd̓ ph̓i. in. iij. ethicoruꝫ. Qd̓ ꝑ amicos poſſumꝰ. aliqualiter ꝑ nospoſſumꝰ. vn̄ et Hiero. ibi ſubdit. Sic fatemurliberū eſſe arbitriū noſtrum. vt dicamus ſemper nos diuino auxilio indigere.
¶ Ꝙtum ad ſecūdū punctū. §. j.ſ. ꝙ ſine gr̄a nō poſſumꝰ vitā eternā mereri. dicit apl̓s ad Ro. vj. Gr̄a dei: vita eterna. Qd̓ iōdr̄ ẜm glo. ibi: vt intelligamꝰ deū ad vitā eternam ꝓ ſua miſeratōe ꝑduce̓. Sic gͦ exponiturvita eterna nobis bat̉ gr̄a dei i. ſuo munere.Huiꝰ rō ē ẜm tho. pͥma ſcd̓e. q. cix. ar. v. Quiactus ꝑducentes ad finē. oꝑtet fini eē ꝓportionatos. Nullꝰ aūt actus excebit ꝓportōnē pͥncipij actus ſui. Et iō videmꝰ ī naturalibꝰ. ꝙ nulla res ꝑfice̓ pt̄ effectū ꝑ ſuā oꝑatōeꝫ. qui excedat virtutē actiuā. Sꝫ ſolū p̄t̄ ꝓduce̓ ꝑ oꝑatꝭnem ſuā effectū ſue v̓tuti ꝓportōnatū. Uita aīeterna ē excedēs ꝓportōeꝫ hūane nature. Et iōhō ꝑ ſua naturalia nō pt̄ ꝓduce̓ oꝑa meritoriaꝓportōnata vite eterne. ſꝫ ad hoc exigit̉ altiorb̓tus q̄ eſt v̓tus gr̄e. Et iō ſine ea nō pt̄ hō mereri vitā eterna: ſed pt̄ face̓ oꝑa ꝑducentia ataliqd̓ bonū ꝯnaturale homī. ſicut laborare inagro. comede̓. bibe̓. hr̄e amicū ⁊ hmōi vt dicitaugꝰ. Qd̓ aūt dn̄s dicit Mat̉. xix. Si vis ad vitā ingredi ẜua mādata: intelligēdū ē volūtatꝭſua face̓ oꝑa meritoria. ita tn̄ ꝙ ip̄a voluntasprius p̄paret̉ ad hoc ꝑ grāꝫ vt dicit augꝰ. Itēſi obiciat̉ ꝙ vita eterna ē vltimꝰ finis homīs:ſꝫ q̄libꝫ res natural̓ ꝑ ſua naturalia pt̄ ꝯſequifinē ſuū: gͦ ml̓tomagis hō qui ht̄ altiora naturalia. debꝫ ꝑ ſe poſſe ꝯſequi finē ſuū .ſ. vitā et̄nā. ℟o. ꝙ hoc ē verū de fine ꝯnaturali rei. Sꝫnatura hūana ex hoc ꝙ ē nobilior. pt̄ ad altiorem finē ꝓduci ꝙͣ naturalē ſibi. cuiꝰ ē vita eterna. Sed indiget altiori auxilio ꝙͣ virtus naturalis ſua ſit .ſ. auxilio gracie.Ꝙͣtum ad terciū .ſ. ꝙ nō. §. ij.pt̄ qͥs reſurge̓ a pct̄o ſine auxilio gr̄e. ꝓbat̉ ſicꝑ tho. pͥma ſcd̓e. q. cix. ar. vij. Pct̄m tranſit actu ſꝫ remanet reatu: ⁊ iō nō ē idem reſurge̓ apct̄o. qd̓ ceſſare ab actu pct̄i: ſed reſurge̓ a peccato. ē reꝑari hoīeꝫ ab his q̄ peccādo amiſeratIncurrit aūt hō triplex detrimētū peccādo .ſ.maculā. corruptōeꝫ naturalis boni. ⁊ reatumpene. Maculā quidē inqͣtū priuat̉ qͦs decore gͦtie. ex deformitate pct̄i. Bonū aūt nature corrūpitur. inqͣtū natura homīs deordinat̉ volūtate homīs nō ſubiecta deo: hoc em̄ ordīe ſublato. ꝯn̄s ē vt tota natura homīs peccantis inordinata remaneat. Reatus pene ē. qꝛ peccado mortalit̓ meret̉ dāpnatōeꝫ eternā. Manifeſtum ē aūt ꝙ de ſingulis hoꝝ triū nō reꝑaretur niſi ꝑ deū. Cū em̄ decor gr̄e ꝓueīat ex illuſtratōe diuini lumīs. nō pt̄ talis decor in anīareꝑari. niſi deo denuo illuſtrāte. Un̄ reqͥrit̉ habituale donū qd̓ ē gr̄e lumen. Similiter ordonature reꝑari nō pt̄. vt .ſ. volūtas hoīs ſubiciatur deo. niſi deo voluntatē hoīs ad ſe trahente. Similiter ⁊ reatus pene eterne remitti nōpt̄. niſi a deo ī quē ē oſſēſa ꝯmiſſa. ⁊ q̄ ē hoīuꝫiudex. Et iō requirit̉ auxiliū gr̄e. ⁊ ꝙͣtū ad habituale donū. ⁊ ꝙͣtū ad interiorē dei motonemQd̓ autē dr̄ ephe. v. Exurge a mortuis ⁊ illu-