¶ Capitulum¶ Tercium
deꝰ aliquē dilige̓ ſimpl̓r qꝛ ẜm hāc dilectōꝫ vultdeꝰ ſimpl̓r creaturē bonū et̓nū qd̓ ē ip̄e. ſic igīꝑ hoc ꝙ dr̄ hoīeꝫ grāꝫ dei hr̄e. ſignificat̉ qd̓dāſuꝑnat̉ ale a deo ꝓueniēs ī hoīe. Qn̄qꝫ tn̄ gr̄adei dr̄ ip̄a et̓na dei dilectō: ſꝫ de gr̄a hītuali q̄ ēin hoīe nūc ē ẜmo. q̄ gr̄a dr̄ qꝛ gͣtis dat̉. a deoſine meritis recipiētis. Gr̄a aūt tertō mō accepta .ſ. ꝓ recognitōe bn̄ficij eſt v̓tꝰ moralis. de qͣſupra in ti. de iuſticia in ca. de gracia.Ꝙ aūt gra ſit queda qua. §. ij.litas ī aīa on̄dit̉ ꝑ hoc qd̓ dīc glo. ſuꝑ illd̓ pͣs.Exilaret faciē ī oleo. Gr̄a ē nitor aīe ſct̄m ꝯſiliās amorē. Nitor at̄ aīe ē q̄daꝫ qͣlitas ſic pulcritudo corꝑis ē qͣlitas. Sꝫ ꝓ hꝰ declaratōe dicit b. tho. pͥma ſcd̓e. q. cx. ar. ij. ꝙ vt dictū ē ī eoqͥ dr̄ grāꝫ hr̄e. ſignificat̉ eſſe qͥdā effectꝰ gͣtuitevolūtatis dei. Ex gͣtuita at̄ volūtate dei hō iuuat̉ dupl̓r. Uno mō inqͣtū aīa hoīs a deo. adaliqͥd ꝯgͦſcēdū volēdū vel agēdū illumīat̉. Ethoc mō ip̄e gͣtuitꝰ effectꝰ ī hoīe. nō ē qͣlitas ſedqͥdā motꝰ aīe a deo. Alio mō adiuuat̉ hō ex gͣtuita dei volūtate. ẜm ꝙ aliqd̓ hītuale donū adeo aīe infūdit̉. Et hoc iō. qꝛ nō ē ꝯueniēs ꝙdeꝰ minꝰ ꝓuideat his qͦs diligit ad ſuꝑnaturaledonū. ꝙͣ creaturis qͣs diligit ad naturale bonūꝯſequēdū. Creaturis at̄ naturalibꝰ ſic ꝓuidit.vt nōſolū moueat eas ad actꝰ nat̉ales: ſedetiālargit̉ eis formas ⁊ v̓tutes qͣſdaꝫ naturales. q̄ſūt pͥncipia actuum. vt ẜm ſeip̄as inclinēt̉ adhmoī motꝰ. Et ſic motꝰ qͥbꝰ a deo mouēt̉. fiūtcreaturis generales ⁊ faciles. ẜm illd̓ Sap̄. viijDiſponit oīa ſuauit̉. multo igr̄ illis qͦs mouetad ꝯſequēdū bonū ſuꝑnat̉ ale et̓nū. infūdit aliquas formas ſeu qͣlitates ſuꝑnat̉ ales: ẜm qͣsſuauiter ⁊ ꝓmpte ab ip̄o moueāt̉ ad bonū et̄nū ꝯſequēdū. Et ſic donū gr̄e qͣlitas q̄daꝫ eſt.Agit aūt gr̄a ī aīaꝫ ꝑ modū cauſe formalis. ſicut albedo facit albū. ⁊ iuſticia iuſtū. Et ẜm ꝙaīa imꝑfecte ꝑticipat diuinā bonitatē ip̄a ꝑticipatō dīne bonitatis q̄ eſt gr̄a. īꝑfectiori mōht̄ eē ī aīa ꝙͣ aīa ī ſeip̄a ſubſiſtat. Eſt tn̄ gr̄a nobilior ꝙͣ natura anime. inꝙͣtum eſt expreſſiovel ꝑticipatō diuine bonitatis. non autem ꝙͣtum ad modum eſſendi.Ꝙ gra differat a vtutibꝰ. §. iij.infuſis ꝓbat̉ ꝑ hoc. qꝛ fides ⁊ ſpes poſſūt hr̄i ſine gr̄a. qd̓ eē nō poſſꝫ ſi idē eſſent cū ea. Et decaritate dīc Augꝰ. ꝙ gr̄a p̄uenit caritatē. Sꝫſi idē eſſꝫ cū ea. nō poſſꝫ p̄uenire. Pro cꝰ declaratōe dīc tho. pͥma ſcd̓e. q. cx. ar. iij. ꝙ qͥdā poſuerūt idē eē grāꝫ ⁊ v̓tutē ẜm eſſētiā. ſꝫ ſolū ẜmrōnē differre: qꝛ gr̄a dr̄ ẜm ꝙ facit hoīeꝫ gͣtuꝫdeo. vel qꝛ gͣtis dat̉. Uirtꝰ autē dr̄ ẜm ꝙ ꝑficithoīeꝫ ad bn̄ oꝑandū. Et hoc videt̉ ſenſiſſe mgr̄in. ij. ſentē. Si qͥs recte ꝯſideret rōnem v̓tutishoc ſtare nō pt̄. qꝛ vt dīc ph̓s in. vij. ph̓icorū.Uirtꝰ ē diſpoſitō ꝑfecti. Dico aūt ꝑfecti qd̓ eſtdiſpoſitū ẜm naturā. Ex qͦ ptꝫ ꝙ v̓tꝰ vniuſcuiuſqꝫ rei dr̄ in ordīe ad aliquā naturā p̄exiſtētē. qn̄ .ſ. vnūqd̓qꝫ ſic ē diſpoſitū ſic ꝯgruit na-
ture ſue. Manifeſtuꝫ ē aūt. ꝙ v̓tutes acq̄ſite ꝑactus hūanos ſūt diſpoſitōes quibꝰ homo conueniēter diſponit̉ in ordīe ad naturaꝫ qua eſthomo. Uirtutes aūt infuſe diſponūt hoīeꝫ altiori modo ⁊ ad altiorē finē. Un̄ etiā oꝑtꝫ ꝙ inordine ad altiorē. hoc aūt ē in ordine ad naturam diuinā ꝑticipatā ẜm ꝙ dr̄. j. pe. ij. Maxima ⁊ p̄cioſa nobis ꝓmiſſa donauit. vt per hocefficiamur diuine nature ꝯſortes. Et ẜm acceptioneꝫ huiꝰ nature. dicimur regenerari in filio dei. Sicut igit̉ lumē naturale ratōnis ē aliquid preter virtutes acquiſitas. que dicunturin ordine ad ip̄m lumē naturale: ita ⁊ ip̄m lumen gracie qd̓ eſt ꝑticipatō diuine nature. eſtaliquid preter v̓tutes infuſas que a lumine illo deriuant̉ ⁊ ad illud ordinant̉. Vnde apl̓s adephe. v. Eratis aliqn̄ tenebre: nunc aūt lux indomino. vt filij lucis ambulate. Sicut em̄ virtutes acquiſite ꝑficiūt hominē ad ambulandum lumini naturalis ratōis ꝯgruenter: ita ⁊virtutes infuſe ꝑficiūt hominē ad ambulandum ꝯuenienter lumini gracie. Ꝙ aūt Augꝰ.in li. de ſpiritu ⁊ lr̄a nomīat fidem ꝑ dilectōeꝫoꝑantē graciā: hoc nō eſt quia gracia ſit fidesſed quia actus fidei per dilectōeꝫ oꝑantis ē pͥmus actus. per quem gracia gratū faciēs manifeſtatur. Reducitur aūt gracia ad pͥmā ſpetiem qualitatis. Nec tn̄ eſt idem quod virtus.ſed habitudo quedam que ſupponitur virtutibus infuſis. ſicut earum principium et radix.Eſt aūt ipſa gracia in eſ. §. iiij.ſentia anime ſicut in ſubiecto nō in potentiaaliqua anime. qd̓ patꝫ: quia ꝑ graciā regeneramur in filios dei. Sed generatō prius terminatur ad eſſentiā ꝙͣ ad potentias. Pro cuiꝰ declaratōne dicit tho. pͥma ſcd̓e. q. cx. arti. iiij. ꝙſi gracia eſſet idem qd̓ virtus tunc oportereteam ponere in potentia anime. Sed ſi differtrealiter: vt dictū eſt. tunc nō poteſt eſſe in potencijs ſed ē in eſſentia. Sicut ergo gracia eſtprius v̓tute: ita oꝑtet ꝙ habeat ſuū ſubiectuꝫprius potētijs anime .ſ. ꝙ ſit in eſſentia animeSicut em̄ per potentiā intellectiuā homo ꝑticipat cognitōnem diuinā per virtutem fidei:et per potentiā voluntatis amorem diuinumper virtutem caritatis: ita etiaꝫ per naturamanime ꝑticipat ẜm quādaꝫ ſimilitudinē naturam diuinā. per quādaꝫ regeneratōneꝫ ſeu recreatōnem. Et ſicut ab eſſentia anime effluūtei potētie. que ſunt principia oꝑum: ita ⁊ gratia ipſa effluūt virtutes in potentias anime.per quas potentie mouent̉ ad actus virtutūEt ẜm hoc gracia comparat̉ ad voluntatem.vt mouens ad motum. Et ſic gracia eſt principium meritorij operis mediantibꝰ virtutibꝰ.¶ De diuiſione gracie. ¶ Capitulū tercium.Oadruplex reperiturdiuiſio gr̄e. Prīa ē in grāꝫ gratuꝫfaciētē ⁊ gͣtis datā. Secunda ē inoꝑātē ⁊ cooꝑātē. Tercia ē ī p̄ueni-