¶ Capitulum¶ Tertium
totū hominis appetitū. ꝙ nihil extra ip̄m appetendū relinqͣtur. qd̓ eſſe non p̄t. ſi aliqͥd extraneū ad ip̄ius ꝑfectōem requirat̉. Un̄ nō p̄teſſe ꝙ in duo ſic tendat appetitus. ac ſi vtrūqꝫſit bonū ꝑfectū ip̄ius. Item ad idem. Illud inqͦ qͥeſcit aliqͥs ſicut in vltīo fine hoīs affectuidn̄atur. qꝛ ex eo totius vite ſue regulas accipit. Un̄ de guloſis ad Phil̓. iij. Quoꝝ deus vēter eſt. quia .ſ. ꝯſtituūt finem in delitijs vētrisSed ſicut dr̄ Math̓. vj. Nemo pōt duobꝰ dn̄isſeruire adinuicē .ſ. nō ordinatis. gͦ impoſſibile eſt eſſe duos vltimos fines vnius hoīs adinuicē non ordinatos. Nec obſtat qd̓ Aug. dicitin. xix. de ciui. dei. quoſdā videlicet poſuiſſe vltimū finem in qͣtuor .ſ. in voluptate. pulcritudine. quiete. et hꝰ principijs nature. et virtuteque vtiqꝫ ſūt plura. Nā oīa iſta plura accipiebāt illi rōne vniꝰ boni ꝑfecti ex his ꝯſtituti.¶ Ꝙ omnia que vult hor .§. ij.mo. dult ꝓpter vltimuꝫ finē. qd̓ ꝓbat. b. tho. inpͥma ſcd̓e. q. j. duplici rōne. Et prima ē. qꝛ qͥcquid homo appetit vt bonū ꝑfectū. qd̓ ē vltimꝰfinis. neceſſe ē ꝙ appetat̉ vt tendēs in bonumꝑfectū. qꝛ ſemꝑ inchoatō alicuius ordinat̉ adꝯſumatōem eius. Sicut pꝫ tā in his q̄ fiunt anatura. ꝙͣ in his que fiūt ab arte. Et iō omnisinchoatō ꝑfectōnis ordinat̉ in ꝯſumataꝫ ꝑfectōnem. q̄ eſt ꝑ vltimū finē. Secūdo qꝛ vltimfinis hoc mō ſe hꝫ in mouēdo appetitū. ſicut ſehabet in alijs motōnibꝰ pͥmus mouēs. Manifeſtū eſt aūt ꝙ ſecūde cauſe mouētes. n̄ mouētniſi ẜm ꝙ mouētur a primo mouēte. Un̄ ſecūda appetibilia nō mouēt appetitū niſi in ordīead primū appetibile qd̓ ē vltimꝰ finis. Pro tertio p̄t induci aucͣtas Aug. dicentis. xix. de ci.dei. ꝙ illud eſt finis boni nr̄i. ꝓpter qd̓ amant̉cetera. illud aūt ꝓpter ſeip̄m. Ꝙͣuis aūt ſciētieſpeculatiue ꝓpter ſeip̄as querātur. q̄runt̉ tn̄ ⁊appetūtur vt bonū ſpeculātis. qd̓ ꝯprehēditurſub bono ꝯpleto qd̓ eſt vltimus finis. Itē ſciēdum ꝙ nō oportet ꝙ aliqͥs ſemꝑ cogitetꝭ de vltimo fine qͥncunqꝫ aliqͥd appetit vel oꝑat̉: ſedb̓tus pͥme intentōnis q̄ ē reſpectu vltimi finismanet in qͦlibet appetitu cuiuſlibet rei. etiā ſide vltimo fine actu nō cogitet̉. Sic qͥ vadit ꝑbiā. nō oꝫ ꝙ in qͦlibet paſſu cogitet d̓ fine vie¶ Si aūt q̄rat̉ vtꝝ alia ꝯueniāt in vltīo finecū creatura rōnali. ℟. ẜm Tho. ꝙ cū finis dicaturdupl̓r. ẜm ph̓m .ſ. cuius ⁊ qͦ. .i. res in qͣ rōboni inuenit̉ ⁊ adeptō eius. Sicut finis auariē pecunia et adeptō eius. Primo gͦ mō in fineom̄ia ꝯueniūt ꝙ talis finis eſt deus. qui ē vltimus finis hoīs et oīm aliaꝝ reꝝ. Secūdo mōſumēdo finē .ſ. ꝓ adeptōne ſeu ꝯſecutōne finisSic in fine vltimo hoīs nō ꝯmunicāt creature irrōnales. Naꝫ hō et alie creature rōnalesꝯſecūtur vltimū finē. ꝯgnoſcēdo ⁊ amādo deūqd̓ nō ꝯpetit alijs creaturis. q̄ adipiſcūtur vltimū finē inꝙͣtum ꝑticipāt aliquā ſil̓itudinēdei .ſ. ẜm ꝙ ſunt vel viuūt vel agnoſcūt. Bea-
titudo aūt nominat adeptōnem vltimi finis.Vtrū omniū hominum. §. iij.ſit vnus ⁊ idē finis vltim. Rn̄det. b. tho. pͥmaſcd̓e. q. j. Ꝙ de vltimo fine poſſumꝰ loqͥ dupl̓r.Uno mō ẜm rōneꝫ ꝯmunē vltimi finis. Et ſicoēs hoīes ꝯueniūt in appetitu vltimi finis. qꝛom̄es appetūt ſuā ꝑfectōem adīpleri. que ē rōvltimi finis. Alio mō ẜm id in qͦ ꝯſiſtit rō vltimi finis. Et ſic nō om̄s ꝯueniūt in appetitu vltimi finis. Nam quidā appetūt diuitias tanꝙͣꝯſumatū bonū. quidā voluptatē. quidā aliqͥdaliud. Sicut guſtui delectabile ē dulce: ſꝫ quibuſdaꝫ maxime eſt delectabilis dulcedo vini.quibuſdā dulcedo mellis. quibuſdā alid̓. Illd̓tn̄ oportet eſſe delectabile melius ſimpliciter.in quo maxime delectat̉ qui hꝫ optimū guſtūSil̓r illud bonū oꝫ eſſe cōpletiſſimū qd̓ tanq̄vltimū finē appetit. habens affectū bene diſpōſituꝫ ¶ Ꝙ homini ꝯuenit agere quecūqꝫ agitꝓpter fineꝫ. Ratio eſt ẜm Tho. p̄ma ſcd̓e. quiaille ſole actōnes que fiunt ab hoīe ꝓprie dicuntur hūane. que ſunt homīs inꝙͣtum eſt homo.Differt aūt homo ab alijs creaturis irrōnalibus in hoc. ꝙ eſt dn̄s actuū ſuorū. Un̄ ille ſoleactōnes vocātur hūane. quaꝝ hō eſt dn̄s. Eſtaūt homo dn̄s actuū ſuoꝝ ꝑ rōnem et volūtatem. Un̄ libeꝝ arbitriū dr̄ facultas volūtatiset rōnis. Ille gͦ ꝓprie dicunt̉ actōnes hūane q̄ex deliberata volūtate ꝓcedunt. Si q̄ alie actōnes ꝯueniāt homini. pn̄t dici hominis: ſed nōhumane ꝓprie. Om̄es aūt actōnes que ꝓcedūtab aliqua potentia. cauſant̉ ab ea ẜm rōnemſui obiecti. Obiectū aūt volūtatis eſt bonumet finis. Unde oportet ꝙ om̄es actōnes humane ſint ꝓpter finem.¶ Ꝙ agere propter finem. §. iiij.nōſolum ꝯuenit homī: ſꝫ etiā alijs creaturis.Un̄ ph̓s. in. ij. ph̓icoꝝ dicit. ꝙ nonſolū intellectus: ſꝫ etiā natura agit ꝓpt̓ finē. Sꝫ ẜm tho.vbi ſupͣ. Aliquid ſua actōne vel motu tēdit adfinē dupl̓r. Uno mō ſicut ſeip̄m mouēs vt hō.Alio mō ſicut ab alio mouēte ad finē. ſicut ſagitta tēdit ad finē determīatū. ex eo ꝙ mouet̉a ſagittāte qͥ ſuā ītentōꝫ ī finē dirigit. Illa at̄que rōnem hn̄t. mouēt ſe in finē. qꝛ hn̄t dominiū ſuoꝝ actuū ꝑ libeꝝ arbitriuꝫ. Illa q̄ rōnecarent tendūt ad finē ꝑ naturalem inclinatōꝫquaſi ab alio mota. nō aūt a ſeip̄is. cum nonagnoſcant ratōnem finis. et ideo nihil in fineꝫordinare pn̄t: ſed ſolum in finem ab alio ordinantur. Nam tota natura ꝯꝑatur ad deum. ſicut inſtrumētum ad agens pͥncipale. Et ideoꝓprium eſt nature ratōnalis vt tendat in finēquaſi ſe agens vel ducēs ad finem. Natura boirrationalis quaſi ab alio acta vel ducta. ſiuein fineꝫ apprehenſū ſicut bruta animalia ſiuein finem nō appre henſū. ſicut ea q̄ carēt oīnocognitōne. et ſic omnia agunt ꝓpter finem. Ꝙautem hoc ſit neceſſariū. ꝓbat ſic beatꝰ Tho.