Capitulum¶ Quartum
humana ꝯtinet̉. Nā ea q̄ ſūt primi modi videlꝫque a lege naturali deriuant̉ vt ꝯcl̓oes. ita inlege hūana ꝯtinent̉ ꝙ vigorē hn̄t ex lege naturali. Un̄ eiꝰ p̄cepta eadē manēt apud oēs. vt parētes eē honorādos. pacta eſſe ẜuāda. furta nōꝯmittēda. et ſic de alijs q̄ ad ius gētiū ꝑtine̓ noſcunt̉. Eſt eī ius gētiū ius naturale ſolū in humana natura reꝑtum. Un̄ n̄ dr̄t a iure naturecōiter dicto. niſi ſic ſpēs a gene̓. Ius em̄ nat̉alegeneral̓r ſūptū: ē qd̓ natura aīalia oīa docuit.Ea v̓o q̄ ſūt ſecūdi mōi. videlꝫ q̄ a lege naturalideriuant̉ vt determīatōes. ita in lege humanaꝯtinēt̉. ꝙ ſolū ex ea vigorē hn̄t. ſic ꝙ tal̓r peccās. tali pena puniat̉ vel tl̓i morte moriatur.¶ Eſt vlteriꝰ ſciē. ꝙ lꝫ hūane leges intēdāt homines īduce̓ ad v̓tutē iuſticie. ẜm qd̓ ē bōa qͣlitas mētis. ſub eaꝝ tn̄ p̄cepto cadit ſolū ext̓ioriuſticie obẜuātia: qͣ extrīſeca hoīs actō ad alterū ordinet̉. Nō em̄ p̄cipit ꝙ ille qͥ iuſta agit. exhītu īterioris iuſticie oꝑet̉. lꝫ hoc intēdat. Precipit at̄ ꝙ iuſticie oꝑa faciat .ſ. ꝙ oꝑa fortis exerceat. pr̄iam defēdat. ꝓximū n̄ ledat. nocumēta extrinſeca n̄ inferēdo. qd̓ qͥs face̓ p̄t carēs habitu v̓tutis. Et tl̓is dicet̉ ẜuare iuſticiā legalēOꝫ gͦ. ꝙ lex hūana ſolū ſe extēdit ad exteriorahoīs oꝑa puniēda vel p̄miāda. n̄ at̄ ad interiora cordis occulta regulāda. Vt aūt hō nōſolūin actibꝰ exterioribꝰ: ſꝫ etiā ī motibꝰ īterioribꝰrectꝰ exiſte̓t. nccͣium fuit ad hoīs ꝑfectōeꝫ legēdiuinā hr̄e. q̄ nōſolū māifeſta vitiā: ſꝫ etiā occulta ſoli deo ꝯgnita ꝓhibe̓t. vt ſic hoīes n̄ſolūadinuicē ꝑ legē hūanā: ſꝫ etiā ad deū ordinarētur ꝑ legē diuinā in qͣ dictū ē. Non ꝯcupiſces.Et ſic pꝫ ꝙ lex diuīa q̄ vſqꝫ ad ꝯſcīe puritatē ſeextēdit. motos vitioſos repellēdo. iuſticiā que ēbona qͣlitas mētis in hoīe cauſat. Nec fiat visqūo ſumat̉ iuſticia. ſiue ꝑticl̓aris ꝯdiuiſa alijstribꝰ v̓tutibꝰ cardinalibꝰ. q̄ tm̄ hoīem in ordīead aliū ꝑficit. Siue largiꝰ dicat̉ ꝓ ip̄a hoīs iuſtificatōe. que hoīem ꝑficit tā in ſe ꝙ in ordinead deū. Ad vtrūqꝫ em̄ iuſticia legalis diſponit¶ Principiū imperatiuum. §. ij.iuſticie. qd̓ ſecūdo loco reſtat declarare. ē ip̄aꝝlegū poſitiuꝰ: vt puta imꝑator vl̓ pͥnceps ex cꝰaucͣte ſubditi ad iuſticiā legis obẜuādā īducūtur. Ubi ſciē. ē ꝙ prīceps ẜm qd̓ dīc ph̓s ē q̄daꝫlex aīata. ad quā ſubditi reſpiciūt ſic ad qd̓dāexēplar. Un̄ ꝯueniēs ē ꝙ in ſe om̄i v̓tute legalis iuſticie polleat. maxīe cū alijs hēat eā imperare. Precipit eī oꝑa fortitudīs: puta ꝙ nullus de acie fugiat. Sil̓r oꝑa tꝑantie .ſ. ꝙ nulladulteriū ꝯmittat. Oꝑa māſuetudīs .ſ. ꝙ rixenō fiant in ciuitate. ⁊ ſic de alijs v̓tutū actibꝰ.Incōuēiēs gͦ ē ꝙ his v̓tutibꝰ careat qͣs ab alijsẜuari iubet. Multū em̄ ꝓuocant ſubditos factap̄ſidētis. Un̄ claudianꝰ ad theodoſiū dixit. Facta valēt pluſꝙͣ iura regētis. Mobile mutat̉ ſꝑcū prīcipe vulgus. Dꝫ gͦ prīceps n̄ tā imꝑandoꝙͣ oꝑando ad bona ſubditos ꝓuocare. Nobilisprinceps gedeon hoc legit̉ obẜuaſſe. Quod me
inquit face̓ videritis hoc facite Iudicum. vij.¶ Licꝫ aūt prīceps in oī v̓tute legalis iuſticieexēplarē ſe debeat exhibe̓. Precipue tn̄ ad triadꝫ ſtude̓ .ſ. ad ſapīam acqͥrēdā. ad auaritiā deteſtādā. ⁊ ad luxuriā fugiēdā. Nā ſi ſapīe vocauerit eiꝰ intellectꝰ: illūiabit̉ vt ꝯgnoſcat qūo velquid ſubditis p̄cipiat. Si auaritiā deteſtabit̉eius volūtas rectificabit̉ vt a vero n̄ diuertatSi luxuriā fugiat. eiꝰ rō ꝯcupiſcibil̓ ebdomabit̉. vt iuditiū paſſio nō corrūpat. ¶ Prīo gͦ dꝫprīceps circa ſapīam verſari ad intellectꝰ illuminatōem. Ubi ſciē. ē ꝙ int̓ alias ſapiētes ꝓpetates q̄ ponūt̉ a ph̓o ī pͥn. meth. Una ē ordīare. Et hec maxīe nccͣia ē prīcipi. qͥ ſubditos hꝫin finē aliquē ordinare. ad quē ꝑduce̓ n̄ p̄t niſiꝑ ꝯueniētia media fini accōmodata. Finis aūtreipublice in quē ppl̓s ē ordinandꝰ: ē pax tꝑis.edia aūt huic fini ꝯueniētia. ſūt legū ⁊ ſtatutoꝝ moderata diſciplina. offitioꝝ ꝯmuniū ꝓportionata biſtributō. bonoꝝ p̄miatō. trāſgreſſoꝝpunitō. ⁊ alia hꝰ. Hec at̄ magnā ſapīam in p̄ſidente reqͥrūt. Alioqͥn ſi prīceps ſapīa careat:erit ſic furioſus gladiū portās in māu. qui exīpetu furie multa mala oꝑat̉. Sic et princepsaucͣtem hn̄s. ⁊ rōe carēs: iuditiū ꝑuertet ⁊ tyrānidē exercebit. vt verificari poſſit qd̓ ſapiēsdeplorat Eccͣs. iij. Uidi inqͥt ī loco iuditij īpietatē ⁊ ī loco iuſticie iniqͥtatē. Quia at̄ prīcepsn̄ p̄t ꝑ ſuā ſapīam oīa ꝯgͦſce̓. q̄ pn̄t expedire regimī. iō ncc̄e ē vt hēat prudētes ꝯſiliarios qͦrūꝯſilio dirigat̉. Plus em̄ rēpublicā iuuāt prudētū ꝯſilia. ꝙͣ bellātiū arma. Iuxta illd̓ Eccͣs. ixelior ē ſapīa ꝙͣ arma bellica. Dīc tul̓. in. li.de ſenectute. ꝙ dātes ꝯſiliū in republica. plusagūt ꝙͣ alij. Sūt em̄ ſicut gub̓nātes in naui inqͣ alij ſentinā exhauriūt. alij curſāt ꝑ eā. alijmalos expādūt. Gub̓nator v̓o tenēs clauū ⁊ qͥetusſedens in puppi: multa maiora ⁊ meliora facit.¶ Secūdo dꝫ prīceps auaritiā deteſtari. ad rectitudinē volūtatis hn̄dā. Quia em̄ in diuitijsbonū vtile ꝯſiderat̉. iō ad eas d̓ſide rādas facil̓rappetitꝰ inclinat̉. Appetitꝰ aūt inclinatꝰ ad alid̓iuditiuꝫ rōnis ꝑuertit a rectitudīe equitatis.Propt̓ qd̓ cauēdū ē principi. ne ad munera inclinet̉. Un̄ Exo. xxiij. dr̄. Nō accipias muneraq̄ excecāt etiā prudētes. et ꝑuertūt v̓ba iuſtoꝝPrudēter ꝯſuluit Iethro moyſi ꝯgnatus vel ſocer eiꝰ. Prouide inquit de om̄i plebe viros potētes et timētes deū in qͥbꝰ ſit veritas ⁊ qui oderint auaritiā. ⁊ ꝯſtitue tribunos ⁊ cēturiōes.exo. xviij. Secunt̉ et̄ īfinita mala ex cupiditate principis. Fit eī pecuniaꝝ īprobꝰo actor. ppl̓iexpoliator. ⁊ reipublice dilapidator. ex qͥbꝰ oībus facilit̓ in tÿrānidē degenerat. Facit et̄ hocvitiū principē odioſū. ſic ⁊ largitas claꝝ. vt di.boetius de ꝯſolatōe. ¶ Tertio prīceps dꝫ ſtudēne carnis ꝯcupīam inſequat̉. hoc em̄ vitiū intellectū obſcurat. qꝛ dū paſſiōibꝰ deẜuit̉. rō vehem̄tiſſīa paſſionū abſorbta a ſuo lumīe execatur. Itē mētē eneruat ⁊ aīam a v̓tute elōgat. qꝛdū libido ī carne dn̄at̉. cetere vires emolleſcūt