¶ Titulus¶ Quintus
Un̄ dīc Tullius. ꝙ tāta ē vis iuſticie. ꝙ etiā illi qͥmalefitio ⁊ ſcele̓ paſcūt̉. n̄ pn̄t ſine vlla iuſticie ꝑticula viue̓. Et ponit exēplū de latronibꝰ. Archipirrata inqͥt quidā latronū pͥnceps. niſi p̄dā eqͣl̓r⁊ ẜm aſtutiā et labores furātiū ꝓportōnal̓r ꝑtiret̉int̓fitiēdus erat a ſotijs. aut ſaltē a pͥncipatu latronū deponēdus. ¶ Tertio nccͣia ē ex ꝑte ip̄iusml̓titudinis q̄ ex multis ꝑſonis colligit̉. Et hoc ꝑreſpectū ad iuſtitiā ꝯmutatiuā. Uidemꝰ em̄ ꝙ qn̄ml̓ta adīuicē adunant̉. ⁊ vnū alteri n̄ coaptat̉.illa multa diſſoluūt̉. īmo ex eis nihil vnū ꝯſtituip̄t. niſi īeptitudo tollat̉. Un̄ qn̄ aliqͣ ligͣ ꝯꝑagināda ſūt ad ꝯſtructōeꝫ domꝰ. aptāda ſūt ꝑ dolatorē⁊ ꝯplanatorē. ſi ſūt tortuoſa vel nodoſa. alioqͥn nihil vnū ꝯſtrui poterit. etſi ꝯſtrue̓t̉ n̄ diu māebit.Sic et̄ ſi aliqͣ ml̓titudo q̄ dꝫ eē ordinata in vnū. ſialiqͥ ſūt inſolētes. iniurioſi. rixoſi. ſeditōſi. vel qͦcūqꝫ alio mō vitā bonoꝝ inqͥetātes ⁊ pacē ꝯmuneꝫturbātes. ꝑ rigorē iuſticie corripiēdi ſūt pēis debitis. aut et̄ ext̓minādi a ꝯgregatōe cōi. ⁊ penitꝰvita pͥuādi. alioqͥn tota ml̓titudo ruit ⁊ diſſoluit̉¶ De principijs iuſticie. ¶ Capitulum. iiijOſt hoc reſtat videre deprincipijs iuſticie. Ubi ſciē. ē ꝙ iuſticia triplex p̄t dici hr̄e pͥncipiū .ſ. emanatiuū ex qͦ eiꝰ origo primitꝰ deriuat̉Imꝑatm̄ ex qͦ eius aucͣtas in ſubditos ꝓmulgat̉Suſceptm̄ ex qͦ eius vtilitas multiplex declarat̉¶ Emanatiuū ⁊ originale pr̄ī. §. j.cipiū ē deus. a qͦ oīs lex ꝯtētīa iuſticie initiū hꝫ.Ubi ſciēdū ē. ꝙ ſic dīc Aug. j. li. de lib̓o ar. Sūmarō in deo exn̄s ē lex eiꝰ. q̄ et̓na dr̄. Cui ſꝑ obtꝑandū ē. qꝛ iuſtū ē qͥcquid ab eo ordinat̉. Hꝫ aūt dicta lex qͣndā iuſtitiā diſtributiuā. ꝑ quā vnāꝙͣqꝫrē in quobā digniori gͣdū ꝯſtituit. Un̄ dīc dÿo. inli. de diuīs no. Oportꝫ vide̓ in hoc eſſe verā dei iuſtitiā. ꝙ oībꝰ tribuit ꝓpͥa ẜm vniꝰ cuiuſqꝫ exiſtētiūdignitatē. Uniuſcuiuſqꝫ naturā ī ꝓp̓o ſaluat ordīe⁊ v̓tute. Ab hac aūt lege dei et̓na. deriuat̉ lex naturalis. q̄ nihil alid̓ ē ꝙͣ quedā eius imp̄ſſio in recreata. ꝑ quā ad finē debitū inclinat̉. Ex qͦ manifeſtū ē ꝙ oīa aliqͣlit̓ legē et̉nā ꝑticipāt. inꝙͣtuꝫ exeius directōe vel imp̄ſſione in fines ꝓprios actusſuos ordine debito dirigūt̉. Int̓ ceteras aūt creaturas hō excellētiori mō hāc legē ꝑticipat. cū ip̄eſit ꝓuidētie ꝑticeps: vtpote ſibi ⁊ alijs ꝓuide̓ valēsEt iō in hoīe hec ꝑticipatio ſiue imp̄ſſio ꝓprie dr̄lex naturalis. In alijs v̓o rebꝰ magis ꝓprie dr̄ inſtīctus nature ſiue vis inſita rebꝰ. ꝙͣ lex. q̄ ꝓprie ī rōne ꝯſiſtit. Eſt em̄ lex qd̓dā dictamē rōis practiceHec quideꝫ lex naturalis in hoīe nūꝙͣ extinguit̉.qͥn ſꝑ in malo remurmuret ⁊ ad bonū īpellat. Un̄eius generale p̄ceptū ē. ꝙ om̄e bonū faciēdū ē. etom̄e malū vitandū. ex qͦ alia p̄cepta nature deriuant̉. Puta ꝙ ꝑntes ſūt honorādi. ꝙ nō eſt ꝓximo iniuriādū. nec ꝙͣtum ad ꝑſonā. Unde dīc. Nōfurtū facies. et ſic de alijs. ¶ A lege aūt naturalilex hūana deriuat̉ ſic dīc Tullius in ſua rethori.Regula em̄ hūanoꝝ actuuꝫ ē rō naturalis. Nam
intantū in eis iuſtū ſeu regulatū īuenit̉ inquātūde rōne ꝑticipant. Ex ea em̄ hūane oꝑatōnes ordināt̉ ⁊ dirigūt̉. Lex gͦ hūana ſiue ciuil̓ hūanoractuū directiua a lege naturalis rōnis ortuꝫ hꝫ.haꝝ legū p̄cepta deꝰ ppl̓o iudeoꝝ ẜuāda mādauitSꝫ dr̄nter ẜm qd̓ vtriqꝫ legi ꝯgruebat. Naꝫ p̄cepta moralia voluit ab oībꝰ ⁊ oī tꝑe obẜuari. Un̄nō ſolū iudei: ſꝫ etiā cetere natōes ad eoꝝ obẜuātiā obligabāt̉. Sūt nāqꝫ nat̉alit̓ imp̄ſſa hūanemēti. et iō p̄cepta legis nature bocant̉. ſic ꝙ ꝑentes ſūt honorādi. ꝙ n̄ ē occidendū. n̄ furādū. ⁊ ſicde alijs. Hec quidē p̄cepta eadē ſunt apud om̄s etīmutari n̄ pn̄t. In cꝰ rei ſignū mādauit deꝰ moyſi. ꝙ dolaret duas tabulas lapideas in qͥbꝰ ſcpͥſitv̓ba .i. p̄cepta decē digito ſuo tāꝙͣ ꝑpetuo duratura. Et ꝙͣtum ad hoc dr̄ Baruch. v. Hic ē liber mābatoꝝ dei. et lex q̄ ē in eternū. Precepta v̓o iurispoſitiui ab illo ſolo ppl̓o ꝓ tꝑe obẜuāda. diſtīxitdeus dupl̓r. Nā quebā dedit ꝑtinētia ad cultū diuinū q̄ dicunt̉ ceremonialia. Et iſta licuit ẜuareuſqꝫ ad xp̄m ſeu xp̄i paſſionē. n̄ aūt pꝰ. Cōſumata eī v̓itate de xp̄o iā īcarnato ⁊ paſſo. debuit ceſſare figura ſacrifitōꝝ q̄ miſteria incarnatōis xp̄ifutura ſignificabāt. Alia v̓o p̄cepta dedit deꝰ ꝑtinētia ad iuſtitiā ciuilē. q̄ dicūt̉ iuditialia. Et iſtaet̄ ſūt euacuata ꝑ xp̄i aduētū. vn̄ n̄ hn̄t vī obligādi. Quia tn̄ iſta p̄cepta n̄ erāt pͥncipl̓r inſtitutaad figurādū xp̄i miſteria: ſꝫ ſolū ad diſponēdū ciuilit̓ ſtatū iſtius ppl̓i. iō abſqꝫ pct̄o poſſit aliquisprīceps in ſuo regno ea tāꝙͣ ꝓ ẜuādis legibꝰ ſtatuere. ẜm qd̓ iudicaret ppl̓o expedire. De ceremonialibꝰ v̓o hoc fieri n̄ poſſꝫ abſqꝫ pct̄o ⁊ fidei p̄iuditio. cū hec ſolū ad ſignificādū xp̄i miſteria futura fuerint inſtituta. Obẜuator em̄ hꝰ p̄ceptorūip̄o facto diceret xp̄m in carne nōdū veniſſe: ſꝫ vētuꝝ eſſe. Et ſic pꝫ drā inter legē naturalē que ſꝑ ēīmobilis. et legē humanā que ex diuerſis cauſismutari pōt. A lege gͦ naturali vna īmobili ꝑmanēte: deriuat̉ lex hūana q̄ multipl̓r apud diuerſos variari p̄t. ẜm qd̓ intellectus hoīs alia ⁊ aliaregendis ppl̓is iudicat expedire. ¶ Sciendū ē at̄ꝙ a lege naturali aliqd̓ duplicit̓ p̄t deriuari. Unomō ꝑ viā illatōis. ſicut ex prīcipijs deriuāt̉ ꝯcluſiōes. vt pꝫ ex hoc ꝓuerbio. Si ab eqͣlibꝰ eqͣlia demas. q̄ remanēt ſūt eqͣlia. Elicit geometria ꝯcluſionē ſic inferendo. Ergo ſi ab eqͣlibꝰ lineis eqͣlesꝑtes auferas. q̄ r̄manēt ſūt eqͣles. Per quē modūab eo qd̓ dr̄. Nulli malū ē inferēdū. qd̓ ē primumprincipiū legis naturalis: deriuat̉ ꝯcl̓o talis. gͦ n̄ē furandū vel nō ē occidendū. Alio mō a lege naturali aliqͥd deriuat̉ ꝑ viā determinatōnis. ſicuta forma ꝯmuni domus quā artifex in mēte geritfit quedā determinatō illius forme. ad talē figurā puta triangularē vel quadrangularē. ⁊ hoc fitꝑ volūtariā applicatōem artificis ad debitā materiam. ꝑ quē modū ab eo qd̓ lex nature abſolute dīc .ſ. ꝙ ille qui peccat: puniat̉. Deriuat̉ quaſiquedā ꝯtractio ſeu determīatio iuris. quā hꝫ facere prīceps legē ſtatuēs .ſ. ꝙ tali pena vel modopuniatur. Hic autē duplex modus dr̄nter in lege