¶ Quintus¶ Titulus
Et ꝯmutatiua ē directiua ꝯmutatōnū q̄ attendi pn̄t int̓ duas ꝑſonas. Cōmutationū at̄ q̄dāſūt inuolūtarie et quebā volūtarie. Et inuoluntarie quidē qn̄ qͥs vtit̉ re alteriꝰ. ꝑſona vl̓ oꝑeeo inuito. Qd̓ qͥdē ꝯtingit qn̄qꝫ occulte ꝑ fraudē. qn̄qꝫ manifeſte ꝑ violentiā. vtrūqꝫ aūt ꝯtingit aut in rē aut in ꝑſonā. Et ſi in ꝑſonaꝫ. autꝓpriā aūt ꝯiunctā. Et in rē quidē. ſi qͥs accipitrē alterius occulte: vocat̉ furtū. ſi manifeſte:vocat̉ rapina. In ꝑſonā aūt ꝓpriā vel qͣntū adip̄am ꝯſiſtētiā ꝑſone. vel ꝙͣtū ad dignitatē eiꝰ.Si qͣntū ad ꝯſiſtētiā ꝑſōe ſic ledit̉ aliqͥs occulte ꝑ doloſā occiſionē vel ꝑcuſſionem vel veneniexhibitōem. Māifeſte vt ꝑ manifeſtā occiſionēvel ꝑcuſſionē vel incarceratōem vel mutilatōꝫꝘͣtum aūt ad dignitatē ꝑſone ledit̉ qͥs occulteꝑ falſa teſtīonia et detractōes. quibꝰ alicui aufert̉ famā ſua. Manifeſte aūt ꝑ accuſatōem iniuditio vel ꝯuitiatōem. Ꝙtū aūt ad ꝑſonā ꝯiūctā ledit̉ qͥs in vxore vt in pluribꝰ occulte peradulteriū. In ẜuo cū aliqͥs ẜuū ſeduc̄ vt a dn̄odiſcedat. ⁊ hoc etiā māifeſte fieri p̄t. Et eademrō ē de alijs ꝑſonis ꝯiūctis. in qͣs pn̄t oībꝰ modis īiurie circa has ꝑſonas exerceri. Tn̄ qꝛ ſeruus ē poſſeſſio quedā dn̄i: refert̉ hoc ad furtūUolūtarie aūt ꝯmutatōes dicunt̉. qn̄ aliqͥs volūtarie trāſfert rē ſuā in alteꝝ. Et ſi quidē remſuā ſimpl̓r trāſfert in alterū abſqꝫ debito. ſic indonatōne. nō ē actus iuſticie: ſed liberalitatis.Intātū aūt ad ꝯmutatōem ſeu ꝯmutatiuā iuſticiā volūtaria trāſlatio ꝑtinet. inqͣtū ibi aliquid ē d̓ rōne debiti. Qd̓ quidē ꝯtīgit multipl̓iUno mō qn̄ qͥs ſimpl̓r trāſfert rē ſuā in alterūꝓ recōpenſatōe alterius. ⁊ ſic ē ꝯmutatō ⁊ venditō. Alio mō cū qͥs tradit rē ſuā alteri. ꝯcedēsei vſū rei cū d̓bito recuꝑandi rē. Et ſi qͥdē gͣtisꝯcedit vſū rei: vocat̉ vſufructꝰ in rebꝰ. q̄ aliqͥdfructificāt. vel ſimplex mutuū. vl̓ accomodatūin his q̄ nō fructificāt. ſic denarij. vaſa. et hꝰ.Si v̓o nec ip̄e vſus gͣtis ꝯcedit̉: vocat̉ locatioet ꝯditio. Tertō mō tradit aliqͥs rē ſuā vt recupandā. nō rōne vſus: ſꝫ rōne ꝯẜuatōis ſicut indepoſito. Uel rōne obligatōnis ſicut cū qͥs remſuā pignori obligat. ſeu cū qͦs ꝓ alio fideiubet.In om̄ibꝰ aūt his actōibꝰ volūtarijs vel inuolūtarijs. ē eadē rō accipiēdi mediū. ẜm eqͣlitatē recōpenſatōis. et iō oēs iſte actōes ꝑtinēt advnā ſpēm iuſticie .ſ. ꝯmutatōis. hec oīa Tho.¶ Et nota ꝙ in ꝯmutatōibꝰ inuolūtarijs reperiūtur diuerſe ſpēs pct̄oꝝ. que hn̄t ꝓpria noīaet ꝑtinent oīa ad iuſticiā. videlꝫ furtū. rapina.homīcidiū. bn̄fitiū. incarceratō. mutilatō. verberatio. falſa accuſatō. detractō. deriſio. contumelia. ſuſurratō. maledictō. adulteriū ⁊ hꝰ. Dequibꝰ om̄ibꝰ hēs ſupͣ in. ij. ꝑte. Et hec om̄ia reducunt̉ ad iuſticiā ꝯmutatiuā. ꝑ recōpēſatōꝫiniurie ⁊ dāni. ab eo qͥ fecit ei cui fecit. et bonoꝯmuni qd̓ leſit. que recōpenſatio dr̄ reſtitutioſeu ſatiſfactio. Et dr̄ in. v. ethi. iuſtū ꝯͣ paſſumqd̓ etiā in ꝯmutatōnibꝰ volūtarijs dr̄ eſſe iuſtū
ꝯͣ paſſum. Et dr̄ ꝯͣ paſſū ẜm Tho. ex eo ꝙ recōpēſatō fit ẜm equalitateꝫ. vt .ſ. paſſio recōpēſata ſit eqͣlis actōni. Nō aūt ſꝑ eſſet eqͣlis. ſi idemſpecie aliqͥs pateret̉ qd̓ fecit. Nā ſiqͥs ꝑcuteretpͥncipē. ſi n̄ tm̄ ip̄e reꝑcuteret̉: ſꝫ qꝛ maior eētactio ꝙͣ paſſio. et nō eqͣlis. Et iō nōſolū ꝑcutit̉ſꝫ multogͣuius punit̉. Sil̓r cū qͥs aliū inuolūtariū in re ſua dānificat. ſi ſolū puniret̉ etiamiuditio ꝙ reſtitueret rē ablatā: maior eſſꝫ actōꝙͣ paſſio. qꝛ ip̄e nō ſuſtine̓t dānū ſicut ip̄e intulit. Un̄ punit̉ vt rē multiplitiꝰ reſtituat. qꝛ dānificauit etiā nōſolū rē pͥuatā: ſꝫ etiā rē publicā. tutele ſecuritatē infringēdo. Sil̓r in ꝯmutatōibꝰ volūtarijs ſi ſimpl̓r daret̉ vna res ꝓ altera indr̄nter eſſet alij ineqͣlitas magͣ. qꝛ vna ēmultomaioris valoris. Et iō oꝫ ẜm qͣndā ꝓportionatā mēſuratōem adeqͣre paſſionē actōni inꝯmutatōibꝰ. In iuſticia aūt diſtributiua nō hꝫlocū iuſtū ꝯͣ paſſū. ex eo qꝛ in iuſticia diſtributiu a nō attēdit̉ eqͣlitas ẜm ꝓportōem rei ad rēvel paſſionis ad actōeꝫ. Un̄ dr̄ ꝯͣ paſſum ſꝫ ẜmꝓportionalitatē reꝝ ad ꝑſōas. De ꝯmutatōibꝰvolūtarijs .ſ. emptōe. vēditōe. ꝑmutatōne. mutuo. accomodato. de poſito. pignoratōe. locatōe⁊ ꝯductōe. fideiuſſione. Et qūo ſit iuſta vel īiuſta. Et de vſura q̄ in his ꝯmittit̉ hēs ſupͣ. in. ij.ꝑte. ti. j. ¶ De iuſticia diſtributiua. Ca. iijE iuſticia diſtributiua.Nota ꝙ actus eius ē in debita collatōne offitioꝝ ⁊ bn̄fitioꝝ tꝑalium⁊ eccl̓iaſticoꝝ. Et adminiſtrationeſeu diſpēſatōe ſacroꝝ ⁊ bonoꝝ terrenoꝝ eccl̓ievel ꝯmūitatis. Secūdo in exhibitōe ꝯgrua reuerētie honoꝝ. Tertō in recta executone iuditioꝝ. Et in qͦlibet hoꝝ ſi iniuſte fiat. p̄t int̓uenire. Uitiū qd̓ dr̄ acceptio ꝑſonaꝝ. de qͦ ſupͣ inij. ꝑte. Et de iuſticia q̄ fit ex ꝑte iudicis vel aduocati. vel teſtis. vel rei. vel accuſatoris. habesſupͣ. in. iij. ꝑte. ti. vj. et. ix. ꝑ totum.Ꝙͣtu ad collatōem benefi. §. j.tōꝝ ⁊ honoꝝ. Eſt ſciē. ẜm tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. lxiijꝙ duplex ē datio. Una ꝑtinēs ad liberalitatē.qͣ .ſ. gͣtis dat̉ alicui qd̓ ei n̄ debet̉. ſic cū aliquidalteri donat̉. Et ibi n̄ hꝫ locū acceptō ꝑſonaꝝ.qꝛ abſqꝫ iniuſticia p̄t qͥs dare de ſuo quātū vult⁊ cui vult. Et talis ē collatō muneꝝ gr̄e ꝑ q̄ aſſumūt̉ pct̄ores a deo. Alia datō ē ꝑtinēs ad iuſticiā. qͣ .ſ. alicui dat̉ qd̓ ei debet̉. Debēt̉ at̄ officia et bn̄fitia his qͥ ſūt meliores ad aliqͣ ꝓ bonocōitatis. Ad qd̓ dꝫ attēdere qͥ hꝫ iſta ꝯferre. Etꝙͣuis ẜm iura ſuffitiat elige̓ bonuꝫ. nec reqͥrat̉ꝙ eligat̉ melior. Hoc ẜm Tho. ē veꝝ in foro iuditiali. ꝙ .ſ. tl̓is electō n̄ p̄t īpugͣri ſi eſt facta d̓bono ⁊ n̄ de meliori. Et hoc qꝛ ſi n̄ fieret ſic: oīselectō hr̄et calūniā. Sꝫ ꝙͣtū ad ꝯſcīaꝫ eligētisncc̄e ē elige̓ meliorē. vel ſimpl̓r vel ī ꝯꝑatōe adbonū cōe. Al̓ ſi p̄ponat̉ minꝰ bonus meliori .i.aptōri ad bn̄fitiū vl̓ offitiū rōe ꝯſangͥnitatis vl̓amicitie. hꝰ ꝑtinet ad acceptōem ꝑſonaꝝ. quod