¶ Capitulum¶ Secundum
obmiſſio. Et ſumēdo ꝓprie trāſgreſſionē ⁊ ꝯmiſſionē .ſ. ꝓut ſt̄ ꝯͣ p̄cepta ſic ſt̄ mortalia. Sꝫ large ꝓ his q̄ ſūt p̄ter p̄cepta n̄ ꝯͣ. ſic ſūt veīalia. Etnota ꝙ oīa p̄cepta decalogi ſt̄ d̓ actibꝰ iuſticie¶ Deinde vidēdū eſt de dif §. ij.finitōr iuſticie. Et qūo ſit nccͣia ciuitati ⁊ ciuibus de pͥncipijs eiꝰ. ⁊ de ml̓tiplici mō pͥncipādiAd habendū aūt diffinitōeꝫ iuſticie videndū ēqͥd īportꝫ nomē eiꝰ. Nā freq̄nt̉ ex ſignificatōibꝰnoīm a qͥbꝰ īponūt̉. deuenimꝰ in cognitōnem rerū. Uidet̉ at̄ iuſticia ẜm nomē quādā imꝑtareeqͣlitatē. Un̄ vulgarit̉ ea q̄ adeqͣnt̉ dicūt̉ iuſtari. Eqͣlitas ſꝑ ē ad alteꝝ. qꝛ nihil ſibimet ē eqͣleOꝫ gͦ ꝙ int̓ alteꝝ ⁊ alteꝝ eqͣlitas b̓ſet̉. Erit gͦ iuſticia v̓tꝰ adequās vnū cū altero. Hoc at̄ fit dūoꝑatōes ⁊ res exteriores q̄ pn̄t in vſū hoīs venire. ⁊ in qͥbꝰ hoīes ſibinuicē ꝯmūicāt d̓bite ordināt̉. Ex qͦ pꝫ materia circa quā iuſticia v̓ſat̉ſ. oꝑatōes ⁊ res int̓ hoīes ꝯmūicabiles. qͣꝝ ip̄aē r̄ctificatīa ⁊ ordīatīa. Ex hoc pꝫ eiꝰ eminētiaad alias b̓tutes morales. q̄ hoīeꝫ tm̄ ꝑfitiūt ineis. q̄ ꝯueniūt ei ẜm ſeip̄m. Fortitudo eī hoīeꝫꝑficit in ſeip̄o. dū tīores ⁊ audatias rectificattꝑantia ꝯcupīas. ⁊ ſic de alijs v̓tutibꝰ. q̄ hn̄t interiores paſſiones modificare. Iuſticia v̓o hominē ꝑficit in ordine ad aliū. dū ab vno qͥ pl̓iuſto hꝫ: accipit. ⁊ alteri qͥ minꝰ iuſto hꝫ: t̓buitUel qn̄ diuerſa diuerẜ ꝓportōnabil̓r ẜm meritadiſtribuit. Et ſic ſꝑ int̓ dr̄ſos eqͣlitateꝫ ꝯſtituit.Oꝫ gͦ ꝙ iuſticia ē diffiniēda ex actu r̄ddēdi iusd̓bitū vnicuiqꝫ. Sꝫ ad hoc ꝙ actꝰ iſte ſit v̓tuoſncc̄e ē ꝙ ꝓcedat ex hītu et bona diſpoſitpe mētis. Erit gͦ iuſticia hītꝰ volūtatis ſiue bona qͣlitas mētis: ius ſuū vnicuiqꝫ tribuēs. Et ad hocꝯcurrit fere ītētio oīm diffiniētiū iuſticiā. Dicit em̄ iuriſꝑitus. ꝙ iuſticia ē ꝯſtās et ꝑpetuavolūtas ius ſuū vnicuiqꝫ tribuēs. vbi potentiaꝓ hītu ponit̉. Un̄ iuſticia dr̄ volūtas .i. volūtatis hītus. Et ad hoc ꝙ iſte hītus ſit v̓tutis. n̄ dꝫqͥs hr̄e ꝓpoſitū ad horā .ſ. ad tꝑs oꝑādi iuſticiāſꝫ ꝑpetuo. alioqͥn n̄ eſſꝫ iuſtus. vn̄ ẜm ph̓m. ij.ethi. int̓ alia q̄ reqͥrūt̉ ad actū v̓tutis ponit̉. ꝙoꝑet̉ īmobil̓r. vbi d̓ſigͣt actꝰ firmitate. ꝙͣtū adꝓpoſitū qd̓ dꝫ hr̄e oꝑans ꝑ v̓tutē. Pōt gͦ p̄dct̄adiffinitō iuris ad formā ſic r̄duci. Iuſtīa ē hītꝰvolūtatis ẜm quē aliqͥs firmo ⁊ ꝯſtanti ꝓpoſitoius ſuū vnicuiqꝫ tribuit. Ad hāc etiaꝫ reducit̉diffinitō quā pōit Macrobiꝰ: dicēs. ꝙ iuſticiaē vnicuiqꝫ ẜuare qd̓ ſuū ē. Iſido. at̄ eā ſic deſcribit. Iuſticia ē ordo ⁊ eqͣlitas. qͣ hō cū vnaqͣqꝫ rebn̄ ordinat̉. Tul̓. aūt in j. reth. ſic eā deſcribitIuſticia ē hītus aīmi ꝯmūi vtilitati ẜuata. ſuāvnicuiqꝫ tribuēs dignitatē. Cōpletiſſīe at̄ eamdiffinit Amb̓. in li. de offi: dicēs. Iuſticia ē quevnicuiqꝫ qd̓ ſuū ē: t̓buit. alienū n̄ vēdicat. vtilitatē ꝓpriā negligit. vt cōem eqͣlitatē cuſtodiat.¶ De duabo ſpēbꝰ iuſticie videlicꝫ ꝯmutatiuaet diſtributiua. Capitulum. ij.Oſt aſſignatōne partiūNintegraliū iuſticie ⁊ diffinitōnū eiꝰ
Nūc vidēdū ē de ꝑtibꝰ ſubiectiuis .ſ. ꝯmutatīa ⁊diſtributīa. Cū igr̄ iuſticia ꝑticularis de qͣ nūcloqͥmur. r̄ſpitiat aliquā pͥuatā ꝑſonaꝫ. q̄ ꝯꝑat̉ad cōitatē ſic ꝑs ad totū. p̄t duplex ordo attēdiad aliquā ꝑtē. Unꝰ quidē ꝑtis ad ꝑtē. cui ſil̓is ēordo vnius pͥuate ꝑſone ad aliā. Et hūc ordīeꝫhꝫ dirige̓ q̄dā iuſticia q̄ a ph̓o dr̄ ꝯmutatīa. Cōſiſtit em̄ in his q̄ ꝑ qͣndā ꝯmutatōneꝫ hn̄t fieriint̓ duas ſingl̓ares ꝑſonas adinuicē. vtꝫ in emptōnibꝰ. venditōibꝰ. locutōnibꝰ. ⁊ qͥbuſcūqꝫ alijspactionibꝰ. int̓ueniētibꝰ int̓ vnū hoīem ⁊ aliū.Et hec qͥdē iuſticia ꝯſtituit eqͣlē ariſmetricuminqͣtū adeqͣre oꝫ rē rei. vt quāto iſte plus hꝫ q̄ſuū ſit. tātūdē reſtituat eī cꝰ ē minꝰ hn̄ti. Aliusaūt ordo attēdit̉ totius ad ꝑtes. cui ſil̓is ē ordocōis laÿcalis vel alicꝰ pͥncipis vicē cōis gerētisad ſingl̓ares ꝑſonas. Et hūc ordinē hꝫ dirigēq̄dā alia iuſticia q̄ dr̄ diſtributīa. ꝑ quaꝫ bonacōia diſtribuūt̉. vt honores. ⁊ alia hꝰ. vt expedit vnicuiqꝫ ẜm ꝓpriā dignitatē. Et hec qͥdē iuſticia ꝯſtituit eqͣle geometricū. qd̓ n̄ ē accipiēdū ẜm eandē quātitatē: ſꝫ ẜm ꝓportōꝫ. Cū eī bona cōia eqͣlia n̄ ſint. nec ciues eqͣles eē oēs poſſint. ſi pͥnceps vel hi qͥ rēpublicā regunt d̓ rebꝰꝯmunibꝰ om̄ibꝰ eqͣl̓r ꝓuiderēt. ꝯfuſio maxīa accideret. ⁊ totiꝰ politie ordo ꝑiret. Talis em̄ eqͣlitas ſūma eſſꝫ ineqͣlitas. ſi merita diuerſoꝝ ẜmordinē ꝓportōnis nō attēderētur. Dꝫ gͦ qui p̄eſtꝯmunitati diligēter attēdere ꝯditōes ꝑſonaꝝ.et bonoꝝ ꝯmuniū qͣlitates. Quibꝰ inſpectis ⁊adinuicē ꝯpenſatis. debet ea ꝓportionabilit̓ diſtribue̓. vt ſicut vna ꝑſona aliā excedit. ita etiāillud qd̓ vni tribuit̉ debet excedere id quod alteri exhibet̉. Non em̄ equalibꝰ honoribꝰ honorādi ſūt plebei ⁊ optimates. cū iſti maiorē pͥncipatuꝫ teneāt in republica. maxime in his q̄ addefenſionē ⁊ gub̓natōem eius ꝑtinēt. Et ſic ptꝫduas eſſe iuſtitias. Cōmutatiuā ꝑ quā ſubditidi rigūtur in his. q̄ fiūt per mutuas ꝯmutatōsreꝝ venaliū. Et diſtributiuā. ꝑ quā q̄ p̄eſt. dirigitur in rite diſtribuēdo bona ꝯmunia ſubditorū qͣlitate ẜuata ¶ Pro hꝰ maiori declaratōnecirca iuſticiā ip̄am ꝑticularē. ſeu v̓tutē cardinalē. ſciēdū ẜm tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. lxj. Ꝙ iuſticiaꝯſiſtit circa quaſdā operatōes exteriores .ſ. diſtributōeꝫ et ꝯmutatōeꝫ. q̄ qͥdē ſūt vſus qͦrūdāexterioꝝ vel reꝝ vel perſonaꝝ vel opeꝝ. Rerūqͥdē ſic cū aliqͥs aufert alicui rē ſuā vl̓ rſtituit.Perſonaꝝ ſic cū aliqͥs in ꝓpria perſona alteriīiuriā facit. percutiēdo eū. aut v̓bis ꝯtumeliādo. Uel etiā cū irreuerētiā exhibꝫ. Opeꝝ ſic cūaliqͥs iniuſte exigit vel alteri reddit aliqd̓ opꝰ.Si gͦ accipiātur vt materia vtriuſqꝫ b̓tutis. eaquoꝝ operatōes ſunt vſus. eadem ē materia diſtributiue et ꝯmutatiue iuſticie. Naꝫ et res diſtribui pn̄t et ꝯmunicari ab vno in alios. Eſtetiā et quedā diſtributio laborioſoꝝ opeꝝ ⁊ recōpēſatō. Si aūt accipiāt̉ vt materia vtriuſqꝫv̓tutis actōes ip̄e pͥncipales. qͥbꝰ vtimur ꝑſōisrebꝰ. et oꝑbꝰ. ſic īuenit̉ vtrobiqꝫ alia materia.Nā diſtributīa iuſticia ē diſtributōis directīa.