¶ Titulus¶ Quintus
reducit. cū p̄cipit ꝙ milites deſerāt aciē. nec arma ꝓijtiāt et hͦ. Qd̓ declarās Tho. ſcd̓a ſcd̓e. qlviij. ſic dicit. Iuſticia ordinat hoīem in ꝯꝑatōne ad aliū. Et hoc p̄t eſſe dupl̓r. Uno modo adaliū ſingl̓arit̓ ꝯſideratū. Alio mō in ꝯmūi ẜmqd̓ ille qͥ ẜuit cōitati: ẜuit om̄ibꝰ hoībꝰ qui ſubilla cōitate ꝯtinent̉. Ad vtrūqꝫ ſe p̄t hr̄e iuſticia ẜm ꝓpriā rōnē. Nā oēs qui ſub aliqͣ cōitateꝯtinent̉. ꝯꝑātur ad cōitatē ſicut ꝑtes ad totū.Pars aūt id qd̓ ē totius ē. Un̄ ⁊ qd̓libꝫ bonumꝑtis. ē ordīabile ad bonū totiꝰ. Scd̓m igr̄ hocbonū cuiuſlibet v̓tutis. ſiue ordinātis hoīeꝫ adſeip̄m. ſiue ordinātis ad aliqͣs alias ꝑſōas ſingulares: ē referibile ad bonū ꝯmū. Et ꝙͣtumad hoc dr̄ eſſe v̓tus generalis. ad qd̓ ordinat̉ iuſticia. Et ẜm hoc actus oīm v̓tutū ad iuſticiaꝫpn̄t ꝑtine̓. ẜm ꝙ ordināt hoīeꝫ ad bonū ꝯmūeEt qꝛ ad legē ꝑtinet ordīare in bonū ꝯmū. Iōiuſticia p̄dicto mō generalis dr̄ iuſticia legalisqꝛ ꝑ eā hō ꝯcordat legi ordināti actꝰ oīm b̓tutū in bonū ꝯmūe. ¶ Tertō mō dr̄ iuſticia ꝓutē b̓tus ſpālis. eqͣlitatē ꝯſtituēs in ꝯmutatōibꝰ ⁊diſtributōibꝰ ꝯmūicabiliū bonorū. q̄ ſūt nccͣiain vita. hec Tho. Et de iſta nūc agit̉. q̄ ē vna d̓cardinalibꝰ. ⁊ p̄cellit oēs morales duplici rōneẜm tho. ſcd̓a ſcd̓e. Primo ex ꝑte ſubiecti. qꝛ iuſticia ē in nobiliori ꝑte aīe .i. appetitu rōnali .ſ.polūtate. Alie v̓o .i. fortitudo et tꝑantia ſūt inappetitu ſenſitīo. ad quē ꝑtinēt paſſiones q̄ ſūtmateria dictaꝝ v̓tutū. Secūda rō ē ex ꝑte obiecti. Nā alie v̓tutes laudāt̉ ẜm bonū ip̄iꝰ v̓tuoſi. Iuſticia at̄ ẜm ꝙ qͥs bn̄ ſe hꝫ ad alid̓. Et noͣ.ꝙ in ſcpͥtura ſacͣ ꝯmūit̉ accipit̉ pͥmo mō dicta¶ Nota ꝙ iuſticia prout eſt. §. j.b̓tus ſpālis diſtincta a ceteris. ſe hꝫ vt totū integͣle. Et ſic ꝑtes eius ſūt declinare a malo ⁊ facere bonū. Eſt etiā totū vniuerſale. et ꝑtes eiꝰſubiectīe (q̄ ſūt ſpēs eius) ſūt iuſticia ꝯmutatiua ⁊ iuſticia diſtributīa. Eſt et totū prīcipale.Et ſic ꝑtes eiꝰ ſūt q̄ dicunt̉ v̓tutes ānexe. Religio. pietas. obẜuātia q̄ includit ob̓iam. Ueritas. grā. ſeu gͣtitudo. vindicatō. lib̓alitas. affabilitas ſeu amicitia. de qͥbꝰ oībꝰ aliqͥd breuiterdicendū. ¶ Sciēdū de ꝑtibꝰ iuſticie integͣlibꝰ. ꝙcū ſit iuſticia general̓ ⁊ iuſticia ſpālis vt dictūAd iuſticiā generalē ꝑtinꝫ face̓ bonū debitū īordine ad ꝯmūitatē vel ad deū. Et vitare malūoppoſitū .ſ. ꝯmūitati vel deo. Sꝫ iuſticia ꝓut ēb̓tus ſpālis r̄ſpicit bonū ſub rōne debiti ad ꝓximū. Et ẜm hoc ad iuſticiā v̓tutē ſpālē. ꝑtinꝫ facere bonū ſub rōne debiti in ꝯꝑatōe ad ꝓximūet vitare malū oppoſitū qd̓ ē nociuū ꝓximo. Etẜm hoc declinare a malo ⁊ face̓ bonū ſunt ꝑtesuiſticie ſpālis. Ad iuſticiā em̄ ꝑtinet eqͣlitateꝫꝯſtituere in his q̄ ſūt ad alteꝝ. Eiuſdē aūt ē cōſtituere aliqͥd. ⁊ illd̓ ꝯſtitutū ẜuare. Conſtituitaūt eqͣlitatē iuſticie in faciēdo bonū .i. reddēdoalteri qd̓ ſibi debet̉. Cōẜuat aūt eqͣlitatē iuſticie iā ꝯſtitute d̓clinādo a malo. i. nullū nocum̄tū ꝓximo inferendo. Et nota ꝙ hic declinare a
malo ẜm qd̓ ponit̉ ꝑs iuſticie. n̄ dicit purā negatōem q̄ ē nō face̓ malū. hoc em̄ n̄ meret̉ palmā: ſꝫ tm̄ vitat penā. Sꝫ īportat motū volūtatis repudiātis malū. vt ip̄m nomē declinatōisīportat. Et hoc ē meritoriū. p̄cipue qn̄ aliquisimpugnat̉ vt malū faciat ⁊ reſiſtit. Itē facerebonū ē actꝰ ꝯpletiuꝰ iuſticie ⁊ qͣſi ꝑs pͥncipaliseiꝰ. Declīare aūt a malo ē actꝰ imꝑfectōr et ꝑsſecūdaria. ¶ Itē nota ꝙ oē pct̄m aut ē trāſgreſſio. aut cōmiſſio. Et trāſgreſſio opponit̉ illi ꝑtiiuſticie q̄ ē declinare a malo. Omiſſio at̄ alteriꝑti .ſ. face̓ bonū. Aliqn̄ tn̄ trāſgreſſio large ſumit̉ ꝓ om̄i pct̄o. includendo etiā ꝯmiſſionē. Etſic ſūit Amb̓. cū diffiniēdo pct̄m: dicit. ꝙ trāſgreſſio legis diuīe ⁊cͣ. Pro cꝰ declara. dīc tho.ſcd̓a ſcd̓e. q. lxxix. ꝙ nomē trāſgreſſiōis a corporalibꝰ motibꝰ ad morales actus deriuatuꝫ ē.Dr̄ aūt aliqͥs ẜm corꝑalē motū trāſgredi. ex eoꝙ trāſgredit̉ terminū ſibi p̄fixū. Terminꝰ autēp̄figit̉ hoī vt vltra n̄ trāſeat in moralibꝰ ꝑ p̄ceptū negatiuū. Et iō trāſgreſſio ꝓprie dr̄ ex eo ꝙqͥs trāſgredit̉ p̄ceptū diuinū. qd̓ quidē materialit̓ p̄t eē ꝯmū om̄ibꝰ ſpēbꝰ pct̄ōꝝ. qꝛ ꝑ quālibꝫſpēm pct̄i mortalis. hō trāſgredit̉ aliqd̓ p̄ceptūdiuinū. Sꝫ ſi accipiat̉ formalit̓ ẜm hāc ſpāleꝫrōnē qd̓ eſt facere ꝯͣ p̄ceptū negatiuū. ſic ē ſpāle pct̄m dupl̓r. Uno mō ẜm qd̓ opponit̉ ad genera pct̄orū oppoſita alijs v̓tutibꝰ. Sic em̄ atꝓpriā rōnē iuſticie legalis ꝑtinet attendere addebitū p̄cepti. ita ad ꝓpriā rōnē tranſgreſſionisꝑtinet attendere ꝯtēptū p̄cepti. Alio mō ẜm ꝙdiſtinguit̉ ab omiſſione q̄ ꝯͣriat̉ p̄cepto affirmatiuo. ¶ De omiſſiōe nota ẜm Tho. vbi ſupͣ.ꝙ īportat omiſſio p̄termiſſionē boni d̓biti. Honū aūt ſub rōne debiti pprie ꝑtinet ad iuſticiāad legalē quidē ſi debitū accipiat̉ in ordīe ad legē dei ſeu diuinā vel hūanā. Ad ſpālem at̄ iuſticiā ẜm qd̓ debitū ꝯſiderat̉ in ordīe ad ꝓximūpn̄ eodē mō qͦ iuſticia ē ſpālis v̓tus. ⁊ omiſſio ēſpāle pct̄m. diſtinctum a pct̄is. q̄ opponit̉ alijsv̓tutibꝰ. Eo v̓o mō qͦ face̓ bonuꝫ cui opponituromiſſio. ē q̄daꝫ ꝑs iuſticie diſtīcta a declinatōemali cui opponit̉ trāſgreſſio. etiā omiſſio a trāgreſſione diſtīguit̉. Et nota ꝙ omiſſio n̄ ē originale: ſꝫ actuale pct̄m. n̄ ꝙ hēat aliquē actuꝫſibi eēntialē: ſꝫ ẜm qd̓ negatō actꝰ reducit̉ adgenꝰ actus. Et ſic n̄ age̓ accipit̉ vt qd̓dā age̓ boni debiti ad qd̓ qͦs tenet̉. Et qꝛ nullus tenet̉ adīpoſſibile. iō nullus peccat pct̄o omiſſiōis ſi n̄facit qd̓ nō p̄t. ¶ Itē nota ꝙ ſic pct̄m trāgreſſionis opponit̉ p̄ceptis negatīs. ita pct̄m omiſſionis affirmatīs q̄ ꝑtinēt ad faciēdū bonū. Alfirmatīa aūt p̄cepta n̄ obligāt ad ſꝑ: ſꝫ ad tp̄sdeterminatū. et ꝓ illo tꝑe qͦ qͥs dꝫ aliqͥd face̓ etn̄ facit: pct̄m omiſſionis īcipit eē. ⁊ n̄ a cā ſua¶ Itē ſciēdū ꝙ cū pct̄m tāto ſit gͣuius quātomagis diſtat a v̓tute. Obmiſſio aūt opponaturv̓tuti iuſticie negatiue. Trāgreſſio ꝯͣria q̄ ē maxime diſtātie. iō gͣuiꝰ ē pct̄m trāſgreſſio ꝙͣ obmiſſio (ceteris ꝑibꝰ) ſic īferre ꝯtumeliā ꝑntibꝰqd̓ ē trāſgreſſio. ē gͣuius ꝙͣ nō honorare qd̓ eſt